సరస్వత్యువాచ శివకోపానలే పూర్వ భస్మీభూతః పతిస్తవ । స చాయం రుక్మిణీపుత్రో దైత్యేనైవ సమాహృతః
సరస్వతి ఇలా చెప్పింది: ఒకప్పుడు నీ భర్త శివుడి కోపాగ్నిలో బస్మమయ్యాడు. ఇప్పుడు రుక్మిణి కుమారుడిని ఈ దైత్యుడు ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాడు.
మాయయాఽపి చ మాయేశో రుక్మిణీసూతికాగృహాత్ । సమానీయ దదౌ తుభ్యం పతిస్తేఽయం న చాఽఽత్మజః
మాయాశక్తితో మాయేశ్వరుడు రుక్మిణి సూతికాగృహం నుండి ఈ కుమారుణ్ని తీసుకుని నీకు ఇచ్చాడు. ఇది నీ కుమారుడు కాదు, నీ భర్తే.
కామం చ కథయామాస జగన్మాతా చ సా సతీ । తవ పత్నీ రతిశ్చేయం రమస్వ రామయా సహ
జగన్మాత అయిన ఆ సతీ కామునికి ఇలా చెప్పింది: ఈమె నీ భార్య రతి. రామయతో కలిసి సంతోషంగా ఉండు.
త్వమేవ రుక్మిణీపుత్రో నాన్యదైత్యస్య మన్మథః । కురరీవ సతీ నిత్యం రోదితి స్మ త్వయా వినా
నీవే రుక్మిణి కుమారుడు, మరే దైత్యుని మన్మథుడు కాడు. ఆమె, నీతో విడిపోయి, ఎప్పుడూ పక్షి లాంటి దుఃఖంతో ఏడుస్తూ ఉండేది.
ఇత్యుక్త్వా చ యయౌ వాణీ బ్రహ్మాణీ బ్రహ్మణః పదమ్ ।స రేమే నిర్జనే నిత్యం రామయా సహ సున్దరః
ఇలా చెప్పి వాణి, బ్రహ్మదేవుడి భార్య, బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయింది. అందమైన కాముడు రామయతో కలిసి ఎప్పుడూ ఒంటరిగా ఆనందంగా గడిపాడు.
ఏకదా మన్మథం దైత్యౌ దదర్శ రహసి శ్థితమ్ । శృఙ్గారం రామయా సార్ధం కుర్వన్తం కౌతుకేన చ
ఒకసారి, దైత్యుడు రహస్యంగా ఉన్న మన్మథుడిని చూశాడు. అతడు రామయతో ప్రేమలో మునిగి, ఆటలాడుతూ ఉన్నాడు.
సస్మితం సస్మితాయాశ్చ మధ్యవక్షఃస్థలస్థితమ్ । రతిం దదర్శ కామేన మూర్చ్ఛితాం సురతోత్సుకామ్
ఆ దైత్యుడు, చిరునవ్వుతో ఉన్న రతిని కాముని ఛాతీపై మధ్య భాగంలో పడుకుని, మోహంతో, కలవరంతో ఉన్నదిగా చూశాడు.
దృష్ట్వా చుకోప దైత్యశ్చ జగ్రాహ ఖడ్గముత్తమమ్ । ఉవాచ ఖడ్గహస్తశ్చ కామదేవం రతిం సతీమ్
అది చూసి దైత్యుడు కోపంతో మంచి ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, ఖడ్గాన్ని చేతిలో పెట్టుకుని కామునికి, సతీ అయిన రతికి ఇలా అన్నాడు.
శమ్వర ఉవాచ ధిక్త్వాం మహాకాముకం చ మూర్ఖం పణ్డితమానినమ్ । మహాపాతకినాం శ్రేష్ఠం ప్రమత్తం మాతృగామినమ్
శంబరుడు ఇలా అన్నాడు: నీకు సిగ్గు లేదు, పెద్ద కాముకుడివి, మూర్ఖుడివి, నీకు తెలివి ఉందని అనుకునేవాడివి! నీవు మహా పాపులలో ముందువాడివి, పరస్త్రీతో సంచరించే అశాంతుడివి!
