విప్రవైష్ణవయోర్ధర్మః కథితశ్చ వ్రజేశ్వరః । యదుక్తం చ పురాణైశ్చ చతుర్భిః శ్రుతిభిస్తథా
వ్రజేశ్వరా! బ్రాహ్మణులూ, వైష్ణవుల ధర్మాన్ని వివరించాను. ఇది పురాణాలలో, నాలుగు వేదాలలో చెప్పినదే.
ద్విజార్చనం క్షత్రియాణాం తథా నారాయణార్చనమ్ । రాజ్యానాం పాలనం చైవ రణే నిర్భయతా తథా
క్షత్రియులకు బ్రాహ్మణార్చన, నారాయణార్చన, రాజ్య పరిరక్షణ, యుద్ధంలో ధైర్యం — ఇవన్నీ విధిగా చెప్పబడ్డాయి.
నిత్యం దానం బ్రాహ్మణేభ్యః శరణాగతరక్షణమ్ । పుత్రతుల్యం ప్రజానాం చ దుఃఖినాం పరిపాలనమ్
బ్రాహ్మణులకు ఎల్లప్పుడూ దానం చేయడం, శరణాగతులను రక్షించడం, ప్రజలను కుమారుల్లా చూసుకోవడం, బాధపడేవారిని కాపాడడం — ఇవన్నీ చేయాలి.
శస్త్రాస్త్రాణాం చ నైపుణ్యం రణే శౌణ్డీర్యమేవ చ । తపశ్చ ధర్మకృత్యం చ యత్నతః కురుతే ముదా
శస్త్రాస్త్రాలలో నైపుణ్యం, యుద్ధంలో పరాక్రమం, తపస్సు, ధర్మకార్యాలు — ఇవన్నీ ఆనందంగా, శ్రద్ధతో చేయాలి.
పణ్డితం నీతిజ్ఞాస్త్రజ్ఞం నిత్యం చ పరిపాలయేత్ । నియోజయేత్సభామధ్యే నిత్యం సద్భిశ్చ సంయుతే
పండితులను, నీతిజ్ఞులను, ఆయుధ నిపుణులను ఎల్లప్పుడూ రక్షించాలి. వారిని సభలో మంచి వారితో కలిపి నియమించాలి.
హస్త్యశ్వరథపాదాతం సేనాఙ్గం చ చతుష్టయమ్ । పాలయేద్యత్నతో నిత్యం యశస్వీ చ ప్రతాపవాన్
హస్తి, అశ్వ, రథ, పాదాటులుగా నాలుగు విభాగాల సేనను ప్రతిష్టతో, శ్రద్ధతో ఎల్లప్పుడూ కాపాడాలి.
రణే నిమన్త్రితశ్చైవ దానే న విముఖో భవేత్ । రణే వా యస్త్యజేత్ప్రాణాంస్తస్య స్వర్గో యశస్కరః
పోరులో పిలిచినప్పుడు గాని, దానం చేయడంలో గాని వెనక్కి తగ్గకూడదు. పోరులో ప్రాణాలు విడిచినవారికి స్వర్గం యశస్సును ఇస్తుంది.
వైశ్యానామపి వాణిజ్యమీశ్వరః కృషిపాలనే । విప్రదేవార్చనం దానం తపస్యా వ్రతసేవనమ్
వైశ్యులకు వ్యాపారం, వ్యవసాయం, పశుపోషణను భగవంతుడు కర్తవ్యంగా చెప్పాడు. బ్రాహ్మణులకు దేవతారాధన, దానం, తపస్సు, వ్రతాచరణలు కర్తవ్యాలు.
విప్రాణామర్చనం నిత్యం శూద్రధర్మో విధీయతే । తత్కృషీ తద్ధనగ్రాహీ శూద్రశ్చాణ్డాలతాం వ్రజేత్
శూద్రులకు ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు సేవ చేయడం ధర్మంగా చెప్పబడింది. వ్యవసాయం చేసి దానివల్ల సంపాదన పొందిన శూద్రుడు చండాల స్థితికి పడిపోతాడు.
గృధ్రః కోటిసహస్రాణి శతజన్మాని సూకరః । శ్వాపదః శతజన్మాని శూదో విప్రధనాపహః
బ్రాహ్మణుని ధనం తీసుకున్న శూద్రుడు కోటి జన్మలు గద్దగా, వంద జన్మలు పంది రూపంలో, వంద జన్మలు అడవి జంతువుగా పుడతాడు.
యః శూద్రో బ్రాహ్మణీగామీ మాతృగామీ స పాతకీ । కృమ్భీపాకే పచ్యతే స యావద్వై బ్రహ్మణః శాతమ్
బ్రాహ్మణ స్త్రీని లేదా తన తల్లిని ఆశ్రయించిన శూద్రుడు మహాపాతకుడు. అతడు బ్రహ్మదేవుడి వంద యుగాలంత కాలం కుంభీపాక నరకంలో ఉడికించబడతాడు.
కుమ్భీపాకే తప్రతైలే భుక్తః సర్పైరహర్నిశమ్ । శబ్దం చ వికృతాకారం కురుతే యమతాడనాత్
కుంభీపాక నరకంలో, మరిగిన నూనెలో అతడిని పాములు రాత్రింబవళ్ళు తింటాయి. యమధర్మరాజు కొట్టినప్పుడు అతడు భయంకరమైన అరుపులు వేస్తాడు.
