రాధికాం మూర్చ్ఛితాం దృష్ట్వా పశ్చాత్కృత్వా తముద్వవమ్ । ఉవాచ మాధవీ గోపీ రాధాయాః పురతః స్థితా
రాధికను అపస్మారక స్థితిలో చూసిన మాధవీ, కొంత ఆలోచించి, రాధా ఎదుట నిలబడి ఆమెతో మాట్లాడింది.
మాధవ్యువాచ కిం వా చోరస్య కృష్ణస్య రూపం వా వేషముత్తమమ్ । కిం సుఖం విభవం కిం వా గౌరవం చాప్యనుత్తమమ్
మాధవీ ఇలా అడిగింది: 'కృష్ణుడు దొంగతనమేనా, లేక అతని రూపమేనా, లేక అతని అద్భుతమైన వస్త్రధారణమేనా? అతని ఆనందమా, ఐశ్వర్యమా, లేక అతని గొప్పతనమా?'
కిం వా తద్వీర్యమైశ్వర్యం శౌర్య వా దురతిక్రమమ్ । కిం వా సిద్ధం ప్రసిద్ధం వా కిం వా తుల్యం గుణోత్తమమ్
'అతని శక్తి ఏంటి? అతని పరాక్రమం, దుర్జయమైన వీరత్వం ఏమిటి? అతనిలో ప్రసిద్ధమైనది ఏమిటి? అతనికి సమానమైన గొప్ప గుణం ఇంకేదైనా ఉందా?'
ఇతో వా కుత ఆయాతః పునరేవ కుతో గతః । బాలకో గోపవేషశ్చ నహి రాజాత్మజః పుమాన్
'ఇక్కడికి అతను ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? మళ్లీ ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? అతను చిన్నవాడు, గోపవేషంలో ఉన్నాడు. అతను రాజ కుమారుడు కాదు, మగవాడు కూడా కాదు.'
త్వం కిం స్మరసి కల్యాణి గోపాలం నన్దనన్దనమ్ । ఆత్మానం రక్షయత్నేన కః ప్రియః స్వాత్మనః పరః
'ఓ మంగళకరురాలా, నీవు ఆ గోపాలను, నందుని ఆనందాన్ని ఎందుకు గుర్తు చేసుకుంటున్నావు? నీకు నువ్వే రక్షణగా ఉండాలి. మనకంటే మనకు మరొకరు ప్రియులా ఉంటారా?'
ధిక్త్వాం రాధేఽతినిర్లజ్జాం తవైవ జీవనం వృథా । జగతో యువతీనాం చ కరోషి సుయశఃక్షయమ్
'రాధే! నీకు ఎంత సిగ్గు లేదు! నీ జీవితం వృథా అయింది. నువ్వు ప్రపంచంలోని యువతులందరికీ అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెడుతున్నావు.'
నారీణాం గోపనం కార్య సువ్యక్తే స్వయశఃక్షయమ్ । యత్నేన చక్షుషో వాఽర్హం సఖి సంచరణం కృరు
'స్త్రీలు తమ కీర్తిని కాపాడుకోవాలి. బహిరంగంగా ప్రవర్తిస్తే, తామే తమ పేరును నాశనం చేసుకుంటారు. సఖీ! కళ్లను జాగ్రత్తగా నియంత్రించు.'
అన్తరే పతిభావం చ సంగోప్య భావనం కురు । న వై జాతిశ్చ శత్రూణాం మిత్రాణాం చ సురేశ్వరి
'పతిపై ఉన్న భావాన్ని లోపల దాచుకో. మనసులోని అనురాగాన్ని బయటకు చూపకు. శత్రువులకు, మిత్రులకు జన్మలో తేడా ఉండదు, ఓ దేవతల అధిష్ఠానురాలీ!'
శత్రుః కార్యవశేనైవ మిత్రం చ కర్మణా భవేత్ । స్వకార్యముద్ధరేత్ప్రాజ్ఞః కార్యధ్వంసేన మూర్ఖతా
శత్రువు అవసరాన్ని బట్టి స్నేహితుడవుతాడు, అలాగే కార్యాన్ని బట్టి స్నేహితుడు అవుతాడు. తెలివైనవాడు తన పని నెరవేర్చుకుంటాడు, పనిని నాశనం చేసుకోవడం మూర్ఖత్వం.
కః కస్య వల్లభో రాధే కః కస్యాప్రియ ఏవ చ । కార్యం చ సమయం జ్ఞాత్వా సన్తః కుర్వన్తి సంతతమ్
ఎవరు ఎవరికీ ఇష్టులు, ఎవరు ఎవరికీ ఇష్టపడరు రాధే? సమయం, అవసరాన్ని తెలుసుకుని, మంచి వారు ఎప్పుడూ తగినట్లు ప్రవర్తిస్తారు.
