వ్రతే తపసి ధర్మే చ న మనో గృహకర్మణి । న గురౌ న చ దేవేషు జారే స్నిగ్ధం చ చఞ్చలమ్
వ్రతం, తపస్సు, ధర్మం, ఇంటి పనుల్లో ఆమె మనసు ఉండదు; పెద్దలలో, దేవతల్లో కూడా కాదు. ప్రియుడిపట్ల మాత్రం ఆమె మనసు మక్కువగా, చంచలంగా ఉంటుంది.
స్త్రీజాతిత్రివిధానాం చ కథా చ కథితా మయా । భక్తానాం త్రివిధానాం చ లక్షణం శ్రూయతామితి
స్త్రీల మూడు రకాల గురించి నేను వివరించాను. ఇప్పుడు భక్తుల మూడు రకాల లక్షణాలు విను.
తృణశయ్యారతో భక్తో మన్నామగుణకీర్తిషు । మనో నివేశయేత్త్యక్త్వా సంసారసుఖకారణమ్
ఒక భక్తుడు గడ్డి మీద పడుకుని, నా నామ, గుణ, కీర్తనల్లో మనసు ముంచిపెట్టి, లోకసుఖాల కారణాలను వదిలిపెడతాడు.
వ్యాయతే మత్పదాబ్జం చ పూజయేద్భక్తిభావతః । అహైతుకీం తస్య దేవాః సంకల్పరహితస్య చ
అతడు నా పాదాలను భక్తితో పూజించేందుకు శ్రమిస్తాడు, ఎలాంటి స్వార్థం లేకుండా. అలాంటి వానికి దేవతలు కారణం లేని వరాలు ఇస్తారు.
సర్వసిద్ధింన వాఞ్ఛన్తి తేఽణిమాదికమీప్సితమ్ । బ్రహ్మత్వమమరత్వం వా సురత్వం సుఖకారణమ్
వారు ఎలాంటి సిద్ధులు, అణిమాదిక శక్తులు, బ్రహ్మత్వం, అమరత్వం, దేవతల సుఖాలు కూడా కోరుకోరు.
దాస్యం వినా నహీచ్ఛన్తి సాలోక్యాదిచతుష్టయమ్ । నైవ నిర్వాణముక్తిం చ సుధాపానమభీప్సితమ్
దాస్యాన్ని తప్ప మరొకటి కోరరు; నా లోకంలో నివాసం లాంటి నాలుగు రకాల మోక్షాన్ని కూడా ఆశించరు. పరమ మోక్షం లేదా అమృతపానం కూడా కోరరు.
వాఞ్ఛన్తి నిశ్చిలాం భక్తిం మదీయామతులామపి । స్త్రీపుంవిభేదో నాస్త్యేవ సర్వజీవేషు భిన్నతా
వారు నా మీద అచంచలమైన, అపూర్వమైన భక్తిని మాత్రమే కోరుకుంటారు. స్త్రీ, పురుషుల మధ్య ఎలాంటి భేదం లేదు; అన్ని జీవుల్లో తేడా లేదు.
తేషాం సిద్ధేశ్వరాణాం చ ప్రవరాణాం వ్రజేశ్వర । క్షుత్పిపాసాదికం నిద్రాలోభమోహాదికం రిపుమ్
వ్రజపతి! ఆ సిద్ధులందరిలో ఆకలి, దాహం, నిద్ర, లోభం, మాయ వంటి దోషాలు లేవు.
త్పక్త్వా దివానిశం మాం చ ధ్యాయన్తే చ దిగమ్బరాః । సమద్భక్తోత్తమో నన్ద శ్రూయతాం మధ్యమాదికమ్
వారు ఇవన్నీ వదిలేసి, పగలు రాత్రి నన్ను ధ్యానిస్తారు, దిక్కులే వస్త్రంగా ధరిస్తారు. నందా! ఇప్పుడు మధ్యమ భక్తుల గురించి విను.
నాఽఽసక్తః కర్మసు గృహీ పూర్వప్రాక్తనతః శుచిః । కరోతి సతతం చైవ పూర్వకర్మనికృన్తనమ్
ఇంటి వాడు, కర్మల్లో ఆసక్తి లేకుండా, పూర్వజన్మ ఫలితంతో పవిత్రుడై, ఎప్పుడూ పూర్వ కర్మలను తొలగించేందుకు కృషి చేస్తాడు.
న కరోత్యపరం వత్నాత్సంకల్పరహితః స చ । సర్వం కృష్ణస్య యత్కించిన్నాహం కర్తా చ కర్మణః
అతడు కోరికతో వేరే పనులు చేయడు; ఎలాంటి సంకల్పం లేకుండా, ఏ పని చేసినా అది కృష్ణునికే అని భావిస్తాడు, తాను చేయడమని అనుకోడు.
