అహం బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ శేషో ధర్మో మహాన్విరాట్
నేను, బ్రహ్మ, విష్ణువు, శేషుడు, ధర్ముడు, మహావిరాట్—
యద్విశేషణయుక్తం చ దృశ్యం ప్రత్యక్షమేవ చ
లక్షణాలతో కూడినదీ, కనబడేది, ప్రత్యక్షంగా ఉన్నదీ—
వైకుణ్ఠే చ పురా పృష్టే ధర్మేణ బ్రహ్మణా తదా 1.28.
పూర్వంలో, వైకుంఠంలో, ధర్ముడు బ్రహ్మను ఇదే ప్రశ్న అడిగాడు.
సారభూతం చ తత్త్వానామజ్ఞానాన్ధకలోచనమ్
అది అన్ని తత్త్వాల సారం, అజ్ఞానంతో అంధులైనవారికి కళ్ళు లాంటిది.
పరమాత్మస్వరూపం చ పరం బ్రహ్మ సనాతనమ్
అది పరమాత్మ స్వరూపం, పరబ్రహ్మం, శాశ్వతమైనది.
ప్రాణాః పఞ్చ స్వయం విష్ణుర్మనో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః
ఐదు ప్రాణాలు విష్ణువు స్వయంగా; మనస్సు బ్రహ్మ, ప్రజాపతి.
ఆత్మాధీనా వయం సర్వే స్థితే తస్మిన్వయం స్థితాః
మనందరం ఆత్మ ఆధీనమే; అది నిలిచినంతకాలం మనం కూడా నిలుస్తాం.
జీవస్తత్ప్రతిబిమ్బం చ సర్వభోగీ హి కర్మణామ్
జీవుడు ఆ పరబ్రహ్మ ప్రతిబింబం, అన్ని కర్మ ఫలితాలను అనుభవించేవాడు.
బిమ్బం ఘటేషు భగ్నేషు ప్రలీనం చన్ద్రసూర్య్యయోః
ఒక గిన్నె పగిలిపోతే అందులో కనిపించే చంద్రుడు, సూర్యుడు కనబడకుండా పోయినట్లే, వాటి రూపాలు కూడా అంతే మాయమైపోతాయి.
ఏకమేవ పరం బ్రహ్మ శేషే వత్స భవక్షయే
ప్రియమైనవాడా! ఈ లోకాంతంలో చివరికి పరబ్రహ్మమే ఒక్కటే మిగిలిపోతుంది.
తచ్చ జ్యోతిఃస్వరూపం చ మణ్డలాకారమేవ చ
అది వెలుగుగా ఉండి, ప్రకాశవంతమైన వలయంలా కనిపిస్తుంది.
ఆకాశమివ విస్తీర్ణం సర్వవ్యాపకమవ్యయమ్
అది ఆకాశంలా విస్తరించి, అన్నిచోట్ల వ్యాపించి, ఎప్పటికీ నశించదు.
వదన్తి యోగినస్తత్ర పరం బ్రహ్మ సనాతనమ్ 1.28.
అక్కడే యోగులు పరమమైన, శాశ్వతమైన బ్రహ్మను ఉన్నదిగా ప్రకటిస్తారు.
నిరీహం చ నిరాకారం పరమాత్మానమీశ్వరమ్
అది ఏ ఆశ లేకుండా, రూపం లేకుండా, పరమాత్మగా, పరమేశ్వరుడిగా ఉంటుంది.
పరమానన్దరూపం చ పరమానన్దకారణమ్ తత్రైవ లీనా ప్రకృతిః సర్వబీజస్వరూపిణీ
అది పరమానంద స్వరూపం, పరమానందానికి మూలం. అక్కడే సర్వబీజస్వరూపిణిగా ప్రకృతి కూడా లయమవుతుంది.
యథాఽగ్నౌ దాహికా శక్తిః ప్రభా సూర్య్యే యథా మునే
మునివరా! అగ్నిలో దహనశక్తి ఉన్నట్లు, సూర్యునిలో ప్రకాశం ఉన్నట్లుగా,
యథా శబ్దశ్చ గగనే యథా గన్ధః క్షితౌ సదా
ఆకాశంలో శబ్దం ఉన్నట్లు, భూమిలో ఎప్పుడూ వాసన ఉన్నట్లుగా,
సృష్ట్యున్ముఖేన తద్ బ్రహ్మ చాంశేన పురుషః స్మృతః
అలాగే, సృష్టికి ఉత్సాహపడినప్పుడు, బ్రహ్మలోని ఒక భాగాన్ని పురుషుడిగా అంటారు.
త్రిగుణా సా హి తత్రైవ పరా చ్ఛాయామయీ స్మృతా
అక్కడ ఆమె మూడు గుణాలతో ఉండి, పరాశక్తిగా, నీడలతో కూడిన రూపంగా గుర్తించబడుతుంది.
యథా మృదా కులాలశ్చ ఘటం కర్తుం క్షమః సదా
మట్టి తోడుగా ఉండగా, కుండకారుడు ఎప్పుడైనా కుండ చేయగలిగినట్లుగా,
స్వర్ణేన కుణ్డలం కర్త్తుం స్వర్ణకారః క్షమో యథా
పొన్నుతో ఉండగా, బంగారుమిడి ఎప్పుడైనా కుండలు చేయగలిగినట్లుగా,
కులాలసృష్టా న చ మృన్నిత్యా చైవ సనాతనీ
కుండను కుండకారుడు తయారు చేస్తాడు, కాని మట్టి మాత్రం శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
నిత్యం తత్పరమం బ్రహ్మ నిత్యా చ ప్రకృతిః స్మృతా 1.28.
అదే విధంగా, పరబ్రహ్మ కూడా నిత్యమైనది, ప్రకృతిని కూడా నిత్యమని అంటారు.
మృదం స్వర్ణం సమాహర్తుం కులాలస్వర్ణకారకౌ
మట్టి లేదా బంగారం తీసుకోవాలంటే, కుండకారుడు, బంగారుమిడి అవసరం.
తస్మాత్తత్ప్రకృతేర్బ్రహ్మ పరమేవ చ నారద
కాబట్టి నారదా! ప్రకృతికి మించి పరబ్రహ్మే ఉన్నది.
కేచిద్వదన్తి తద్బ్రహ్మ స్వయం చ ప్రకృతిః పుమాన్
కొంతమంది బ్రహ్మనే ప్రకృతి, పురుషుడిగా కూడా ఉందని అంటారు.
తద్బ్రహ్మ పరమం ధామ సర్వకారణకారణమ్
ఆ పరబ్రహ్మం అన్నది పరమమైన నిలయం, అన్ని కారణాలకు మూలమైనదిగా ఉంది.
బ్రహ్మ చాత్మా చ సర్వేషాం నిర్లిప్తం సాక్షిరూపి చ
బ్రహ్మం, అందరిలోని ఆత్మ కూడా, ఏదీ అంటని స్వభావంతో, సాక్షిగా ఉంటుంది.
తద్బ్రహ్మశక్తిః ప్రకృతిః సర్వబీజస్వరూపిణీ
ఆ బ్రహ్మశక్తి అనగా ప్రకృతి, అన్ని విత్తనాల రూపంలో ఉంది.
తేజోరూపం చ తద్బ్రహ్మ ధ్యాయన్తే యోగినః సదా
యోగులు ఎప్పుడూ ఆ బ్రహ్మాన్ని తేజస్సుతో కూడిన రూపంగా ధ్యానం చేస్తారు.