సత్రాజితః సూర్యభృత్యో దేవాత్ప్రాప మణీశ్వరమ్ । ఘాతయిత్వా హ్యుపాయేన జగ్రాహ మణికన్యకామ్
సత్రాజిత్ అనే సూర్యుని సేవకుడు దేవుని నుండి మణిని పొందాడు. అయితే, మాయతో అతన్ని హత్య చేసి, ఆ మణిని, అతని కుమార్తెను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
కురుపాణ్డవయుద్ధం చ కారయిత్వా చ దారుణమ్ । యుధిష్ఠిరస్య యజ్ఞే చ శిశుపాలం జఘాన సః
కౌరవులు, పాండవుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధాన్ని జరిగించించాడు. యుధిష్ఠిరుని యజ్ఞంలో శిశుపాలుడిని సంహరించాడు.
దన్తవక్త్రం చ శాల్బం చ జరాసంధం చ దారుణః । సంజహార భువో భూపసమూహమతిదారుణమ్
దంతవక్త్రుడు, శాల్వుడు, క్రూరుడైన జరాసంధుడిని సంహరించాడు. భూమిపై ఉన్న రాజుల సమూహాన్ని కూడా అత్యంత దారుణంగా నాశనం చేశాడు.
ఉపాయాన్నరకం హత్వా సర్వస్వం తజ్జహార సః । దుర్బలో రాజభీతశ్చసముద్రం శరణం గతః
మాయతో నరకాసురుడిని హతమార్చి, అతని సర్వస్వాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. బలహీనుడై, రాజులకు భయపడి, సముద్రాన్ని ఆశ్రయించాడు.
జిత్వా చ భ్రాతరం శక్రం భార్యాయా వచనేన చ । జగ్రాహ పారిజాతం చ పుష్పం చ స్వర్గదుర్లభమ్
తన భార్య మాట విని, తన అన్నయ్య అయిన ఇంద్రుణ్ణి జయించి, స్వర్గంలో కూడా దుర్లభమైన పారిజాతపు చెట్టును, పుష్పాన్ని తీసుకున్నాడు.
కంసం నిహత్యాధర్మిష్ఠో భ్రాతరం మాతురేవ చ । జగ్రాహ తస్య సర్వస్వం పరం కిం కథయామి తే
అధర్మపరుడైన కంసుని, అతని అన్నయ్యను, తన తల్లిని కూడా హతమార్చి, వారి సర్వస్వాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఇంకా నీకు ఏమి చెప్పాలి?
జత్వా చ భల్లుకం యుద్ధే జగ్రాహ తస్య కన్యకామ్ । తత్పితుర్భగినీ కున్తీ చతుర్ణాం కామినీ భువి
యుద్ధంలో భల్లుకుణ్ణి జయించి, అతని కుమార్తెను తీసుకున్నాడు. ఆమె తండ్రి సోదరి కుంటీ, భూమిపై నలుగురు పురుషుల ప్రియురాలు.
ద్రౌపదీ భ్రాతృపత్నీ చ ప़ఞ్చానాం కామినీ తథా । గోష్ఠీనో యోనిలుబ్ధశ్చ శశ్వత్పరమలమ్పటః
ద్రౌపదీ అన్నదమ్ముల భార్య, ఐదుగురి ప్రియురాలు కూడా. గొపికల మధ్య ఎప్పుడూ స్త్రీల పట్ల ఆకాంక్షతో, పరమ కామపరుడిగా ఉండేవాడు.
తజ్జ్యేష్ఠో బరదేవశ్చ శశ్వత్పిబతి వారుణీమ్ । యమునాం భ్రాతృపత్నీం చ కరోత్యాహ్వానమీప్సితమ్
అతని పెద్ద అన్నయ్య అయిన బలరాముడు ఎప్పుడూ మద్యం సేవించేవాడు. యమునను, తన అన్నయ్య భార్యను, తాను కోరినప్పుడు పిలిచేవాడు.
జహార భగినీం తస్య కౌఃతేయః శక్రనన్దనః । సుభద్రాం మాతులసుతాం సంనిబోధ కులక్రమమ్
కౌస్తేయుడు, ఇంద్రుని కుమారుడు, అతని సోదరి అయిన సుభద్రను, తన మామగారి కుమార్తెను అపహరించాడు. వంశ పరంపరను గ్రహించు.
