గత్వా మునిశ్చ కైలాసం ప్రణనామ శివం శివామ్ । తుష్టావ పరయా భక్త్యా సశిష్యః ప్రణతః శుచిః
ఆ ముని కైలాసానికి వెళ్లి, శివుడు, శివమ్మవారిని నమస్కరించాడు. తన శిష్యులతో పాటు, పవిత్రమైన హృదయంతో, పరమ భక్తితో వారిని స్తుతించాడు.
తత్సర్వం కథయామాస వృత్తాన్తం శ్రీహరేరపి । ఆత్మనస్తపసస్తత్త్వం స్వవైరాగ్యం చ చేతమః
ఆయన జరిగిన సంగతులన్నీ, శ్రీహరి గురించి జరిగిన విషయాన్ని, తన తపస్సు యొక్క సత్యాన్ని, తన వైరాగ్యం, మనస్సు స్థితిని కూడా వివరంగా చెప్పాడు.
మునేశ్చ వచనం శ్రుత్వా ప్రహస్య పార్వతీ సతీ। తమువాచ హితం సత్యం సాక్షాచ్ఛంకరమంనిధౌ
ఆ ముని మాటలు విని, సతీ అయిన పార్వతీ చిరునవ్వుతో, శంకరుని సమక్షంలో, నిజమైన, మేలు చేసే మాటలు అతనితో పలికింది.
పార్వత్యువాచ ధర్మతత్త్వం న జానాసి ధర్మిష్ఠం మన్యసే స్వయమ్ । అనపత్యాం పరిత్యజ్య వవ యాసి తపసే మునే
పార్వతీ చెప్పింది: "నీకు ధర్మం యొక్క అసలు తత్వం తెలియదు. నువ్వు నీకు నీవు ధార్మికుడనని అనుకుంటున్నావు. ఓ మునీ, నీవు సంతానం లేని భార్యను వదిలేసి తపస్సు కోసం వెళ్ళిపోతున్నావు."
అనపత్యాం చ యువతీం కులజాం చ పతివ్రతామ్ । త్యక్త్వా భవేయుః సంన్యాసీ బ్రహ్మచారీ యతీతి వా
సంతానం లేని, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన, భర్తను భక్తిగా చూసే భార్యను వదిలి, ఎవరు సన్యాసి, బ్రహ్మచారి, తపస్వి అయినా అవ్వవచ్చు.
వాణిజ్యే వా ప్రవాసే వా చిరం దూరం ప్రయాతి యః । తీర్థే వా తపసే వాఽపి మోక్షార్థం జన్మ ఖణ్డితుమ్
వ్యాపారం కోసం అయినా, దూర ప్రయాణం కోసం అయినా, తీర్థయాత్రకు అయినా, తపస్సు కోసం అయినా, మోక్షం కోసం జన్మ చక్రాన్ని విడిచిపెట్టడానికి అయినా —
న మోక్షస్తస్య భవతి ధర్మస్య స్ఖలనం ధ్రువమ్ । అభిశాపేన భార్యాయా నరకం చ పరత్ర య
అటువంటి వాడికి మోక్షం కలగదు; తప్పక ధర్మం నుండి తప్పిపోతాడు. భార్య శాపంతో, మరణానంతరం నరకానికి పోవాల్సి వస్తుంది.
ఇహైవ చ యశోనాశ ఇత్యాహ కమలోద్భవః । ద్వారకాం గచ్ఛ హే విప్ర స్వధర్మ రక్ష సాంప్రతమ్
ఇక్కడే కూడా యశస్సు పోతుంది — అని కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మ చెప్పాడు. ఓ బ్రాహ్మణా, ద్వారకకు వెళ్లి, ఇప్పుడైనా నీ ధర్మాన్ని కాపాడుకో.
ఏకానంశాం మదంశాం చ ధర్మతః పరిపాలయ । పాదపద్మార్జితం పాదపద్మం సర్వసుదుర్లభమ్
ఏకానంశా, నా భాగాన్ని ధర్మబద్ధంగా సంరక్షించు. పాదధూళితో లభించే పాదపద్మం చాలా అరుదుగా దక్కుతుంది.
సంతతం శంభునా గీతం మునీన్ద్రైః సనకాదిభిః । పరిత్యజ సురతరోః కృష్ణస్య పరమాత్మనః
శంభువు, సనకాది మునులు ఎప్పుడూ ఇది పాటిస్తూ ఉంటారు. కృష్ణుడు పరమాత్ముడు. ఆయన కోసం, స్వర్గవృక్షాన్ని కూడా వదిలేయాలి.
