శ్రీఖణ్డకాననం రమ్యం స్వచ్ఛం చన్ద్రసరోవరమ్ । విస్పన్దకం సురవనం నన్దనం పుష్పభద్రకమ్
ఆ మల్లెపూల అడవి ఎంత అందంగా ఉందో! ఆ చంద్రసరోవరము ఎంత నిర్మలంగా మెరిసిపోతుందో! ఆ దేవతల తోట ఎంత ఉల్లాసంగా ఉంది! నందనవనం, పుష్పభద్రకవనం—all ఇవన్నీ ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా ఉన్నాయి.
భద్రకం హరిణాం సార్ధం న యాస్యామి పునః పునః । క్వ సా రమ్యా వికసితా మాధవే మాధవీలతా
భద్రకవనంలో ఆ జింకలతో కలిసి తిరిగే రోజులు ఇక మళ్లీ మళ్లీ రావు. ఆ వసంతంలో పుష్పించే మాధవీలత ఎక్కడుందో, ఆ అందమైన సౌందర్యం ఇప్పుడు కనిపించదు.
క్వ గతా మాధవీ రాత్రిః క్వ మధుః క్వాపి మాధవః । ఇస్యేవముక్త్వా సా రాధా ధ్యాత్వా కృష్ణపదామ్బుజమ్
ఆ మాధవీ రాత్రి ఎక్కడ పోయింది? ఆ తీపి తేనె ఎక్కడుంది? మాధవుడు ఎక్కడున్నాడు? ఇలా అనుకుంటూ రాధా తన మనసంతా కృష్ణుని పాదపద్మాలపై నిలిపింది.
అథ చతుర్నవతితమోఽధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ ఉద్ధవో విస్మయం ప్రాప్య భయం చ విపులం మునే । చేతనం కారయామాస తామువాచ మృతామివ
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఉద్ధవుడు ఆశ్చర్యంతో, భయంతో నిండిపోయి, మునివరా, ఆమెను మళ్లీ స్మృతికి తీసుకొచ్చాడు. ఆమె మరణించినట్టుగా కనిపించినా, ప్రాణం పోసి మాట్లాడాడు.
తద్భక్తిం సమభిజ్ఞాయ స్వాత్మానం భక్తసంఖ్యకమ్ । తుచ్ఛం మేనే జగత్సర్వం దృష్ట్వా భాగ్యవతీం సతీమ్
ఆమె భక్తిని గుర్తించి, తాను కూడా భక్తులలో ఒకడినని తెలుసుకున్న ఉద్ధవుడు, ఆమెను ఎంత అదృష్టవంతురాలిగా, పతివ్రతగా చూశాడో, ఈ లోకాన్ని అంతా అప్రాముఖ్యంగా భావించాడు.
ఉద్ధవ ఉవాచ చేతనం కురు కల్యాణి జగన్మాతర్నమోఽస్తు తే । త్వమేద ప్రాక్తనం సర్వం కృష్ణం ద్రక్ష్యసి సాంప్రతమ్
ఉద్ధవుడు అన్నాడు: 'ఓ మంగళకరమైనవాడా, జగన్మాతా, నీకు నమస్కారం! ఇప్పటి వరకూ జరిగినది అంతా అయిపోయింది. త్వరలోనే నీవు కృష్ణుణ్ని దర్శించబోతున్నావు.'
త్వత్తో విశ్వం పవిత్రం చ త్వత్పాదరజసా మహీ । సుపవిత్రం త్వద్వదనం పుణ్యవత్యశ్చ గోపికాః
ఈ జగత్తు నీ వల్ల పవిత్రమవుతోంది. నీ పాదధూళితో భూమి పవిత్రమవుతోంది. నీ ముఖం ఎంత పవిత్రంగా మెరిసిపోతుందో! గోపికలు నీ వల్లే పుణ్యవంతులయ్యారు.
లోకాస్త్వామేవ గాయన్తి సంగీతైర్మఙ్గలస్తవైః । త్వత్సుకీర్తిం చ దేవాశ్చ సనకాద్యాశ్చ సంతతమ్
ఈ లోకాలు అన్నీ నీను మంగళగీతాలతో, స్తుతులతో పాడుతుంటాయి. దేవతలు, సనకాది మునులు ఎప్పుడూ నీ మహిమను కొనియాడుతుంటారు.
కృతపాపహరాం పుణ్యాం తీర్థపూజాం చ నిర్మలామ్ । హరిభక్తిప్రదాం భద్రాం సర్వవిఘ్నదినాశినీమ్
నీవు చేసిన పాపాలను తొలగించేవాడివి, పవిత్రురాలివి, తీర్థస్వరూపురాలివి, హరిభక్తిని ప్రసాదించేవాడివి, మంగళకరురాలివి, అన్ని విఘ్నాలను తొలగించేవాడివి.