కర్మణా మనసా వాచా సతతం చిన్తయేదితి । న్యూనభక్తశ్చ తన్న్యూనః స చ ప్రాకృతికః శ్రుతౌ
తన పని, మనసు, మాటలతో ఎప్పుడూ ఇలా ఆలోచిస్తాడు. ఎవరి భక్తి తక్కువగా ఉంటే, వాడిని తక్కువ భక్తుడు అంటారు; వాడు సాధారణుడిగా పరిగణించబడతాడు.
యమం వా యమదూతం వా స్వప్నేఽపి న చ పశ్యతి । పురుషాణాం సహస్రం చ పూర్వభక్తః సుద్ధరేత్
అతడు యముని గానీ, యమదూతులను గానీ, కనీసం కలలో కూడా చూడడు. ముందు భక్తి చేసినవాడు వెయ్యిమంది మనుషులను పవిత్రం చేయగలడు.
పుంసాం శతం మధ్యమశ్చ తచ్చతుర్థం చ ప్రాకృతః । భక్తశ్చ త్రివిధస్తాత కథితశ్చ తవాఽఽజ్ఞయా
మధ్యస్థ భక్తుడు వందమంది మనుషులను పవిత్రం చేయగలడు. సామాన్య భక్తుడు దాని నాలుగవ వంతు మాత్రమే చేయగలడు. ప్రియమైనవాడా, నీ ఆజ్ఞతో భక్తులు మూడు రకాలుగా చెప్పబడినారు.
బ్రహ్మాణ్డరచనాఖ్యానం శ్రూయతాం సావధానతః । బ్రహ్మాణ్డరచనార్థం చ భక్తా జానన్తి యత్నతః
బ్రహ్మాండ సృష్టి కథను జాగ్రత్తగా విను. ఈ బ్రహ్మాండ సృష్టి రహస్యాన్ని భక్తులు శ్రద్ధతో తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
మునయశ్చ సురాః సన్తః కించిజ్జానన్తి దుఃఖతః । జానామి విశ్వం సర్వార్థ బ్రహ్మాఽఽనన్తో
మునులు, దేవతలు, మంచి వారు కొంత మాత్రమే, అది కూడా కష్టం మీద తెలుసుకుంటారు. కానీ నేను, అనంత బ్రహ్మా, ఈ విశ్వాన్ని, దాని అర్థాన్ని పూర్తిగా తెలుసు.
ధర్మః సనత్కుమారశ్చ నరనారాయణావృషీ । కపిలశ్చ గణేశశ్చ దుర్గా లక్ష్మీః సరస్వతీ
ధర్ముడు, సనత్కుమారు, నరనారాయణ మునులు, కపిలుడు, గణేశుడు, దుర్గ, లక్ష్మీ, సరస్వతి,
వేదాశ్చ వేదమాతా చ సర్వజ్ఞా రాధికా స్వయమ్ । ఏతే జానన్తి విశ్వార్థ నాన్యో జానాతి కశ్చన
వేదాలు, వేదమాత, అన్నీ తెలిసిన రాధికా తానే—ఇవాళ్లే ఈ విశ్వార్థాన్ని తెలుసుకుంటారు. వేరే ఎవ్వరూ తెలియరు.
వైషమ్యార్థ చ సుధియః సర్వే విజ్ఞాతుమక్షమాః । నిత్యాకాశో యథాఽఽత్మా చ తథా నిత్యా దిశో దశ
ప్రపంచంలో ఉన్న వైషమ్య రహస్యాన్ని తెలివైనవారు అందరూ కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. ఆకాశం ఎప్పటికీ ఉండేలా, పది దిక్కులు కూడా శాశ్వతమే.
యథా నిత్యా చ ప్రకృతిస్తథైవ విశ్వగోలకః । గోలోకశ్చ యథా నిత్యస్తథా వైకుణ్ఠ ఏవ చ
ప్రకృతి ఎప్పటికీ ఉండేలా, ఈ విశ్వగోళం కూడా శాశ్వతమే. గోలోకమూ ఎప్పటికీ ఉండేలా, వైకుంఠమూ అలాగే శాశ్వతమే.
ఏకదా మయి గోలోకే రాసే నిత్యం ప్రకుర్వతి । ఆవిర్భూతా చ వామాఙ్గాద్బాలా షోఢశవార్షికీ
ఒకసారి నేను గోలోకంలో రాసక్రీడను నిత్యం ఆడుతున్నప్పుడు, నా ఎడమవైపు నుండి పదహారు ఏళ్ల యువతి ఒకరు ప్రత్యక్షమయ్యింది.