క్వ యాసి తపసే వత్స సుధాం త్యక్త్వా మనోహరామ్ । శ్రీకృష్ణపాదపద్మం చ స్వప్నే జపతి యో మునే
ఓ బిడ్డా, మధురమైన అమృతాన్ని వదిలేసి, తపస్సు కోసం ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఓ మునీ, ఎవడు కలలో అయినా శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాన్ని జపిస్తాడో—
శతజన్మకృతాత్పాపాన్ముచ్యతే నాత్ర సంశయః । యద్బాల్యే యచ్చ కౌమారే వార్ధకే యచ్చ యౌవనే
వాడు వంద జన్మల్లో చేసిన పాపాలనుండి విముక్తి పొందుతాడు—ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అవి బాల్యంలో అయినా, కౌమారంలో అయినా, యవ్వనంలో అయినా, వృద్ధాప్యంలో అయినా చేసిన పాపాలైనా సరే.
కామతోఽకామతో వాఽపి భస్మీభూతం చ పాతకమ్ । సాక్షాద్యో భారతే వర్షే శ్రీకృష్ణచరణామ్బుజమ్
ఇష్టంతో అయినా, ఇష్టంలేకుండా అయినా, చేసిన పాపాలన్నీ బస్మమైపోతాయి. భారతదేశంలో ఎవడు ప్రత్యక్షంగా శ్రీకృష్ణుని పాదపద్మాన్ని దర్శిస్తాడో—
దృష్ట్వా సద్యో భవేత్పూజ్యో జీవన్ముక్తో భవేద్ధ్రువమ్ । కోటిజన్మార్జితాత్సద్యః కృతపాపాద్విముచ్యతే
వాడు వెంటనే పూజకు అర్హుడవుతాడు, జీవించి ఉన్నప్పుడే మోక్షాన్ని పొందుతాడు. కోటి జన్మల్లో కూడిన పాపాలనుండి వెంటనే విముక్తి పొందుతాడు.
సర్వాణ్యేవ హి తీర్థాని యతఃపూతాని నిత్యశః । తద్వ్రతం తత్తపః సత్యం తత్పుణ్యం తచ్చ పూజనమ్
అందుకే అన్ని తీర్థాలు ఎప్పటికీ పవిత్రంగా ఉంటాయి. ఆ వ్రతం, ఆ తపస్సు, ఆ సత్యం, ఆ పుణ్యం, ఆ పూజ —
సఫలం కృష్ణసంబన్ధి స్వజన్మఖణ్డనం యతః । కృష్ణభక్తివిహీనశ్చ బ్రాహ్మణో వేదపారగః
కృష్ణునితో సంబంధం ఉన్నపుడే ఫలిస్తుంది, ఎందుకంటే అవి జనన మరణ చక్రాన్ని విడిపిస్తాయి. కృష్ణభక్తి లేని బ్రాహ్మణుడు, వేదాలు ఎంత నేర్చుకున్నా —
తత్సఙ్గాచ్చ తదాలాపా ద్భక్తభక్తిః ప్రణశ్యతి । కృష్ణస్యోచ్ఛిష్టభోజీ యః కుష్ణభక్తశ్చ బ్రాహ్మణః
అటువంటి వారితో స్నేహం, మాటలు కలిపితే, భక్తులకు, కృష్ణునికి ఉన్న భక్తి నశిస్తుంది. కానీ కృష్ణుని ప్రసాదాన్ని భుజించే, కృష్ణభక్తుడైన బ్రాహ్మణుడు —
ఆవహ్నిపవనాత్పూతః పూతం కర్తుం జగత్క్షమః । శ్రీకృష్ణం చ పరిత్యజ్య క్వయాసి తపసే ద్విజ
యజ్ఞాగ్ని, పవనంతో పవిత్రుడవుతాడు, లోకాన్ని పవిత్రం చేయగలడు. ఓ ద్విజా, శ్రీకృష్ణుణ్ని వదిలేసి తపస్సు కోసం ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు?
తపసాం ఫలమాప్నోతి శ్రీకృష్ణస్మరణేన చ । యతో భక్తిర్న చ భవేచ్ఛ్రీకృష్ణే పరమాత్మని
తపస్సు ఫలాన్ని పొందగలుగుతాడు, శ్రీకృష్ణుని స్మరణ వల్ల కూడా ఫలితం లభిస్తుంది. కానీ, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్ముడిగా భక్తి కలగకపోతే,
స గురుః పరమో వైరీ కరోతి జన్మ నిష్ఫలమ్ । పార్వతీవచనం శ్రుత్వా శంకరః ప్రేమవిహ్వలః
అలాంటి గురువు గొప్ప శత్రువుగా జన్మను వ్యర్థం చేస్తాడు. పార్వతీ మాటలు విని శంకరుడు ప్రేమతో మునిగిపోయాడు.
