శత్రుర్ధనాపహారీ చ ప్రాణహర్తా తతః పరః । కటువక్తా దుఃఖదాతా శత్రూణాం లక్షణం శ్రృణు
శత్రువు అంటే ధనం దోచేవాడు, ప్రాణం తీసేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, బాధ కలిగించేవాడు. శత్రువుల లక్షణాలు విను.
స్వకులాత్త్వాం బహిష్కృత్య విసృజ్య శోకసాగరే । గృహీత్వా చేతనం ప్రాణాన్నిష్ఠురో దారుణో గతః
నీ కుటుంబం నుంచి నిన్ను బయటకు పంపి, దుఃఖ సముద్రంలో వదిలేసి, నీ మనస్సు, ప్రాణాలను తీసుకొని, క్రూరంగా వెళ్లిపోయాడు.
కిం కిం స్మరసిమూఢే హి త్యజ శోకం సుదారుణమ్ । ఆత్మానం రక్ష యత్నేన కః ప్రియః స్వాత్మనః పరః
ఏమి గుర్తు చేసుకుంటున్నావు మూర్ఖురాలా? ఈ తీవ్రమైన శోకాన్ని వదిలిపెట్టు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకో, ఎందుకంటే మనకంటే మనకు మరెవరు ప్రియులు ఉండరు.
పద్మావత్యువాచ భవతా కథితం పూర్ణం యమునాజలసంనిధౌ । అరసస్య రతిర్దూరం నారీణాం న సుఖం ప్రియే
పద్మావతి ఇలా చెప్పింది: నీవు యమునా జలాల సమక్షంలో అన్నది పూర్తిగా చెప్పావు. రుచి లేని దానిలో స్త్రీలకు ఆనందం దూరంగా ఉంటుంది, ప్రియుడా, సంతోషం దొరకదు.
విద్యుజ్జ్వారా జలే రేఖా ఖలానాం ప్రీతిరేవ చ । న నీతిర్తీతిశాస్త్రేషు సువిశ్వాసః ఖలేషు చ
నీటిలో మెరుపు రేఖ లాంటిది దుష్టులకు ప్రేమ. ఆచార గ్రంథాల్లోను, దుష్టులలోను నమ్మకం ఉండదు.
యదా త్వం యమునాకూలే ముఖం వీక్ష్య హరేరహో । సస్మితం సకటాక్షం చ పునః కృత్వాఽస్య గోపనమ్
నువ్వు యమునా తీరం వద్ద హరిదేవుని ముఖాన్ని నవ్వుతూ, పక్క చూపుతో చూశావు. ఆ తరువాత దాన్ని మర conceal చేసావు.
పునః పునస్త్వం సంవీక్ష్య త్వయా త్యక్తం చ చేతనమ్ । గృహం త్యక్త్వా గురుభయం సఖీనాం వచనం శుభమ్
మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, నీ మనస్సు వదిలేసావు. ఇంటిని వదిలిపెట్టి, పెద్దవారి భయంతో, స్నేహితుల మంచి మాటలను పట్టించుకోలేదు.
సంతతం ధ్యాయసే కృష్ణం నాఽఽహారం జీవనం తథా। క్వ కృష్ణో మథురాయాం చ క్వాపి త్వం కదలీవనే
నీవు ఎప్పుడూ కృష్ణుని ధ్యానం చేస్తూ, భోజనం, జీవితం కూడా మర్చిపోతున్నావు. కృష్ణుడు మథురలో ఉన్నాడు, నువ్వు అరటి తోటలో ఉన్నావు.
త్వం యది త్యజసి ప్రాణాన్నాఽఽవిర్భవతి సోఽధునా । కాలే ద్రక్ష్యసి స్వాత్మానం యది రక్షసి సున్దరి
నువ్వు ప్రాణాలు వదిలేస్తే, ఆయన ఇప్పుడు కనిపించడు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకుంటే, కాలక్రమంలో నిన్ను నువ్వు చూస్తావు అందాలవతీ.
చన్ద్రముఖ్యువాచ ప్రాక్తనేన శుభం సర్వం సుఖం చ విభవశ్చిరమ్ । దుఃఖం శోకో ప్రాక్తనేన విపత్సంపచ్చ సాంప్రతమ్
చంద్రముఖి ఇలా చెప్పింది: గత కర్మ వల్ల సర్వం శుభం, సుఖం, ఐశ్వర్యం చాలా కాలం నిలుస్తాయి. గత కర్మ వల్లే ఇప్పుడు దుఃఖం, శోకం, అపాయాలు వస్తున్నాయి.