శ్వేతచమ్పకవర్ణాభా శరచ్చన్ద్రసమప్రభా । అతీవ సున్దరీ రామా రమణీనాం పరావరా
ఆమె శ్వేత చంపక పువ్వుల వర్ణంతో, శరదృతువు చంద్రుని వంటి కాంతితో మెరిసిపోతూ, అత్యంత అందంగా, ఆకర్షణీయంగా, స్త్రీలందరిలో శ్రేష్ఠురాలిగా నిలిచింది.
ఈషద్ధాస్యప్రసన్నాస్యా కౌమలాఙ్గీ మనోహరా । వహ్నిశుద్ధాంశుకాధానా రత్నాభరణభూషితా
ఆమె ముఖం చిరునవ్వుతో, మృదువుగా, సంతోషంగా మెరిసింది. ఆమె అవయవాలు কোমలంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉన్నాయి. అగ్నిలో శుద్ధి చేసిన వస్త్రాలు ధరించి, రత్నాభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
యథా జలదపఙ్క్తిశ్చ బలాకాభిర్తిభూషితా । సిన్దూరబిన్దూనా చారుచన్ద్రచన్దనబిన్దుభిః
ఎలా మేఘపుంజాన్ని బకలు అలంకరిస్తాయో, అలాగే ఆమె అందాన్ని సుందరమైన సింధూరపు బొట్లు, చంద్రాకార గంధపు బొట్లు మరింత అందంగా చేశాయి.
కస్తూరీబిన్దుభిః సార్ధం సీమన్తాన్ధఃస్యలోజ్జ్వలా । అమూల్యరత్ననిర్మాణసుస్నిగ్ధకిరణోజ్జ్వలా
కస్తూరి బొట్లు కలిపి, ఆమె సీమంతం ప్రకాశంగా మెరిసింది. అమూల్య రత్నాలతో చేసిన ఆభరణాల మృదువైన కిరణాలతో ఆమె మరింత వెలిగిపోయింది.
విచిత్రైశ్చ సుచిత్రైశ్చ సుకపోలస్థలోజ్జ్వలా । ఖమేన్ద్రచఞ్చువిజితనాసామౌక్తికశోభితా
వివిధ రకాల, అద్భుతమైన అలంకారాలతో ఆమె చెంపలు మెరిసిపోయాయి. ఆకాశాధిపతి పక్షి ముక్కు కన్నా అందంగా, ముత్యాల నాసాభరణంతో ఆమె ముక్కు మెరిసింది.
గజేన్ద్రగణ़్డనిర్ముక్తముక్తాభూషణభూషితా । శుక్త్యా విముక్తముక్తాభదన్తపఙ్క్తిమనోహరా
ఏనుగు దంతాల నుండి వచ్చిన ముత్యాల ఆభరణాలతో ఆమె అలంకరించబడి ఉంది. శంఖంలోంచి వచ్చిన ముత్యాల్లా ఆమె పళ్ల వరుస అందంగా మెరిసింది.
వలితాకలితాఽతీవ పక్వబిమ్బాధరా వరా । శశ్వత్పూర్ణేన్దునిన్దాస్యా పద్మనిన్దితలోచనా
ఆమె పెదాలు పండిన బింబపండు వంటివిగా, మృదువుగా, అద్భుతంగా ఉన్నాయి. ఆమె ముఖం ఎప్పుడూ పూర్ణచంద్రుని కంటే అందంగా, కళ్ళు పద్మాన్ని మించిపోయాయి.
కృష్ణసారనిభోద్భిన్నసుచారుకజ్జలోజ్జ్వలా । అమూల్యరత్ననిర్మాణకేయూరకఙ్కణోజ్జ్వలా
ఆమె కళ్ళు కృష్ణమృగపు వర్ణంతో, అందమైన కాజలుతో మెరిసాయి. అమూల్య రత్నాలతో చేసిన కంకణాలు, కాయూరాలు ఆమె చేతులకు ప్రకాశాన్ని ఇచ్చాయి.
మణీన్ద్రరాజరాజీభిః శఙ్ఖయుగ్మకరోజ్జవలా । రత్నాఙ్గులీయకైరేభిరమృతాఙ్గులిభూషితా
రత్నాల వలయాలు, శంఖబ్రాసల జతలతో ఆమె చేతులు మెరిసాయి. రత్నాల ఉంగరాలతో, అమృతంతో పోల్చదగిన వేలులతో ఆమె అలంకరించబడి ఉంది.