శత్రుర్ధనాపహారీ చ ప్రాణహర్తా తతః పరః । కటువక్తా దుఃఖదాతా శత్రూణాం లక్షణం శ్రృణు
శత్రువు అంటే ధనం దోచేవాడు, ప్రాణం తీసేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, బాధ కలిగించేవాడు. శత్రువుల లక్షణాలు విను.
స్వకులాత్త్వాం బహిష్కృత్య విసృజ్య శోకసాగరే । గృహీత్వా చేతనం ప్రాణాన్నిష్ఠురో దారుణో గతః
నీ కుటుంబం నుంచి నిన్ను బయటకు పంపి, దుఃఖ సముద్రంలో వదిలేసి, నీ మనస్సు, ప్రాణాలను తీసుకొని, క్రూరంగా వెళ్లిపోయాడు.
కిం కిం స్మరసిమూఢే హి త్యజ శోకం సుదారుణమ్ । ఆత్మానం రక్ష యత్నేన కః ప్రియః స్వాత్మనః పరః
ఏమి గుర్తు చేసుకుంటున్నావు మూర్ఖురాలా? ఈ తీవ్రమైన శోకాన్ని వదిలిపెట్టు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకో, ఎందుకంటే మనకంటే మనకు మరెవరు ప్రియులు ఉండరు.
పద్మావత్యువాచ భవతా కథితం పూర్ణం యమునాజలసంనిధౌ । అరసస్య రతిర్దూరం నారీణాం న సుఖం ప్రియే
పద్మావతి ఇలా చెప్పింది: నీవు యమునా జలాల సమక్షంలో అన్నది పూర్తిగా చెప్పావు. రుచి లేని దానిలో స్త్రీలకు ఆనందం దూరంగా ఉంటుంది, ప్రియుడా, సంతోషం దొరకదు.
విద్యుజ్జ్వారా జలే రేఖా ఖలానాం ప్రీతిరేవ చ । న నీతిర్తీతిశాస్త్రేషు సువిశ్వాసః ఖలేషు చ
నీటిలో మెరుపు రేఖ లాంటిది దుష్టులకు ప్రేమ. ఆచార గ్రంథాల్లోను, దుష్టులలోను నమ్మకం ఉండదు.
యదా త్వం యమునాకూలే ముఖం వీక్ష్య హరేరహో । సస్మితం సకటాక్షం చ పునః కృత్వాఽస్య గోపనమ్
నువ్వు యమునా తీరం వద్ద హరిదేవుని ముఖాన్ని నవ్వుతూ, పక్క చూపుతో చూశావు. ఆ తరువాత దాన్ని మర conceal చేసావు.
పునః పునస్త్వం సంవీక్ష్య త్వయా త్యక్తం చ చేతనమ్ । గృహం త్యక్త్వా గురుభయం సఖీనాం వచనం శుభమ్
మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, నీ మనస్సు వదిలేసావు. ఇంటిని వదిలిపెట్టి, పెద్దవారి భయంతో, స్నేహితుల మంచి మాటలను పట్టించుకోలేదు.
సంతతం ధ్యాయసే కృష్ణం నాఽఽహారం జీవనం తథా। క్వ కృష్ణో మథురాయాం చ క్వాపి త్వం కదలీవనే
నీవు ఎప్పుడూ కృష్ణుని ధ్యానం చేస్తూ, భోజనం, జీవితం కూడా మర్చిపోతున్నావు. కృష్ణుడు మథురలో ఉన్నాడు, నువ్వు అరటి తోటలో ఉన్నావు.
త్వం యది త్యజసి ప్రాణాన్నాఽఽవిర్భవతి సోఽధునా । కాలే ద్రక్ష్యసి స్వాత్మానం యది రక్షసి సున్దరి
నువ్వు ప్రాణాలు వదిలేస్తే, ఆయన ఇప్పుడు కనిపించడు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకుంటే, కాలక్రమంలో నిన్ను నువ్వు చూస్తావు అందాలవతీ.
చన్ద్రముఖ్యువాచ ప్రాక్తనేన శుభం సర్వం సుఖం చ విభవశ్చిరమ్ । దుఃఖం శోకో ప్రాక్తనేన విపత్సంపచ్చ సాంప్రతమ్
చంద్రముఖి ఇలా చెప్పింది: గత కర్మ వల్ల సర్వం శుభం, సుఖం, ఐశ్వర్యం చాలా కాలం నిలుస్తాయి. గత కర్మ వల్లే ఇప్పుడు దుఃఖం, శోకం, అపాయాలు వస్తున్నాయి.
