గోతమస్య శతానన్దో వేదవేదాఙ్గపారగః । ఆప్తః ప్రవక్తా విజ్ఞశ్చ ధర్మీ కులపురోహితః
గౌతమునికి కుమారుడైన శతానందుడు వేదాలు, వాటి ఉపాంగాల్లో నిపుణుడు, నైపుణ్యంతో, తెలివితో, ధర్మబద్ధంగా, కుటుంబపూజారిగా ప్రసిద్ధుడు, మాట్లాడాడు.
శతానన్ద ఉవాచ రాజేన్ద్ర త్వం చ ధర్మజ్ఞో ధర్మశాస్త్రవిశారదః । పృర్వాఖ్యానం చ వేదోక్తం కథయామి నిశామయ
శతానందుడు ఇలా అన్నాడు: రాజేంద్రా! మీరు ధర్మంలో నిపుణులు, ధర్మశాస్త్రాలను బాగా తెలుసు. వేదాల్లో చెప్పిన పూర్వకథను మీకు చెబుతాను, శ్రద్ధగా వినండి.
భువో భారావతరణే స్వయం నారాయణో భువి । వసుదేవసుతః శ్రీమాన్పరిబూర్ణతమః ప్రభుః
భూమికి భారం తీయడానికి, స్వయంగా నారాయణుడు, వసుదేవుని కుమారుడైన శ్రీమంతుడు, అన్ని గుణాలతో పరిపూర్ణుడైన ప్రభువు, భూమిపై అవతరించాడు.
విధాతుశ్చ విధాతా చ బ్రహ్మేశశేషవన్దితః । జ్యోతిఃస్వరూపః పరమో భక్తానుగ్రహవిగ్రహః
బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, శేషుడు పూజించే, సృష్టికర్తకే సృష్టికర్త, వెలుగు స్వరూపుడు, పరముడు, భక్తులకు అనుగ్రహరూపుడైనవాడు.
పరమాత్మా చ సర్వేషాం ప్రాణినాం ప్రకృతేః పరః । నిర్లిప్తశ్చ నిరీహప్తశ్చ సాక్షీ చ సర్వకర్మణామ్
అతడు అన్ని ప్రాణులకు పరమాత్మ, ప్రకృతికి అతీతుడు, ఏదీ అంటని, కోరికలేని, అన్ని కార్యాలకు సాక్షిగా ఉంటాడు.
రాజేన్ద్ర తస్మై కన్యాం చ పరిపూర్ణతమాయ చ । దత్త్వా యాస్యసి గోలోకం పితౄణాం శతకైః సహ
రాజా! ఆ పరిపూర్ణునికి మీ కుమార్తెను ఇచ్చి, మీరు వందలాది పితృదేవతలతో కలిసి గోలొకానికి వెళ్తారు.
లభ సారూప్యముక్తిం చ కన్యా దత్త్వాం పరత్ర చ । ఇహైవ సర్వపూజ్యశ్చ భవ విశ్వగురోర్గురుః
మీ కుమార్తెను ఇచ్చి, పరలోకంలో సారూప్యముక్తిని పొందండి. ఈ లోకంలో అందరిచే గౌరవింపబడుతూ, విశ్వగురువైనవాడికి గురువుగా ఉండండి.
సర్వస్వం దక్షిణాం దత్త్వా మహాలక్ష్మీం చ రుక్మిణీమ్ । సమర్పణం కురువిభో కురుష్వ జన్మఖణ్డనమ్
మీ సర్వస్వాన్ని దక్షిణగా ఇచ్చి, మహాలక్ష్మిని, రుక్మిణిని సమర్పించి, జన్మబంధాన్ని తెంచే కార్యాన్ని చేయండి ప్రభూ.
విధాతా నిఖితో రాజన్సంబన్ధః సర్వసంమతః । ద్వారకానగరే కృష్ణం శీఘ్రం ప్రస్థాపయ ద్విజమ్
రాజా! సృష్టికర్త ఇదే నిర్ణయించాడు. ఈ సంబంధం అందరికీ ఇష్టమైనది. మీరు వెంటనే ద్వారకా నగరంలో ఉన్న కృష్ణుని దగ్గరకు బ్రాహ్మణుడిని పంపించండి.