త్వమేవ రాధా త్వం కృష్ణస్త్వం పుమాన్ప్రకృతిః పరా । రాధామాధవయోర్భేదో న పురాణే శ్రుతౌ తథా
నువ్వే రాధా, నువ్వే కృష్ణుడు, నువ్వే పరమపురుషుడు, నువ్వే పరాశక్తి. పురాణాలలో, వేదాలలో రాధా–మాధవులకు ఎలాంటి భేదం లేదు.
రాధికాం మూర్చ్ఛితాం దృష్ట్వా పశ్చాత్కృత్వా తముద్వవమ్ । ఉవాచ మాధవీ గోపీ రాధాయాః పురతః స్థితా
రాధికను అపస్మారక స్థితిలో చూసిన మాధవీ, కొంత ఆలోచించి, రాధా ఎదుట నిలబడి ఆమెతో మాట్లాడింది.
మాధవ్యువాచ కిం వా చోరస్య కృష్ణస్య రూపం వా వేషముత్తమమ్ । కిం సుఖం విభవం కిం వా గౌరవం చాప్యనుత్తమమ్
మాధవీ ఇలా అడిగింది: 'కృష్ణుడు దొంగతనమేనా, లేక అతని రూపమేనా, లేక అతని అద్భుతమైన వస్త్రధారణమేనా? అతని ఆనందమా, ఐశ్వర్యమా, లేక అతని గొప్పతనమా?'
కిం వా తద్వీర్యమైశ్వర్యం శౌర్య వా దురతిక్రమమ్ । కిం వా సిద్ధం ప్రసిద్ధం వా కిం వా తుల్యం గుణోత్తమమ్
'అతని శక్తి ఏంటి? అతని పరాక్రమం, దుర్జయమైన వీరత్వం ఏమిటి? అతనిలో ప్రసిద్ధమైనది ఏమిటి? అతనికి సమానమైన గొప్ప గుణం ఇంకేదైనా ఉందా?'
ఇతో వా కుత ఆయాతః పునరేవ కుతో గతః । బాలకో గోపవేషశ్చ నహి రాజాత్మజః పుమాన్
'ఇక్కడికి అతను ఎక్కడి నుంచి వచ్చాడు? మళ్లీ ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? అతను చిన్నవాడు, గోపవేషంలో ఉన్నాడు. అతను రాజ కుమారుడు కాదు, మగవాడు కూడా కాదు.'
త్వం కిం స్మరసి కల్యాణి గోపాలం నన్దనన్దనమ్ । ఆత్మానం రక్షయత్నేన కః ప్రియః స్వాత్మనః పరః
'ఓ మంగళకరురాలా, నీవు ఆ గోపాలను, నందుని ఆనందాన్ని ఎందుకు గుర్తు చేసుకుంటున్నావు? నీకు నువ్వే రక్షణగా ఉండాలి. మనకంటే మనకు మరొకరు ప్రియులా ఉంటారా?'
ధిక్త్వాం రాధేఽతినిర్లజ్జాం తవైవ జీవనం వృథా । జగతో యువతీనాం చ కరోషి సుయశఃక్షయమ్
'రాధే! నీకు ఎంత సిగ్గు లేదు! నీ జీవితం వృథా అయింది. నువ్వు ప్రపంచంలోని యువతులందరికీ అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెడుతున్నావు.'
నారీణాం గోపనం కార్య సువ్యక్తే స్వయశఃక్షయమ్ । యత్నేన చక్షుషో వాఽర్హం సఖి సంచరణం కృరు
'స్త్రీలు తమ కీర్తిని కాపాడుకోవాలి. బహిరంగంగా ప్రవర్తిస్తే, తామే తమ పేరును నాశనం చేసుకుంటారు. సఖీ! కళ్లను జాగ్రత్తగా నియంత్రించు.'
అన్తరే పతిభావం చ సంగోప్య భావనం కురు । న వై జాతిశ్చ శత్రూణాం మిత్రాణాం చ సురేశ్వరి
'పతిపై ఉన్న భావాన్ని లోపల దాచుకో. మనసులోని అనురాగాన్ని బయటకు చూపకు. శత్రువులకు, మిత్రులకు జన్మలో తేడా ఉండదు, ఓ దేవతల అధిష్ఠానురాలీ!'
శత్రుః కార్యవశేనైవ మిత్రం చ కర్మణా భవేత్ । స్వకార్యముద్ధరేత్ప్రాజ్ఞః కార్యధ్వంసేన మూర్ఖతా
శత్రువు అవసరాన్ని బట్టి స్నేహితుడవుతాడు, అలాగే కార్యాన్ని బట్టి స్నేహితుడు అవుతాడు. తెలివైనవాడు తన పని నెరవేర్చుకుంటాడు, పనిని నాశనం చేసుకోవడం మూర్ఖత్వం.
కః కస్య వల్లభో రాధే కః కస్యాప్రియ ఏవ చ । కార్యం చ సమయం జ్ఞాత్వా సన్తః కుర్వన్తి సంతతమ్
ఎవరు ఎవరికీ ఇష్టులు, ఎవరు ఎవరికీ ఇష్టపడరు రాధే? సమయం, అవసరాన్ని తెలుసుకుని, మంచి వారు ఎప్పుడూ తగినట్లు ప్రవర్తిస్తారు.