భారతే పుణ్యభూమౌ చ సర్వేషామీప్సితే వరే । లభేత్పతిం హరిం కాన్తం తపసా ప్రకృతేః పరమ్
భారతదేశం పుణ్యభూమి, అందరికీ కోరుకున్నది. ఇక్కడ తపస్సుతో ప్రకృతికి అతీతంగా హరిని భర్తగా, ప్రియుడిగా పొందవచ్చు.
తథాఽపి ప్రదహేద్గాత్రం కామబాణేన సాంప్రతమ్ । అస్యాః శత్రుః కథం చన్ద్రో మధుర్వా మధుమాధవౌ
అయినా కూడా, ఇప్పుడు కామబాణంతో శరీరం మండిపోతుంది. చంద్రుడు ఎలా శత్రువు? మధువు, మాధవుడు ఎలా మధురంగా ఉంటారు?
శంకరేణ ప్రదగ్ధోఽభూత్పునరేవ స మన్మథః । చన్ద్రం భక్షతు రాహుశ్చ పునశ్చోద్వమనం తథా
శంకరుడు మన్మథుడిని కాల్చాడు, అయినా అతడు మళ్లీ వచ్చాడు. రాహువు చంద్రుడిని మింగి, మళ్లీ వాంతి చేసి విడిచిపెడతాడు.
మధుశ్చ మిత్రశోకేన ప్రాణాంస్త్యక్త్వా యయౌయమమ్ । సుధాసిన్ధుశ్చ చేన్దుర్యో విషసిన్ధుశ్చ మాం ప్రతి
మధువు స్నేహితుని శోకంతో ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యముని చేరాడు. నాకు చంద్రుడు అమృతసముద్రం, విషసముద్రం కూడా.
సువేషః స్యాజ్జ్వలద్వహ్నిశ్చన్దనం తద్ ఘృతాహుతిః । సంతతం ప్రదహేద్గాత్రం సుగన్ధిశ్చ సమీరణః
అందమైన వస్త్రాలు మండే అగ్నిలా, గంధపు చెక్క నెయ్యి ఆహుతిలా. అవి శరీరాన్ని ఎప్పుడూ కాల్చుతాయి, పరిమళభరితమైన గాలి కూడా అలాగే.
త్యక్తాహారా మమ సఖీ పశ్య శ్వసితి జీవతి । ప్రశంసాంకురు కృష్ణస్య ముఖేన కురునన్దన
నా సఖి భోజనం వదిలేసి, ఊపిరి పీల్చుతూ బ్రతికిపోతున్నది. కురునందన, నువ్వు కృష్ణుని నోటితో స్తుతించు.
తన్నామస్మృతిమాత్రేణ తద్గుణశ్రవణేన చ । తద్వార్తయా చ శుభయా సహసా చేతనం భవేత్
ఆయన నామాన్ని జపించడం వల్ల, ఆయన గుణాలను వినడం వల్ల, లేదా ఆయన గురించి మంగళకరమైన మాటలు మాట్లాడడం వల్ల, ఒక్కసారిగా మనసు పరమాత్మ జ్ఞానంతో నిండిపోతుంది.
శశికలోవాచ త్వం కిం మాధవి జానాసి కృష్ణమాత్మానమీశ్వరమ్ । యం తం బ్రహ్మాదయో దేవా వేదాశ్చత్వార ఏవ చ
శశికళ ఇలా చెప్పింది: మాధవీ, నీవు నిజంగా కృష్ణుని, ఆ పరమేశ్వరుని, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు, నాలుగు వేదాలు కూడా తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించే ఆ పరమాత్మను, తెలుసుకున్నావా?
ధ్యాయన్తి సంతసం సన్తః పాదపద్మం సురేప్సితమ్ । పద్మా సరస్వతీ దుర్గా సోఽనన్తోఽపి మహేశ్వరః
ధర్మవంతులు ఎల్లప్పుడూ దేవతలకు కూడా ఆశించదగిన ఆయన పదపద్మాలను ధ్యానం చేస్తారు. పద్మా, సరస్వతి, దుర్గ, అనంతుడు, మహేశ్వరుడు కూడా ఆయనను ధ్యానిస్తారు.
యం న జానన్తి సిద్ధేన్ద్ర మునీన్ద్రాం మనవస్తథా । సర్వాత్మనః కుతో రూపం నిర్గుణస్య కుతో గుణాః
సిద్ధులు, మునులలో ఇంద్రుడు, మనువులు కూడా ఆయనను పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. అన్ని లోకాలలో వ్యాపించిన ఆయన రూపాన్ని ఎవరూ గ్రహించలేరు, గుణరహితునికి గుణాలు ఎలా ఉంటాయి?