ధిక్త్వాం చ పుంశ్చలీం మత్తాం కాముకీం హతచేతనామ్ । పుత్రం గృహీత్వా రహసి కలోషి సురతిం సతి
నీకు సిగ్గు లేదు, పాపురాలివి, మత్తులో ఉన్నావు, కామంతో ఉన్నావు, బుద్ధి కోల్పోయినావు! నా కుమారుణ్ని తీసుకుని, రహస్యంగా ప్రేమలో మునిగి ఉన్నావు, నమ్మకద్రోహినివి!
ఇత్యేవముక్త్వా ఖడ్గం చ తామేవ హన్తుమృద్యతః । జిఘాంసన్తం రతిం దేత్యం ప్రేరయామాస మన్మథః
ఇలా అన్న తరువాత, ఆ దైత్యుడు రతిని చంపడానికి ఖడ్గాన్ని పైకి ఎత్తాడు. అప్పుడే మన్మథుడు, రతిని చంపాలనుకున్న దైత్యుడి మనస్సును ప్రేరేపించాడు.
పపాత దూరతో బ్రహ్మన్మూర్చ్ఛితః స్వాఙ్గపీడితః । పునశ్చ చేతనాం ప్రాప్య కోపేన ప్రజ్వలన్నివ
బ్రహ్మనూ, ఆ దైత్యుడు కొంత దూరంలో ఉన్నప్పుడే, స్పృహ కోల్పోయి నేలపై పడిపోయాడు. తరువాత మళ్లీ స్పృహను పొందిన తరువాత, కోపంతో మండిపడుతూ లేచాడు.
శివదత్తం చ శూలం చ జగ్రాహ నిర్భరేణ చ । శతసూర్యప్రభం శూలం ప్రలయాగ్నిసమం మునే
అతడు శివుడు ఇచ్చిన శూలాన్ని బలంగా పట్టుకున్నాడు. ఆ శూలం వంద సూర్యుల కాంతితో మెరిసిపోతూ, ప్రళయాగ్నిలా భయంకరంగా ఉంది, మునివరా.
దృష్ట్వాఽఽజగ్ముశ్చ దేవాశ్చ బ్రహ్మేశశేషసంజ్ఞకాః । పవనః కథయామాస కర్ణే కామస్య యత్నతః
అది చూసి బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, శేషుడు వంటి దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు. అప్పుడే వాయుదేవుడు జాగ్రత్తగా కాముని చెవిలో చెప్పాడు.
స్మర స్మర మహామాయాం దుర్గాం తుర్గతినాశినీమ్ । పవనస్య వచః శ్రుత్వా దుర్గాం సస్మార మన్మథః
పవనుడు చెప్పిన మాటలు విని, మన్మథుడు మహామాయ అయిన దుర్గాదేవిని, దుర్గతిని తొలగించేవారిని, మనసులో పునః పునః స్మరించాడు.
శూలం బభూవ తస్యాఙ్గే రమ్యం మాల్యం మనోహరమ్ । బ్రహ్మాస్త్రేణ చ తం దైత్యం జఘాన మన్మథో ముదా
ఆమె దేహంపై అందమైన మాల, ఆకర్షణీయంగా మెరిసింది; మన్మథుడు ఆనందంగా బ్రహ్మాస్త్రంతో ఆ దైత్యుడిని సంహరించాడు.
రతిం గృహీత్వా యానేన జగామ ద్వారకాం పురీమ్ । ప్రయయుర్దేవతాః సర్వా స్తుత్వా చ పార్వతీం స్వయమ్
రతిని తీసుకొని, రథంలో ద్వారకా నగరానికి వెళ్లాడు; దేవతలందరూ పార్వతీదేవిని స్తుతించి, అక్కడికి చేరారు.
రుక్మిణీ మఙ్గలం కృత్వా ప్రజగ్రాహ రతిం సుతమ్ । ఉత్సవం కారయామాస పరం స్వస్త్యయనం హరిః
రుక్మిణి మంగళకార్యాలు చేసి, తన కుమారుడైన రతిని స్వీకరించింది; హరి గొప్ప ఉత్సవాన్ని నిర్వహించి, శుభాశీస్సులు ఇచ్చాడు.
బ్రాహ్మణాన్భోజయామాస పూజయామాస పార్వతీమ్ర । అథ కృష్ణః క్రమేణైవ వేదోక్తే మఙ్గలే దినే
బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టి, పార్వతీదేవిని పూజించాడు; ఆ తరువాత కృష్ణుడు, వేదోక్త మంగళదినాన, క్రమంగా—
సప్తానాం రమణీనాం చ పాణిగ్రాహం చకార హ । కాలిన్దీం సత్యభామాం చ సత్యా రాగ్నిజితీం సతీమ్
ఏడు మహిళలైన కాలిందీ, సత్యభామ, సత్య, రాజ్ఞిజితి వంటి సతీలకు పాణిగ్రహణం చేశాడు.
