నిహత్య సర్వాన్రాజేన్ద్రాన్ద్వారకాయాం విరాజతే । యస్య లోమసు విశ్వాని తస్య వాసః సదీశ్వరః
అన్ని రాజులను సంహరించి, ద్వారకలో ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాడు. అతని జుట్టులో అన్ని లోకాలు నివసిస్తాయి. ఆ పరమేశ్వరుడే అతని నివాసస్థానం.
వాసుదేవ ఇతి ఖ్యాతః కథ్యతే తేన కోవిదైః । ధాతుర్విధాతా భగవాంశ్చక్రపాణిః స్వయం భువి
వాసుదేవుడు అని పండితులు పిలుస్తారు. సృష్టికర్త, చక్రధారి, భూమిపై స్వయంగా అవతరించిన భగవంతుడు ఆయనే.
బ్రహ్మవిష్ణుశివాదీనామీశ్వరః ప్రకృతేః పరః । నిర్గుణశ్చ నిరీహశ్చ భక్తానుగ్రహవిగ్రహః
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివాదులకు కూడా అధిపతి, ప్రకృతికి అతీతుడు, గుణరహితుడు, కోరికలేని వాడు, భక్తులకు కరుణామూర్తి ఆయనే.
పరం బ్రహ్మ పరం ధామ పరమాత్మా చ దేహినః । యస్మిన్గతే శవో జీవో సంగ్రామస్తేన సంభవేత్
ఆయనే పరబ్రహ్మ, పరమధామం, అన్ని జీవులకు పరమాత్మ. ప్రాణం పోయినప్పుడు శరీరం శవమవుతుంది. ఆ పరమాత్మతో పోరాటం జరగడం సాధ్యమే.
శస్త్రవిద్ధో మహాకాశో యథా మూఢ దిశస్తథా । తథాఽఽత్మా చ నిరాకారో దేహీ చ ధ్యానహేతునా
ఓ మూర్ఖా! ఆయుధాలతో గాయపడినా ఆకాశానికి ఏమీ అవదు, దిశలు మారవు. అలాగే, ఆత్మ రూపం లేనిది, శరీరంలో ధ్యానం చేయడానికి కారణంగా ఉంటుంది.
తస్య పుత్రోఽనిరుద్ధశ్చ మహాబలపరాక్రమః । త్రైలోక్యమపి సంహర్తుం క్షణేన చ క్షమః స్వయమ్
వాసుదేవుని కుమారుడు అనిరుద్ధుడు మహాబలశాలి, పరాక్రమవంతుడు. తన శక్తితో మూడు లోకాలను క్షణంలో నాశనం చేయగలడు.
సర్వే వేవాశ్చ దైత్యాశ్చ బలవన్తో మహారథాః । తే సర్వే చానిరుద్ధస్య కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
అన్ని దేవతలు, దైత్యులు, మహారథులు ఎంత బలవంతులైనా, వారందరూ కలిపినా అనిరుద్ధుని బలానికి పదహారు వంతు కూడా సరిపోలేరు.
యయోరేవ సమం విత్తం యయోరేవ సమం బలమ్ । తయోర్వివాహో మైత్రీ చ న తు పుష్టవిపుష్టయోః
ఎవరికి ధనం సమానం, బలం సమానం, వారికే వివాహం, స్నేహం సరిగ్గా ఉంటుంది. పోషకులు, పోషణ లేనివారు కలిసిపోవడం తగదు.
బలిః పితా తే దైత్యానాం సారభూతో మహారథః । క్షణేన యేన నీతశ్చ సుతలం స హరేః కలా
నీ తండ్రి బలి, దైత్యులకు నాయకుడు, మహారథుడు. హరిదేవుని ఒక భాగంతోనే క్షణంలో సుతలలోకి పంపించబడ్డాడు.
సర్వే చాంశకలాః పుంసః పరిపూర్ణతమస్య చ । వృన్దావనేశ్వరస్యాపి కృష్ణస్య పరమాత్మనః
అందరూ పరిపూర్ణుడైన పురుషుని భాగాలే. వృందావనేశ్వరుడు, కృష్ణుడు, పరమాత్మ ఆయనే.
పార్వత్యువాచ ధ్యాయతే ధ్యాననిష్ఠశ్చ హృత్పద్మే చ దివానిశ్మ్ । బ్రహ్మా మహేశః మేషశ్చ భగవన్తం సనాతనమ్
పార్వతీ దేవి ఇలా చెప్పింది: బ్రహ్మ, మహేశ్వరుడు, మేషుడు — వీళ్లంతా ధ్యానంలో నిమగ్నమై, హృదయ కమలంలో రాత్రింబవళ్ళు శాశ్వతమైన భగవంతుణ్ణి ధ్యానిస్తారు.