భారతే పుణ్యభూమౌ చ సర్వేషామీప్సితే వరే । లభేత్పతిం హరిం కాన్తం తపసా ప్రకృతేః పరమ్
భారతదేశం పుణ్యభూమి, అందరికీ కోరుకున్నది. ఇక్కడ తపస్సుతో ప్రకృతికి అతీతంగా హరిని భర్తగా, ప్రియుడిగా పొందవచ్చు.
తథాఽపి ప్రదహేద్గాత్రం కామబాణేన సాంప్రతమ్ । అస్యాః శత్రుః కథం చన్ద్రో మధుర్వా మధుమాధవౌ
అయినా కూడా, ఇప్పుడు కామబాణంతో శరీరం మండిపోతుంది. చంద్రుడు ఎలా శత్రువు? మధువు, మాధవుడు ఎలా మధురంగా ఉంటారు?
శంకరేణ ప్రదగ్ధోఽభూత్పునరేవ స మన్మథః । చన్ద్రం భక్షతు రాహుశ్చ పునశ్చోద్వమనం తథా
శంకరుడు మన్మథుడిని కాల్చాడు, అయినా అతడు మళ్లీ వచ్చాడు. రాహువు చంద్రుడిని మింగి, మళ్లీ వాంతి చేసి విడిచిపెడతాడు.
మధుశ్చ మిత్రశోకేన ప్రాణాంస్త్యక్త్వా యయౌయమమ్ । సుధాసిన్ధుశ్చ చేన్దుర్యో విషసిన్ధుశ్చ మాం ప్రతి
మధువు స్నేహితుని శోకంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యముని చేరాడు. నాకు చంద్రుడు అమృతసముద్రం, విషసముద్రం కూడా.
సువేషః స్యాజ్జ్వలద్వహ్నిశ్చన్దనం తద్ ఘృతాహుతిః । సంతతం ప్రదహేద్గాత్రం సుగన్ధిశ్చ సమీరణః
అందమైన వస్త్రాలు మండే అగ్నిలా, గంధపు చెక్క నెయ్యి ఆహుతిలా. అవి శరీరాన్ని ఎప్పుడూ కాల్చుతాయి, పరిమళభరితమైన గాలి కూడా అలాగే.
త్యక్తాహారా మమ సఖీ పశ్య శ్వసితి జీవతి । ప్రశంసాంకురు కృష్ణస్య ముఖేన కురునన్దన
నా సఖి భోజనం వదిలేసి, ఊపిరి పీల్చుతూ బ్రతికిపోతున్నది. కురునందన, నువ్వు కృష్ణుని నోటితో స్తుతించు.
తన్నామస్మృతిమాత్రేణ తద్గుణశ్రవణేన చ । తద్వార్తయా చ శుభయా సహసా చేతనం భవేత్
ఆయన నామాన్ని జపించడం వల్ల, ఆయన గుణాలను వినడం వల్ల, లేదా ఆయన గురించి మంగళకరమైన మాటలు మాట్లాడడం వల్ల, ఒక్కసారిగా మనసు పరమాత్మ జ్ఞానంతో నిండిపోతుంది.
శశికలోవాచ త్వం కిం మాధవి జానాసి కృష్ణమాత్మానమీశ్వరమ్ । యం తం బ్రహ్మాదయో దేవా వేదాశ్చత్వార ఏవ చ
శశికళ ఇలా చెప్పింది: మాధవీ, నీవు నిజంగా కృష్ణుని, ఆ పరమేశ్వరుని, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, నాలుగు వేదాలు కూడా తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించే ఆ పరమాత్మను, తెలుసుకున్నావా?
ధ్యాయన్తి సంతసం సన్తః పాదపద్మం సురేప్సితమ్ । పద్మా సరస్వతీ దుర్గా సోఽనన్తోఽపి మహేశ్వరః
ధర్మవంతులు ఎల్లప్పుడూ దేవతలకు కూడా ఆశించదగిన ఆయన పదపద్మాలను ధ్యానం చేస్తారు. పద్మా, సరస్వతి, దుర్గ, అనంతుడు, మహేశ్వరుడు కూడా ఆయనను ధ్యానిస్తారు.
యం న జానన్తి సిద్ధేన్ద్ర మునీన్ద్రాం మనవస్తథా । సర్వాత్మనః కుతో రూపం నిర్గుణస్య కుతో గుణాః
సిద్ధులు, మునులలో ఇంద్రుడు, మనువులు కూడా ఆయనను పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. అన్ని లోకాలలో వ్యాపించిన ఆయన రూపాన్ని ఎవరూ గ్రహించలేరు, గుణరహితునికి గుణాలు ఎలా ఉంటాయి?
