క్రమేణ తాభిః సార్ధ చ చన్ద్రస్తిష్ఠతి నిత్యశః । సప్తవింశతి నక్షత్రం కలత్రం చ శ్రుతౌ శ్రుతమ్
ఈ నక్షత్రలతో కలిసి చంద్రుడు ఎప్పుడూ తిరుగుతుంటాడు. వేదంలో ఇరవై ఏడును చంద్రుని భార్యలుగా పేర్కొన్నారు.
అభిజిచ్ఛూవణచ్ఛాయా తేనాష్టావింశతిః స్మృతా । ఏకదా చ మధౌ చన్ద్రో రోహిణ్యా వామయా సహ
అభిజిత్ నీడగా భావించబడింది కాబట్టి ఇరవై ఎనిమిది నక్షత్రాలు గుర్తించబడ్డాయి. ఒకసారి మధు మాసంలో చంద్రుడు తన ప్రియమైన రోహిణితో ఆనందించాడు.
రేమే దివానిశం నిత్యం శ్రవణా చ చుకోప సా । ఛాయాం చ దత్త్వా చన్ద్రాయ యయౌ తాతాన్తికం భియా
అతడు రాత్రింబవళ్లు సంతోషంగా గడిపాడు. కానీ శ్రవణా కోపగించుకుంది. ఆమె తన నీడను చంద్రునికి ఇచ్చి భయంతో తండ్రి ఇంటికి వెళ్లిపోయింది.
తతః పితరమాదాయ సా చక్రే చ విభాగకమ్ । బభూవ తేన నక్షత్రమభిజిన్నామకం పురా
తర్వాత ఆమె తన తండ్రిని తీసుకుని వచ్చి విభజన చేసింది. అందుకే పురాతన కాలంలో అభిజిత్ అనే నక్షత్రం ఏర్పడింది.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా కృష్ణముఖాచ్ఛతశ్రృఙ్గే చ పర్వతే । నక్షత్రం కథితం వత్స తిథ్యా భ్రమతి నిత్యశః
శతశృంగ పర్వతంపై శ్రీకృష్ణుడు చెప్పిన ఈ మాటలు విని, ఓ బిడ్డా, ఆ నక్షత్రం ప్రతి రోజూ తిథుల మధ్య తిరుగుతూ ఉంటుందని వివరించబడింది.
యోగం చ కరణం చైవ మద్వక్త్రేణ నిశామయ । విష్కమ్భః ప్రీతిరాయుష్మాన్సౌభాగ్యః శోభనస్తథా
నా నోటి ద్వారా యోగం, లెక్కింపు విన్నావా? అవి ఆధారం, ప్రేమ, దీర్ఘాయువు, అదృష్టం, అందాన్ని కలిగిస్తాయి.
అతిగణ్డః సుకర్మా చ ఘృతిః శూలస్తథైవ చ । గణ్డో వృద్ధిర్ధ్రువశ్చైవ వ్యాఘాతో హర్షణాస్తథా
అతిగండ, శుభకర్మ, ఘృతం, శూలం, గండం, వృద్ధి, ధ్రువం, వ్యాఘాతం, హర్షణం కూడా ఉన్నాయి.
వజ్రం సిద్ధిర్వ్యతీపాతో వరీయాన్పరిఘః శివః । సిద్ధిః సాధ్యః శుభః శుక్లో బ్రహ్మేన్ద్రో వైధృతిస్తథా
వజ్రం, సిద్ధి, వ్యతీపాతం, వరీయాన్, పరిఘం, శుభం, సిద్ధి, సాధ్య, శుభ, శుక్ల, బ్రహ్మ, ఇంద్ర, వైధృతి కూడా ఉన్నాయి.
కీర్తితస్తే యోగగణః కరణం శ్రూయతామితి । బవశ్చ బాలవశ్చైవ కౌలవస్తైతిలస్తథా
ఈ యోగాల సమూహం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు లెక్కింపు విను: బవ, బాలవ, కౌలవ, తైతిల.
గరశ్చ వణిజశ్చాపి విష్టిశ్చ శకునిస్తథా । చతుష్పాచ్చాపి నాగశ్చ కింస్తుఘ్న ఇతి కీర్తితమ్
గర, వణిజ, విష్టి, శకుని, అలాగే చతుష్పాద, నాగ, కింస్తుఘ్న కూడా చెప్పబడ్డాయి.