కృత్వా శుభక్షణం తూర్ణ సర్వేషామపి సంమతమ్ । ఆనీయ పరమాత్మానం భక్తానుగ్రహవిగ్రహమ్
అందరికీ అనుకూలంగా, శుభముహూర్తాన్ని ఎంచుకుని, త్వరగా ఆ పరమాత్మను, భక్తులకు అనుగ్రహరూపుడైనవాడిని తీసుకురండి.
ధ్యానానురోధహేతుం చ నిత్యదేహమనుత్తమమ్ । దృష్టిమాత్రాత్కురు నృప స్వజన్మకర్మఖణ్డనమ్
అతడు ధ్యానానికి కారణమైన, శాశ్వతమైన, అపూర్వమైన దేహాన్ని కలవాడు. రాజా! కేవలం అతడిని చూసినంత మాత్రాన మీ జన్మకర్మ బంధాలు తొలగిపోతాయి.
యం న జానన్తి చత్వారో వేదాః సంతశ్చ దేవతాః । సిద్ధేన్ద్రాశ్చ మునీన్ద్రాశ్చ దేవా బ్రహ్మాదయస్తథా
నాలుగు వేదాలు, మునులు, దేవతలు, సిద్ధులు, మహర్షులు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు కూడా అతడిని పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు.
ధ్యాయన్తే ధ్యానపూతాశ్చ యోగినో న విదన్తి యమ్ । సరస్వతీ జడీభూతా వేదాః శాస్త్రాణియాని చ
ధ్యానంతో పవిత్రులైన యోగులు కూడా అతడిని ధ్యానిస్తారు గాని, తెలుసుకోలేరు. సరస్వతీ దేవి మౌనమవుతుంది, వేదాలు, శాస్త్రాలూ నిశ్శబ్దమవుతాయి.
సహస్రవక్త్రః శేషశ్చ పఞ్చవక్త్రః సదాశివః । చతుర్ముఖో జగద్ధాతా కుమారః కార్తికస్తథా
వెయ్యి నోళ్ళు కలిగిన శేషుడు, ఐదు ముఖాలున్న శివుడు, నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మ, కుమారుడు, కార్తికేయుడు కూడా—
ఋషయో మునయశ్చైవ భక్తాః పరమవైష్ణవాః । అక్షమాః స్తవనే యస్య ధ్యానాసాధ్యశ్చ యోగినామ్
ఋషులు, మునులు, పరమ వైష్ణవ భక్తులు కూడా అతడిని స్తుతించడంలో అసమర్థులు. యోగులు ధ్యానంతో కూడా అతడిని పొందలేరు.
బాలకోఽహం మహారాజ తద్గుణం కథయామి కిమ్ । శతానన్దవచః శ్రుత్వా ప్రఫుల్లవదనో నృపః
మహారాజా! నేను చిన్నవాడిని, అతని గుణాలను ఎలా వివరించగలను? శతానందుని మాటలు విని, రాజు ముఖం ఆనందంతో వికసించింది.
ఆనిఙ్గనం దదౌ తస్మై సముత్థాయ జవేన చ । నానారత్నం మువర్ణ చ వస్త్రం చ రత్నభూషణమ్
ఆ రాజు వెంటనే లేచి, అతనికి అందమైన హారాన్ని, రకరకాల రత్నాలను, బంగారాన్ని, వస్త్రాలను, రత్నాలతో అలంకరించిన ఆభరణాలను ఇచ్చాడు.
దదౌ తస్మై ప్రదానం చ ప్రసాదసుముఖో నృపః । గజేన్ద్ర తురగం శ్రేష్ఠం రథం చ మణినిర్మితమ్
ఆ రాజు ఆనందంతో ముఖం వెలిగిస్తూ, అతనికి దానాలు ఇచ్చాడు — గజరాజును, ఉత్తమమైన గుర్రాన్ని, మణులతో అలంకరించిన రథాన్ని ఇచ్చాడు.
రత్నసిహాసనం రమ్యం ధనం చ విపులం తథా । భూమిం చ సర్వసస్యాఢ్యాం శశ్వద్వృష్టికరీం శుభామ్
అతనికి మణిపూసిన అందమైన సింహాసనాన్ని, అపారమైన ధనాన్ని, అన్ని పంటలతో నిండిన, ఎప్పుడూ వర్షం కురిసే శుభమైన భూమిని ఇచ్చాడు.