జామ్బవతీం లక్ష్మణాం చ సముద్వాహం చకార సః । తాభిః సార్ధ క్రమేణైవ పుత్రత్పత్తిం చకార హ
జాంబవతి, లక్ష్మణా ఇద్దరినీ వివాహం చేసుకొని, వారితో కలిసి క్రమంగా కుమారులను పొందాడు.
ఏకస్యాం దశపుత్రాశ్చ కన్యకైకా క్రమేణ చ । నిహత్య నరకం దైత్యం సపుత్రం చ నృపేశ్వరమ్
ఒకరినుండి పది కుమారులు, ఒక కుమార్తె క్రమంగా పుట్టారు; నరకాసురుడిని, అతని కుమారులను సంహరించి, రాజులను జయించాడు.
బలవన్తం మురం దైత్యం జఘాన రణమూర్ధని । దదర్శ కన్యాస్తత్రస్థాః సహస్రాణాం చ షోడశ
బలమైన మురదైత్యుడిని యుద్ధమధ్యంలో సంహరించాడు; అక్కడ పదహారు వేల కన్యలను చూశాడు.
శతాధికా వయస్యాశ్చ శశ్వత్సుస్థిరయౌవనాః । ప్రఫుల్లవదనాః సర్వా రత్నభూషణభూషితాః
వారి స్నేహితులూ వందకు పైగా ఉండి, ఎప్పుడూ యవ్వనంతో మెరిసిపోతూ, అందమైన ముఖాలతో, రత్నాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
శుభక్షణే చ తాసాం చ పాణిం జగ్రాహ మాధవః । తాభిః సార్ధం స రేమే చ క్రమేణ చ శుభక్షణే
శుభముహూర్తంలో మాధవుడు ఆ కన్యల చేతులు పట్టి వివాహం చేసుకున్నాడు; వారితో కలిసి ఆనందంగా ఉండి, శుభముహూర్తాల్లో క్రమంగా సంసారం సాగించాడు.
ఏకస్యాం దశపుత్రాశ్చ కన్యకైకా క్రమేణా చ । హరేరేతాన్యపత్యాని బభూవుశ్చ పృథక్పృథక్
ఒకరినుండి పది కుమారులు, ఒక కుమార్తె క్రమంగా పుట్టారు; హరివంశంలో ఈ పిల్లలు ఒక్కొక్కరికి వేర్వేరుగా జన్మించారు.
ఏకదా ద్వారకాం రమ్యాం దుర్వాసా మునిపుంగవః । శిష్యైస్త్రికోటిభిః సార్ధమాజగామావలీలయా
ఒకసారి, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన దుర్వాసుడు, మూడు కోట్ల శిష్యులతో కలిసి, శోభాయాత్రగా అందమైన ద్వారకా నగరానికి వచ్చాడు.
రాజా మహోగ్రసేనశ్చ సపుత్రః సపురోహితః । వసుదేవో వాసుదేవోఽప్యక్రూరశ్చోద్ధవస్తథా
మహోగ్రసేనుడు తన కుమారులతో, పురోహితులతో, వసుదేవుడు, వాసుదేవుడు, అक्रూరుడు, ఉద్ధవుడు—అందరూ అక్కడ ఉన్నారు.
నీత్వా షోడశోపచారం ప్రణేముర్మునిపుంగవమ్ । శుభార్శిషం చ ప్రదదౌ తేభ్యో బ్రహ్మన్పృథక్పృథక్
పదహారు విధాల ఆతిథ్యం చేసి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడికి నమస్కరించారు; ఆయన వారందరికీ వేర్వేరుగా శుభాశీస్సులు ఇచ్చాడు.
ఏకానంశాం చ కన్యాం తాం దదౌ తస్మై శుభక్షణే । ముక్తామాణిక్యఙీరాంశ్చ రత్నం చ యౌతకం దదౌ
శుభముహూర్తంలో, ఆ ఏకాంశ అనే కుమార్తెను అతనికి ఇచ్చాడు; పెళ్లి కానుకగా ముత్యాలు, మాణిక్యాలు, వజ్రాలు, రత్నాలు ఇచ్చాడు.