బాణస్య వచనం శ్రుత్వా చుకోప కామనన్దనః । ఉవాచ పరమార్థం చ యోగ్యం ప్రత్యుత్తరం మునే
బాణుని మాటలు విని, కామదేవుని కుమారుడు కోపంతో ఉప్పొంగాడు. మునికి యోగ్యమైన, పరమార్థమైన సమాధానాన్ని చెప్పాడు.
అనిరుద్ధ ఉవాచ పితా మే కామదేవశ్చ బ్రహ్మపుత్రః పురా శుచిః । యస్యాస్త్రేణ వశీభూతం త్రైలోక్యం సతతం శృణు
అనిరుద్ధుడు ఇలా అన్నాడు: నా తండ్రి కామదేవుడు, బ్రహ్మ కుమారుడు, పూర్వం పవిత్రుడు. ఆయన ఆయుధంతో మూడువెళ్లల్ని ఎప్పుడూ వశపరిచేవాడు — విను.
శివకోపానలేనైవ భస్మీభూతః స్వకర్మతః । కృష్ణస్య పుత్రోఽప్యధునా సర్వేషాం పరమాత్మనః
శివుడి కోపాగ్నితో తన పాపఫలితంగా బస్మమయ్యాడు. ఇప్పుడు కృష్ణుని కుమారుడే అందరికీ పరమాత్మ.
పతివ్రతా రతిర్మాతా పతిశోకేన సాంప్రతమ్ । శమ్బరస్య గృహే తస్థౌ హృతా తేన బలేన చ
నా తల్లి రతి, భర్తకు అంకితభావంతో ఉండేది. ఇప్పుడు భర్తను కోల్పోయి దుఃఖంతో, శంబరుని ఇంట్లో బలవంతంగా ఉండిపోతుంది.
ఛాయాం మాయావతీం దత్త్వా మాయయా శయనేన చ । రతిం స్వధర్మ సంరక్ష్య ధర్మసాక్షీ చ తద్గృహే
ఆయన తన మాయతో మాయావతిని నీడలా ఇచ్చి, తన ధర్మాన్ని కాపాడుతూ, ధర్మమే సాక్షిగా ఆ ఇంటిలో రతిని నిర్వహించాడు.
నిహత్య శమ్బరం శత్రుం గృహీత్వా స్వప్రియాం సతీమ్ । ఆజగామ ద్వారకాం చ చన్ద్రసుర్యౌ చ సాక్షిణౌ
శత్రువైన శంబరుణ్ని సంహరించి, తన ప్రియమైన సతీమంతురాలిని తీసుకొని, చంద్రుడు, సూర్యుడు సాక్షిగా ద్వారకకు వచ్చాడు.
పితామహం వాసుదేవం త్వం కిం జానామి మూఢవత్ । యం చ సన్తోన జానన్తి వేదాశ్చత్వార ఏవ చ
పితామహుడైన వాసుదేవుడి గురించి నేను ఏమి తెలుసుకోగలను? పెద్దపెద్ద సంతులు కూడా, నాలుగు వేదాలు కూడా ఆయనను పూర్తిగా తెలుసుకోలేవు.
వాసుః సర్వనివాసశ్చ విశ్వాని యస్య లోమసు । తస్య దేవః పరం బ్రహ్మ వాసుదేవ ఇతి స్మృతః
వాసువు అన్నీ లోకాలకు నివాసస్థానం; జగత్తు అంతా ఆయన రోమాల్లో ఉంది. ఆ దేవుడు, పరబ్రహ్మం, వాసుదేవుడిగా గుర్తించబడతాడు.
శంకరం పృచ్ఛ సాక్షాచ్చ యస్య భృత్యోఽధునా భవాన్ । కృష్ణభృత్యస్య చ బలేః పుత్రోఽసి కింకరాత్మజః
నీవు ఇప్పుడు భక్తుడిగా ఉన్న శంకరుని నీవే నేరుగా అడుగు. నీవు కృష్ణ భక్తుడైన బలిచక్రవర్తి కుమారుడవు, భక్తుని కుమారుడవు.