శత్రుర్ధనాపహారీ చ ప్రాణహర్తా తతః పరః । కటువక్తా దుఃఖదాతా శత్రూణాం లక్షణం శ్రృణు
శత్రువు అంటే ధనం దోచేవాడు, ప్రాణం తీసేవాడు, కఠినంగా మాట్లాడేవాడు, బాధ కలిగించేవాడు. శత్రువుల లక్షణాలు విను.
స్వకులాత్త్వాం బహిష్కృత్య విసృజ్య శోకసాగరే । గృహీత్వా చేతనం ప్రాణాన్నిష్ఠురో దారుణో గతః
నీ కుటుంబం నుంచి నిన్ను బయటకు పంపి, దుఃఖ సముద్రంలో వదిలేసి, నీ మనస్సు, ప్రాణాలను తీసుకొని, క్రూరంగా వెళ్లిపోయాడు.
కిం కిం స్మరసిమూఢే హి త్యజ శోకం సుదారుణమ్ । ఆత్మానం రక్ష యత్నేన కః ప్రియః స్వాత్మనః పరః
ఏమి గుర్తు చేసుకుంటున్నావు మూర్ఖురాలా? ఈ తీవ్రమైన శోకాన్ని వదిలిపెట్టు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకో, ఎందుకంటే మనకంటే మనకు మరెవరు ప్రియులు ఉండరు.
పద్మావత్యువాచ భవతా కథితం పూర్ణం యమునాజలసంనిధౌ । అరసస్య రతిర్దూరం నారీణాం న సుఖం ప్రియే
పద్మావతి ఇలా చెప్పింది: నీవు యమునా జలాల సమక్షంలో అన్నది పూర్తిగా చెప్పావు. రుచి లేని దానిలో స్త్రీలకు ఆనందం దూరంగా ఉంటుంది, ప్రియుడా, సంతోషం దొరకదు.
విద్యుజ్జ్వారా జలే రేఖా ఖలానాం ప్రీతిరేవ చ । న నీతిర్తీతిశాస్త్రేషు సువిశ్వాసః ఖలేషు చ
నీటిలో మెరుపు రేఖ లాంటిది దుష్టులకు ప్రేమ. ఆచార గ్రంథాల్లోను, దుష్టులలోను నమ్మకం ఉండదు.
యదా త్వం యమునాకూలే ముఖం వీక్ష్య హరేరహో । సస్మితం సకటాక్షం చ పునః కృత్వాఽస్య గోపనమ్
నువ్వు యమునా తీరం వద్ద హరిదేవుని ముఖాన్ని నవ్వుతూ, పక్క చూపుతో చూశావు. ఆ తరువాత దాన్ని మర conceal చేసావు.
పునః పునస్త్వం సంవీక్ష్య త్వయా త్యక్తం చ చేతనమ్ । గృహం త్యక్త్వా గురుభయం సఖీనాం వచనం శుభమ్
మళ్లీ మళ్లీ చూస్తూ, నీ మనస్సు వదిలేసావు. ఇంటిని వదిలిపెట్టి, పెద్దవారి భయంతో, స్నేహితుల మంచి మాటలను పట్టించుకోలేదు.
సంతతం ధ్యాయసే కృష్ణం నాఽఽహారం జీవనం తథా। క్వ కృష్ణో మథురాయాం చ క్వాపి త్వం కదలీవనే
నీవు ఎప్పుడూ కృష్ణుని ధ్యానం చేస్తూ, భోజనం, జీవితం కూడా మర్చిపోతున్నావు. కృష్ణుడు మథురలో ఉన్నాడు, నువ్వు అరటి తోటలో ఉన్నావు.
త్వం యది త్యజసి ప్రాణాన్నాఽఽవిర్భవతి సోఽధునా । కాలే ద్రక్ష్యసి స్వాత్మానం యది రక్షసి సున్దరి
నువ్వు ప్రాణాలు వదిలేస్తే, ఆయన ఇప్పుడు కనిపించడు. నువ్వు నిన్ను నువ్వే కాపాడుకుంటే, కాలక్రమంలో నిన్ను నువ్వు చూస్తావు అందాలవతీ.
చన్ద్రముఖ్యువాచ ప్రాక్తనేన శుభం సర్వం సుఖం చ విభవశ్చిరమ్ । దుఃఖం శోకో ప్రాక్తనేన విపత్సంపచ్చ సాంప్రతమ్
చంద్రముఖి ఇలా చెప్పింది: గత కర్మ వల్ల సర్వం శుభం, సుఖం, ఐశ్వర్యం చాలా కాలం నిలుస్తాయి. గత కర్మ వల్లే ఇప్పుడు దుఃఖం, శోకం, అపాయాలు వస్తున్నాయి.