సత్యముక్తం చ సత్యస్య యత్తదేవ యథోచితమ్ । ధత్తే భారావతరణే పృథివ్యాశ్చ మనోహరమ్
నీవు చెప్పింది నిజమే. సత్యానికి తగినదే ఆయన భూమిని రక్షించేందుకు స్వీకరిస్తాడు. అది చూడటానికి అద్భుతంగా ఉంటుంది.
సుఖమాహ్లాదకం రమ్యం భక్తానుగ్రహవిగ్రహమ్ । కిమనిర్వచనీయం చ రూపం జనమనోహరమ్
ఆయన రూపం ఆనందదాయకంగా, హర్షభరితంగా, ఆకర్షణీయంగా, భక్తులకు కరుణను ప్రసాదించేదిగా ఉంటుంది. అది వర్ణించలేనిది, అందరికీ మనోహరంగా ఉంటుంది.
కోటికన్దర్పలావణ్యం లీలాధామ శుభాక్షయమ్ । యత్పాదపద్మమధురం మధు మన్దాకినీజలమ్
వెయ్యి కోట్లు మన్మథుల కంటే ఎక్కువ అందం ఆయనకు ఉంది. ఆయన లీలలకు నిలయంగా, శుభప్రదంగా, ఆయన పదపద్మాలు తేనె, గంగాజలంలా మధురంగా ఉంటాయి.
దధ్రే శిరసి భక్త్యా చ సర్వేశః శంకరః పరః । శశ్వత్కరోతి వైరాగీ తీర్థకీర్తేశ్చ కీర్తనమ్
పరమేశ్వరుడు శంకరుడు భక్తితో ఆయన మధురమైన పదపద్మాలను తలపై ధరించాడు. శాశ్వతంగా విరక్తుడై, పవిత్రక్షేత్రాల మహిమను ఎల్లప్పుడూ కీర్తిస్తుంటాడు.
క్షణం నృత్యతి భక్త్యా చ పఞ్చవక్త్రేణ గాయతి । ఆహారం భూషణం వస్త్రం పరిత్యజ్య దిగమ్బరః
ఒక క్షణం భక్తితో నాట్యం చేస్తూ, అయిదు ముఖాలతో పాడుతూ, ఆహారం, అలంకారాలు, వస్త్రాలు వదిలిపెట్టి, దిక్కులు మాత్రమే వస్త్రమై ఉంటాడు.
బ్రహ్మ జ్యోతిః స్వరూపం చ ధ్యాత్వా శుభ్రం సునిర్మలమ్ । బ్రహ్మా చ తపసా జన్మ నయత్యేవ హి సేవయా
బ్రహ్మజ్యోతి స్వరూపాన్ని, తెల్లగా, నిర్మలంగా ధ్యానం చేస్తూ, బ్రహ్మ తపస్సుతో, సేవతో జన్మను పొందుతాడు.
సుశీలోవాచ నిర్మఞ్ఛనార్హం న భవేత్తస్య కామశతం శతమ్ । చన్ద్రోఽశివనీకుమారో వా రుపేషు కేన గణ్యతే
సుశీల ఇలా చెప్పింది: ఆయనకు లక్షలాది కోరికలు కూడా శుద్ధికీ అర్హం కావు. చంద్రుడు, శివుని కుమారుడు అయిన కుమారస్వామి, ఎవ్వరూ ఆయన రూపానికి సరిపోలేరు.
అసంఖ్యేషు చ విశ్వేషు బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః । మునయో మనవః సిద్ధా భక్తాః సన్తశ్చ సంతతమ్
అనేక విశ్వాల్లో బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు, మునులు, మనువులు, సిద్ధులు, భక్తులు, సద్జనులు ఎల్లప్పుడూ ఆయనను ధ్యానం చేస్తుంటారు.
ధ్యాయన్తే యత్పదామ్భోజం నిర్గుణస్యాఽఽత్మనశ్చ వై । వేదాః స్తోతుం న శక్తాశ్చ యమీశం చ సరస్వతీ
నిర్గుణుడైన ఆ పరమాత్ముని పదపద్మాలను వారు ధ్యానం చేస్తారు. వేదాలు, సరస్వతి కూడా ఆ ప్రభువును స్తుతించలేరు.
జడీభూతా చ భీతా చ స్తవనేన క్షమాణ్యేతు । సహస్రవక్త్రః స్తవనే కమ్పితశ్చ నిరన్తరమ్
సరస్వతి మౌనమై, భయంతో ఆయనను స్తుతించలేకపోతుంది. వెయ్యి తలల కలిగిన ఆదిశేషుడు కూడా ఆయనను స్తుతించేటప్పుడు ఎల్లప్పుడూ కంపించిపోతుంటాడు.