గోకులే వైశ్యపుత్రత్వం బ్రూహి త్వం జ్ఞానదుర్బల । భోజనం వేదవిహితం శశ్వత్క్షత్త్రియవైశ్యయోః
జ్ఞానంలో బలహీనుడవైన నీవు, గోకులంలో వైశ్యునిగా జన్మించిన విషయాన్ని చెప్పు. వేదాలు సూచించిన భోజనం ఎప్పుడూ క్షత్రియులకు, వైశ్యులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
ద్రోణః ప్రజాపతిః శ్రేష్ఠా ధరా తస్య ప్రియా సతీ । పుత్రం చ తపసా లేభే పరమాత్మానమీశ్వరమ్
ద్రోణుడు ప్రధాన ప్రజాపతి, ధరా ఆయన ప్రియ భార్య. వారు తపస్సుతో పరమాత్ముడైన ప్రభువును కుమారునిగా పొందారు.
ద్రోణో నన్దో వైశ్యరాజో యశోదా సా ధరా సతీ । వృషభానసుతా రాధా సుదామ్నః శాపకారణాత్
ద్రోణుడు వైశ్యుల రాజైన నందుడయ్యాడు, యశోదా ధరా అనే సతీమంతురాలు. వృషభానుని కుమార్తె రాధా, శాపం వల్ల సుదామాకి జన్మించింది.
త్రింశత్కోటిం చ గోపీనాం గృహీత్వా భర్తురాజ్ఞయా । పుణ్యం చ భారతం క్షేత్రం గోలోకాదాజగామసా
భర్త ఆజ్ఞతో ముప్పది కోట్ల గోపికలను తీసుకొని, ఆమె గోలోకంనుంచి భారతదేశంలోని పవిత్ర క్షేత్రానికి వచ్చింది.
తాభిః సార్ధ స రేమే చ స్వపత్నీభిర్ముదాఽన్వితః । పాణిం జగ్రాహ రాధాయాః స్వయం బ్రహ్మా పురోహితః
ఆమెతో పాటు తన భార్యలతో ఆనందంగా విహరించాడు. బ్రహ్మదేవుడు పురోహితుడిగా ఉండగా, రాధా చేతిని స్వయంగా పట్టుకున్నాడు.
గోపకోటిశ్చ గోలోకాదాజగామ్ మృదాఽన్వితా । తేజసా హరితుల్యాస్తే పార్షదప్రవరా హరేః
ఒక కోటి గోపులు గోలోకంనుంచి భూమితో కలిసి వచ్చారు. వారు హరివంటి తేజస్సుతో సమానంగా, హరిదేవుని ప్రధాన సేవకులుగా ఉన్నారు.
గోరక్షణం హరేరేవ గోపవేషస్య చాఽఽత్మనః । గోపానాం శిశురక్షార్థం మాయేశస్యాపి మాయయా
గోపాలుడిగా అవతరించిన హరిదేవునికే గోపాలన బాధ్యత ఉంది. గోపుల పిల్లలను రక్షించేందుకు, మాయేశ్వరుడు కూడా తన మాయను ఉపయోగించాడు.
పూతనా బలికన్యా చ భగినీ చ తవాసుర । దృష్ట్వా చ వామనం విన్ధ్యా చకార పుత్రమానసమ్
పూతన, బలిచక్రవర్తి కుమార్తె, నీ అక్క, వామనుడిని వింధ్యలో చూసి తనకు కుమారుడు కావాలని మనసులో కోరుకుంది.
ఏవంభూతో యది మమ పుత్రో భవతి సాంప్రతమ్ । స్తనం దదామి తనయం కృత్వా వక్షసి సున్దరమ్
ఇలాంటి కుమారుడు నాకు ఇప్పుడు కలిగితే, నా వక్షస్సుపై అందంగా పెంచి, తనకు పాలు ఇస్తాను అని ఆమె కోరుకుంది.
తస్యాఃపూర్ణం మానసం చ చకార భగవాన్ప్రభుః । స్తనం దత్త్వా చ గోలోకం యయౌ సా రత్నయానతః
ఆమె మనసులో కోరికను భగవంతుడు నెరవేర్చాడు. పాలు ఇచ్చిన తర్వాత, ఆమె రత్నాల రథంలో గోలోకానికి వెళ్లింది.
కుబ్జా సా భగినీ పూర్వం రావణస్య దురాత్మనః । శ్రీరామం చకమే కామాన్నామ్నా శూర్పణఖా సతీ
ఆ కుబ్జురాలు ముందుగా దురాత్ముడైన రావణుని సోదరి. ఆమె శూర్పణఖ అనే పేరుతో, కామవశంగా శ్రీరాముని కోరుకుంది.