నరాణాం చాపి మాసేన పితౄణాం చ దివానిశమ్ । శుక్లే చాపి దినం తేషాం కృష్ణే నక్తం ప్రకీర్తితమ్
మనుషులకు ఒక నెల, పితృదేవతలకు పగలు-రాత్రి; వారికీ శుక్లపక్షం పగలు, కృష్ణపక్షం రాత్రిగా చెప్పబడింది.
వత్సరేణ నారాణాం చ సురాణాం చ దివానిశమ్ । దినం తేషాముత్తరే చ నక్తం చ దక్షిణాయనే
మనుషులకు సంవత్సరంతో, దేవతలకు పగలు-రాత్రి; వారికీ ఉత్తరాయణం పగలు, దక్షిణాయనం రాత్రిగా ఉంటుంది.
మన్వన్తరం తు దివ్యానాం యుగానామేకసప్తతిః । మనోరాయుః పరిమితం శక్రస్యాఽఽయుః ప్రకీర్తితమ్
దివ్యులకు ఒక మన్వంతరం అంటే డబ్బై ఒకటి యుగాలు; మనువు ఆయుషు పరిమితం, ఇంద్రుడి ఆయుషు కూడా చెప్పబడింది.
పఞ్చవింశత్సహస్రం చ తథా పఞ్చశతం పరమ్ । తత్ర సూర్యగతిర్నాస్తి శక్రపాతానుసారతః
ఇక్కడ ఇరవై ఐదు వేల ఐదు వందలు అత్యధికం; అక్కడ సూర్యుడు కదలడు, ఇంద్రుని పతనాన్ని అనుసరిస్తుంది.
దివానిశం చ జానన్తి బ్రహ్మలోకనివాసినః । దణ్డద్వయం నరపలం శక్రపాతేన తత్పలమ్
బ్రహ్మలోక నివాసులు పగలు-రాత్రిని తెలుసుకుంటారు; రెండు దండాలు మనుష్యులకు ఒక గడియారం, ఇంద్రుని పతనంతో అది కొలవబడుతుంది.
ఏవం త్రిశద్దినేనైవ ధాతుర్మాసః ప్రకీర్తితః । అబ్దో ద్వాదశభిర్మాసైరేవం తస్య శతాయుషః
ఇలా మూడు రోజులతో సృష్టికర్తకు ఒక నెలగా చెప్పబడింది; పన్నెండు నెలలు కలిపి ఒక సంవత్సరం, వంద సంవత్సరాలు ఆయుషు కలవారికి ఇలాగే ఉంటుంది.
బ్రహ్మణః పతనేనైవ నిమేషాచ్ఛ్రీహరేరపి । ధాతుః పాతానుసారేణ వైకుణ్ఠే న దివానిశమ్
బ్రహ్ముని పతనంతో శ్రీహరి కి ఒక నిమిషం కూడా అవుతుంది; సృష్టికర్త పతనాన్ని అనుసరించి, వైకుంఠంలో పగలు-రాత్రి ఉండవు.
తత్ర సూర్యగతిర్నాస్తి చైవం గోలోకతః స్మృతమ్ । వైకుణ్ఠవాసినః సర్వే న వై జానన్త్యహర్నిశమ్
అక్కడ సూర్యుడు కదలడు కాదు; గోలోకంలో ఇదే విధంగా గుర్తించబడింది; వైకుంఠవాసులు అందరూ పగలు-రాత్రి ఏమిటో తెలియదు.
చన్ద్రస్యాపి గ్రహాణాం చ గతిర్నాస్తి చ తత్ర వై । చక్రం నైవ భ్రమత్యేవ రాశీనామిచ్ఛయా హరేః
అక్కడ చంద్రుడు, గ్రహాలు కదలవు; చక్రం రాశుల ప్రకారం తిరగదు, హరిచేతన ప్రకారం మాత్రమే తిరుగుతుంది.
దినం చ తేజసా దీప్తం కృష్ణస్య పరమాత్మనః । నక్తం తేజోవిహీనం చ హరౌ చ మన్దిరం గతే
పగలు కృష్ణ పరమాత్మ యొక్క తేజంతో ప్రకాశిస్తుంది; హరి తన మందిరంలోకి వెళ్ళినప్పుడు రాత్రి తేజం లేకుండా ఉంటుంది.