దినేశశ్చ గణేశశ్చ యోగీన్ద్రాణాం గురోర్గురుః । ధ్యాయతే పరమాత్మానం భగవన్తం సనాతనమ్
సూర్యుడు, గణేశుడు, యోగుల గురువుల గురువు — వీళ్లందరూ పరమాత్మను, శాశ్వతమైన భగవంతుణ్ణి ధ్యానిస్తారు.
సనత్కుమారః కపిలో నరో నారాయణస్తథా । ధ్యాయతే హృదయామ్భోజే భగవన్తం సo
సనత్కుమారుడు, కపిలుడు, నరుడు, నారాయణుడు — వీళ్లూ హృదయ కమలంలో భగవంతుణ్ణే ధ్యానిస్తారు.
మనవశ్చ మునీన్ద్రాశ్చ సిద్ధేన్ద్రా యోగినాం వరాః । ధ్యానాసాధ్యం చ ధ్యాయన్తే భగవన్తం సo
మనువులు, గొప్ప మునులు, సిద్ధులలో ప్రముఖులు, యోగులలో ఉత్తములు — వీళ్లందరూ ధ్యానంతో పొందగలిగే భగవంతుణ్ణే ధ్యానిస్తారు.
సర్వాదిం సర్వబీజం చ సర్వేశం చ పరాత్పరమ్ । ధ్యాయన్తే జ్ఞానినః సర్వే భగవన్తం సo
ప్రపంచానికి ఆదిగా, అన్ని విత్తనాలకూ మూలంగా, సమస్తానికి అధిపతిగా, అత్యంత ఉన్నతుడిగా ఉన్న భగవంతుణ్ణి జ్ఞానులు అందరూ ధ్యానిస్తారు.
గణేశ ఉవాచ అభాగ్యం చ బలేశ్చాపి వైష్ణవస్య మహాత్మనః । మూఢోఽయమీదృశః పుత్రః ప్రహ్లాదస్య చ ధీమతః
గణేశుడు ఇలా అన్నాడు: ఇది బలిచే దురదృష్టం, అలాగే గొప్ప వైష్ణవుని దురదృష్టం కూడా. ఈ కుమారుడు మూర్ఖుడైనా, ధీరుడైన ప్రహ్లాదుని కుమారుడే.
స్కన్ద ఉవాచ అయే భ్రాతర్న శ్రుతా చ హిరణ్యకశిపోః కథా । హిరణ్యాక్షస్య చ మధోః కైటభస్య మహాత్మనః
స్కందుడు ఇలా అన్నాడు: అన్నా, హిరణ్యకశిపుని కథ వినలేదా? హిరణ్యాక్షుడు, మధువు, మహాత్ముడైన కైటభుడు వీళ్ల కథలు వినలేదా?
పూర్వజాస్తేఽపి తే దైత్యా మహాబలపరాక్రమాః । క్రమేణ విష్ణునా నీతా లీలయా యమసాదనమ్
నీకు పెద్దవారైన ఆ దైత్యులు, బలవంతులు, వీరులు — వీళ్లను విష్ణువు క్రమంగా లీలగా యమలోకానికి పంపాడు.
భగవాన్యస్య సంహర్తా స్వయం నారాయణః ప్రభుః । తస్య కో రక్షితా భ్రాతర్నివర్తస్వ శుభాయచ
ఆయనను సంహరించేవాడు స్వయంగా నారాయణుడు, ప్రభువు. అన్నా, అలాంటి వాడిని ఎవరు కాపాడగలరు? మేలుకో, మేలు కోసం వెనక్కి తిరుగు.
తేషాం చ వచనం శ్రుత్వా తానువాచాసురేశ్వరః । కోపరక్తాస్యనయనో ధనుష్పాణిర్యథాఽన్తకః
వారి మాటలు విన్న అసురుల అధిపతి, కోపంతో నోరు, కన్నులు ఎర్రగా మారి, విల్లు చేతబట్టి, యమధర్మరాజు లాగ కనిపించాడు.
బాణ ఉవాచ శృణు మాతః ప్రవక్ష్యామి శృణు తాత మహేశ్వర । శృణు భ్రాతర్గణపతే శృణు భ్రాతశ్చ కార్తిక
బాణుడు ఇలా అన్నాడు: తల్లి, విను, నేను చెప్పబోతున్నాను. తండ్రి మహేశ్వరా, విను. అన్న గణపతీ, విను. అన్న కార్తికేయా, విను.