అకృష్టసాధ్యాం పూజ్యాం చ గ్రామం సర్వప్రశంసితమ్ । ఏతస్మిన్నన్తరే రుక్మిశ్చుకోప నృపనన్దనః
పొలం దున్నకుండానే పంటలు పండే, అందరూ గౌరవించే, అందరూ ప్రశంసించే గ్రామాన్ని కూడా ఇచ్చాడు. ఇదంతా జరుగుతుండగా, రాజులందరికీ ప్రియమైన రుక్మి కోపంగా మారాడు.
కమ్పితోఽధర్మయుక్తశ్చ రక్తాస్యో రక్తలోచనః । ఉవాచ పితరం వ్రిప్రం సభాయామస్థిరస్తదా
అధర్మంతో, కంపించుతూ, ముఖం కళ్లన్నీ ఎర్రగా మారి, సభలో స్థిరంగా నిలవలేక, తన తండ్రైన రాజుతో రుక్మి మాట్లాడాడు.
ఉత్యాయ తిష్ఠన్పురతః సర్వేషాం చ సభాసదామ్
అతడు లేచి, సభలో ఉన్న అందరి ముందు నిలబడ్డాడు.
రుక్మిరువాచ శ్రృణు రాజేన్ద్ర వచనం హితం తథయం ప్రశంసితమ్ । త్యజ వాక్యం భిక్షుకాణాం లోభినాం క్రోధినామహో
రుక్మి ఇలా అన్నాడు: 'రాజాధిరాజా! ఈ మంచిగా ప్రశంసించబడిన మాటలు వినండి. భిక్షగాళ్లు, లోభులు, కోపంతో ఉన్నవాళ్ల మాటలు నమ్మకండి.'
నర్తకానాం చ వైశ్యానాం భట్టానామర్థినామపి । కాయస్థానాం చ భిక్షూణామసత్యం వచనం సదా
నర్తకులు, వ్యాపారులు, బంటులు, దానం అడిగేవారు, కాయస్థులు, భిక్షగాళ్లు — వీళ్ల మాటలు ఎప్పుడూ అబద్ధమే.
ఘటకానాం నాటకానాం స్త్రీలుబ్ధానా చ కామినామ్ । దరిద్రాణాం చ మూర్ఖాణాం స్తుతిపూర్వ వచః సదా
కుమ్మర్లు, నటులు, స్త్రీల పట్ల మోహపడే వారు, కామంతో ఉన్నవారు, పేదలు, మూర్ఖులు — వీళ్ల మాటలు ఎప్పుడూ పొగడ్తతోనే మొదలవుతాయి.
నిహత్య కాలయవనం రాజేన్ద్రం దూరతో భియా । ఉవాయేన మహాబాహో లబ్ధం కృష్ణేన తద్ధనమ్
కాళయవనుడిని చంపిన తర్వాత, మహాబాహువైన కృష్ణుడు భయంతో దూరంగా ఉండి, మాయతో ఆ ధనాన్ని సంపాదించాడు, రాజా!
ద్వారకాయా ధనీ కృష్ణో యవనస్య ధనేన చ । జరాసంధభయేనైవ సముద్రాభ్యన్తరే గృహీ
ద్వారకలో కృష్ణుడు యవనుని ధనంతో ధనవంతుడయ్యాడు. జరాసంధుడి భయంతో సముద్రంలో ఆశ్రయం తీసుకున్నాడు.
జరాసంధశతం చైవ క్షణేనైవ చ లీలయా । క్షమోఽహం హన్తుమేకాకీ రాజ్ఞశ్చాన్యస్య కా కథా
ఒక్క క్షణంలోనే నేను వంద మంది జరాసంధులను సులభంగా ఒంటరిగా చంపగలను. మరెవరైనా రాజుల సంగతి ఏముంది?
దుర్వాససశ్చ శిష్యోఽహం రణశాస్త్రవిశారదః । ధ్రువం భీష్మక తేనైవ విశ్వం సంహర్తుమీశ్వరః
నేను దుర్వాసుని శిష్యుడిని, యుద్ధ విద్యలో నిపుణుడిని. భీష్మకా! ఈ విద్యతోనే లోకాన్ని నాశనం చేయగలను.
మత్సమః పర్శురామశ్చ శిశుపాలశ్చ మత్సమః । సఖా చ బలవాఞ్ఛూరః స్వర్గం జేతుం స చ క్షమః
పర్షురాముడు నాకు సమానం, శిశుపాలుడూ నాకు సమానమే. నా స్నేహితుడు బలవంతుడు, వీరుడు, స్వర్గాన్ని కూడా గెలవగలడు.