ఏవం కాలగతిస్తత్ర విష్ణులోకేఽస్తి సంతతమ్ । కాలస్వరూపో భగవాన్పరమాత్మా నిరాకృతిః
అక్కడ విష్ణు లోకంలో కాలం నిరంతరం ప్రవహిస్తుంది; భగవంతుడు, పరమాత్మ, కాల స్వరూపుడై, రూపరహితుడై ఉంటాడు.
చన్ద్రసూర్యగతిర్నాస్చి పాతాలేషు చ సప్తషు । ,ద్వాసినశ్చ జానన్తి శఙ్కన్తే న దివానిశమ్
ఏడు పాతాళాల్లో చంద్రుడు, సూర్యుడు కదలరు; అక్కడి నివాసులు తెలుసుకుంటారు, కానీ పగలు-రాత్రి అనుమానం ఉండదు.
దినే చ మూర్ధ్నినాగానాం మణిర్జ్వలతి నిత్యశః । సంధ్యాయాం దీప్తమగ్నిశ్చ రాత్రిశ్చ తమసాఽఽవృతా
పగటి వేళలో పాముల తలపై ఉన్న మణి ఎప్పుడూ ప్రకాశిస్తుంది. సంధ్యాసమయంలో అగ్ని తేజంగా మెరిసిపోతుంది. రాత్రివేళ అంతా చీకటితో కప్పబడిపోతుంది.
కాలం తామ్రీప్రమాణేన జానన్తి తన్నివాసినః । యథా భువి తథా తత్ర పరిమాణం ప్రకీర్తితమ్
అక్కడ నివసించే వారు కాలాన్ని రాగి కొలతతో తెలుసుకుంటారు. భూమిపై ఎలా ఉంటుందో, అక్కడ కూడా అంతే కొలతగా చెప్పబడింది.
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చేతి చతుర్యుగమ్ । దివ్యైర్ద్వాదశసాహస్రైర్వత్సరైశ్చాపి తన్మితమ్
కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపరయుగం, కలియుగం — ఈ నాలుగు యుగాలు పన్నెండు వేల దివ్య సంవత్సరాలతో కొలవబడతాయి.
అష్టౌ శతాన్యప్యధికం సహస్రాణాం చతుష్టయమ్ । దివ్యైర్వర్షైః కృతయుగం కాలవిద్భిర్నిరూపితమ్
కాలాన్ని తెలిసిన వారు కృతయుగాన్ని నాలుగు వేల ఎనిమిది వందల దివ్య సంవత్సరాలుగా నిర్ణయించారు.
అష్టావింశత్సహస్రాణ్యప్యధికం పరిమాణకమ్ । లక్షాణాం చ సప్తదశం నృమానం పరికీన్తితమ్
దాని మొత్తం పరిమాణం ఇరవై ఎనిమిది వేల దివ్య సంవత్సరాలు, మనుషులకు అది పదిహేడు లక్షల సంవత్సరాలుగా చెప్పబడింది.
అధికం షట్శతాన్యేవ సహస్రాణాం త్రయం తథా । దివ్యైర్వర్షైశ్చ త్రేతేతి వత్స కాలవిదో విదుః
వత్స, కాలాన్ని తెలిసిన వారు త్రేతాయుగాన్ని మూడు వేల ఆరు వందల దివ్య సంవత్సరాలుగా చెబుతారు.
షణ్ణవతిసహస్రాణి లక్షైర్ద్వాదశభిః సహ । నృణాం వర్షైశ్చ త్రేతేతి కాలవిద్భిః ప్రకీర్తితః
త్రేతాయుగం ఏడువందల తొంభై వేల సంవత్సరాలు, పన్నెండు లక్షల మనుష్య సంవత్సరాలుగా కాలాన్ని తెలిసిన వారు చెబుతారు.
చతుష్టయం శతానాం చాప్యధికం ద్విసహస్రకమ్ । వర్ష దివ్యం ద్వాపరం చ కాలజ్ఞైః పరికీర్తితమ్
ద్వాపరయుగాన్ని కాలాన్ని తెలిసిన వారు రెండు వేల నాలుగు వందల దివ్య సంవత్సరాలుగా చెబుతారు.