శుభశుభం ప్రాక్తనేన ప్రాణినాం కర్మిణాం తథా । కృతకర్మాతిరిక్తం చ కార్య కేషాం చ వర్తతే
ప్రాణులకు కలిగే శుభాశుభాలు గతంలో చేసిన పనుల వల్లే. ఇప్పటికే చేసినదాని తప్ప, ఇంకా చేయాల్సింది కొందరికి మిగిలి ఉంటుంది.
నాప్రాప్తకాలో మ్రియతే విద్ధః శరశతైరపి । తృణాగ్రేణాపి సంస్పృష్టః ప్రాప్తకాలో న జీవతి
కాలం రాకముందు, వంద బాణాలతో గాయపడ్డా మరణించడు. కాలం వచ్చినప్పుడు, గడ్డి తాకినా బ్రతకడు.
యస్మాచ్చ యస్య నిర్వాణం విధాత్రా లిఖితం పురా । తదేవ నిత్యం సత్యం చ నిషేకః కేన వార్యతే
ఎవరికి ఏ విమోచనం బ్రహ్మదేవుడు ముందే రాశాడో, అదే ఎప్పటికీ నిజం, శాశ్వతం. విధిని ఎవరు ఆపగలరు?
సంగ్రామే కాతరో యో హి నిష్ఫలం తస్య జీవనమ్ । జయీ యశస్చ లభతే మృతః స్వర్గం చ గచ్ఛతి
పోరులో భయపడేవాడి జీవితం వ్యర్థం. గెలిచినవాడు కీర్తిని పొందుతాడు, మరణించినవాడు స్వర్గానికి చేరుకుంటాడు.
ప్రవిశ్య కన్యాం గృహ్ణాతి నగరం శివరక్షితమ్ । పార్వత్యా చ గణేశేన యుద్ధేన బలినా తథా
అతడు నగరంలోకి ప్రవేశించి, కన్యను పట్టుకుని, శివుడు, పార్వతీ, గణేశుడు, బలవంతుడు కార్తికేయుడు కాపాడుతున్న పట్టణాన్ని యుద్ధంతో స్వాధీనం చేసుకుంటాడు.
కో వా గృహ్ణాతి కన్యాం చ కస్య వా జీవితస్య చ । సగర్భా తవ కన్యేతి సభాయాం రక్షకో వదేత్
ఎవరు కన్యను పట్టుకోగలరు? ఎవరి జీవితం ఎవరిదీ? నీ కుమార్తె గర్భవతి అయితే, సభలో కాపాడేవాడు చెప్పాలి.
ఇతి మే వజ్రతుల్యం చ శ్రుతికౌటం పరం వచః । అతోఽనిరుద్వం హత్వా చ ఘాతయిష్యామి కన్యకామ్ అన్యథా జ్వలదగ్నౌ చ త్యక్ష్యామి చ కలేవరమ్
నా మాటలు వజ్రంలా దృఢంగా, వినిపించగలిగినవి. అందుకే, అనిరుద్ధుడిని చంపి, ఆ కన్యను కూడా హతమర్చుతాను. లేకపోతే, మండుతున్న అగ్నిలో నా శరీరాన్ని వేసేస్తాను.
కోటర్యువాచ శృణు వత్స ప్రవక్ష్యామి మాతాఽహం తేఽపి ధర్మతః । తురన్తేనాపి పృత్రేణ పిత్రోర్దుఃర్ఖ పదే పదే
కోటరీ చెప్పింది: విను బిడ్డా, నీకు నేను ధర్మపరంగా తల్లి కూడా. తండ్రి ఎంత తొందరగా వ్యవహరించినా, తల్లిదండ్రులకు ప్రతి అడుగులోనూ బాధే కలుగుతుంది.
కన్యా పరగృహీతా సాఽప్యన్యస్మై దాతుమక్షమా । శ్రీకృష్ణస్యాపి పౌత్రాయ ప్రద్యుమ్నస్య సుతాయ చ
ఒక అమ్మాయి ఇప్పటికే వేరొకరికి ఇచ్చినపుడు, ఆమెను ఇంకొకరికి ఇవ్వడం సాధ్యం కాదు; అది శ్రీకృష్ణుని మనవడికైనా, ప్రద్యుమ్నుని కుమారునికైనా వర్తిస్తుంది.