పులకాఞ్చితసర్వాఙ్గస్తుష్టావ పరమేశ్వరీమ్ । దుర్వాసాః ప్రణతిం కృత్వా శివదుర్గాపదామ్బుజే
ఆనందంతో అంతటా రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్న శివుడు పరమేశ్వరీని స్తుతించాడు. దుర్వాసుడు శివుడు, దుర్గాదేవి పాదాలకు నమస్కరించాడు.
స్మారం స్మారం కృష్ణపదం పునష్చ ద్వారకాం యయౌ । తత్ర గత్వా హరిం దృష్ట్వా తుష్టావ పరమేశ్వరమ్
పునఃపునః కృష్ణుని పాదాలను స్మరించుకుంటూ, ద్వారకకు వెళ్లాడు. అక్కడికి చేరి హరిని దర్శించి, పరమేశ్వరుని స్తుతించాడు.
ఏకానంశాలయం గత్వా స చ రేమే తయా సహ । కృష్ణో యుధిష్ఠిరధ్యానాత్ప్రయయౌ హస్తినాపురమ్
ఏకానంశా ఇంటికి వెళ్లి ఆమెతో కలిసి ఆనందంగా గడిపాడు. యుధిష్ఠిరుడు ధ్యానం వల్ల కృష్ణుడు హస్తినాపురానికి వెళ్లాడు.
కున్తీం సభాష్య భూపం చ భ్రాతౄం శ్చప్రముదాఽన్వితః । ఉపాయేన జరాసంధం నిహత్య శాల్వమేవ చ
కుంతిని, రాజును, అన్నదమ్ములను ఆనందంతో మాట్లాడి, ఉపాయంతో జరాసంధుడిని, శాల్వుడిని సంహరించాడు.
కాలయామాస యజ్ఞం చ విధిబోధితదక్షిణమ్ । మునీన్ద్రైశ్చ నృపేన్ద్రైశ్చ రాజసూయమభీప్సితమ్
విధి చెప్పినట్టు దక్షిణలు ఇచ్చి యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు. మునిశ్రేష్ఠులు, రాజులతో కలిసి రాజసూయ యాగాన్ని కోరుకున్నాడు.
శిశుపాలం దన్తవక్త్రం తత్ర యజ్ఞే జఘాన సః । అతీవ నిన్దాం కుర్వన్తం సభాయాం సురభూపయోః
ఆ యజ్ఞంలో శిశుపాలుడు, దంతవక్త్రుడు దేవతలు, రాజుల సభలో తీవ్రంగా దూషణలు చేస్తూ ఉండగా, వారిని సంహరించాడు.
పపాత తచ్ఛరీరం చ జీవో గత్వా హరేః పద్మ్ । తం దృష్ట్వా తత్ర సర్వేశం తుష్టావాఽఽగాత్య మాధవమ్
ఆ శరీరం పడిపోయింది. ఆత్మ హరిలోటస్ పాదాలకు చేరింది. అక్కడ శ్రీమాధవుని దర్శించి, ఆయనను స్తుతించాడు.
శిశుపాల ఉవాచ వేదానాం జనకోఽసి త్వం వేదాఙ్గానాం చ మాధవ । సురాణామసురాణాం చ ప్రాకృతానాం చ దేహినామ్
శిశుపాలుడు పలికాడు: మాధవా! నువ్వే వేదాలకు, వేదాంగాలకు మూలకారణం. దేవతలకు, దానవులకు, అన్ని జీవులకు నీవే ఆదిగా ఉన్నావు.
సూక్ష్మాం విధాయ సృష్టిం చ కల్పభేదం కరోషి చ । మాయయా చ స్వయం బ్రహ్మా శంకరః శేష ఏవ చ
సూక్ష్మంగా సృష్టిని చేసి, కల్పాంతరాలను నీవే ఏర్పరుస్తావు. నీ మాయతో నీవే బ్రహ్మ, శంకరుడు, శేషుడిగా ఉంటావు.
మనవో మునయశ్చైవ దేవాశ్చ సృష్టిపాలకాః । కలాంశేనాపి కలయా దిక్పాలాశ్చ గ్రహాదయః
మనువులు, మునులు, దేవతలు, సృష్టి రక్షకులు, దిక్పాలకులు, గ్రహాదులు — వీరందరూ నీ శక్తి యొక్క చిన్న భాగంతోనే ఉన్నారు.