తతశ్చాణ్డాలయోనిః స్యాత్సప్తజన్మసు పాతకీ । సప్తజన్మసు సర్పశ్చ జలౌకాః సప్తజన్మసు
అతడు ఏడుపుట్టులో చండాలుడిగా పుడతాడు, ఏడుపుట్టులో పామిగా, ఏడుపుట్టులో జలౌకగా పుడతాడు.
జన్మకోటిసహత్రం చ విష్ఠాయాం జాయతే కృమిః । పుంశ్చలీనాం యోనికృమిః స భవేత్సప్తజన్మసు
కోటిలక్ష జన్మలు మలంలో పురుగుగా పుడతాడు. ఏడుపుట్టులో దురాచారిణుల గర్భంలో యోనిపురుగుగా పుడతాడు.
గర్వా వ్రణకృమిః స్యాచ్చ పాతకీ సప్తజన్మసు । యోనౌ యోనౌ భ్రమత్యేవం న పునర్జాయతే నరః
అహంకారం వల్ల ఏడుపుట్టులో గాయపురుగుగా పుడతాడు. ఇలా యోని యోనిలో తిరుగుతూ మానవ జన్మను మళ్ళీ పొందడు.
సంన్యాసినాం చ యో ధర్మో మన్ముఖాచ్చ నిశామయ। దణ్డగ్రహణమాత్రేణ నరో నారాయణో భవేత్
సంయాసుల ధర్మాన్ని నా నోట విను. దండాన్ని ధరించినవాడు నారాయణుడితో సమానంగా అవుతాడు.
పూర్వకర్మాణి దగ్ధ్వా చ పరకర్మనికృన్తనమ్ । కురుతే చిన్తయేన్మాం చ హ్యాయాతి మమ మన్దిరమ్
మునుపటి కర్మలను కాల్చి, ఇతరుల కర్మలను విడిచిపెట్టి, నన్ను ధ్యానిస్తూ నా లోకాన్ని చేరుతాడు.
సంన్యాసినాం పదస్పర్శాత్సద్యః పూతా వసుంధరా । సద్యః పునన్తి తీర్థాని వైష్ణవస్య యథా వ్రజ
సంయాసుల పాదస్పర్శతో భూమి వెంటనే పవిత్రమవుతుంది. వ్రజలో వైష్ణవుడి వల్ల తీర్థాలు ఎలా పవిత్రమవుతాయో అలాగే.
సంన్యాసినశ్చ స్పర్శేన నిష్పాపో జాయతే నరః । సంన్యాసినం భోజయిత్వా చాశ్వమేధఫలం లభేత్
సంయాసిని తాకితే మనిషి పాపరహితుడవుతాడు. సంయాసిని భోజనం పెట్టితే అశ్వమేధయాగ ఫలం లభిస్తుంది.
నత్వా చ కామతో దృష్ట్వా రాజసూయఫలం లభేత్ । ఫలం సంన్యాసినాం తున్యం యతీనాం బ్రహ్మచారిణామ్
సంయాసిని చూసినా, నమస్కరించినా రాజసూయయాగ ఫలం లభిస్తుంది. అదే ఫలం సంయాసులు, యతులు, బ్రహ్మచారులకు కూడా లభిస్తుంది.
సంన్యాచీ యాతి సాయాహ్నే క్షుధితో గృహిణాం గృహమ్ । సదన్నం వా కదన్నం వా తద్దత్తం నైవ వర్జయేత్
సాయంకాలం ఆకలితో ఉన్న సంయాసి గృహస్థుని ఇంటికి వెళ్తాడు. మంచి అన్నం అయినా, చెడు అన్నం అయినా, ఇచ్చినదాన్ని తిరస్కరించకూడదు.
న యాచతే చ మిష్టాన్నం న కుర్యాత్కోపమేవ చ । న ధనగ్రహణం కుర్యాదేకవాసా నిరీహతః
తీపి అన్నం అడగకూడదు, కోపపడకూడదు. ధనం తీసుకోకూడదు, ఒక్క వస్త్రంతో, ఆశలు లేకుండా ఉండాలి.
శీతగ్రీష్మసమానశ్చ లోభమోహవివర్జితః । తత్ర స్థిత్వైకరాత్రం చ ప్రాతరన్యత్స్థలం వ్రజేత్
వెచ్చదనం, చలిలో సమంగా ఉండాలి. లోభం, మోహం లేకుండా ఉండాలి. ఒక చోట రాత్రి ఉండి, ఉదయం ఇంకొక చోటికి వెళ్ళాలి.
యానమానోహణం కృత్వా గృహీత్వా గృహిణో ధనమ్ । గృహం కృత్వా గృహీ రమ్యాత్స్వధర్మాత్పతితో భవేత్
సంయాసి ప్రయాణం చేయడం, గృహస్థుని ధనం తీసుకోవడం, ఇల్లు కట్టుకుని సుఖంగా ఉండడం చేస్తే తన ధర్మాన్ని కోల్పోతాడు.
కృత్వా చకృషివాణిజ్యం కువృత్తిం కురుతే చ యః । స సంన్యాసీ హృతాచారః స్వధర్మాత్వతితో భవేత్
ఎవరైనా సన్యాసిగా మారి, వ్యవసాయం, వ్యాపారం లేదా తగని జీవనోపాధి చేస్తే, అలాంటి సన్యాసి మంచి ప్రవర్తన కోల్పోయి తన కర్తవ్యాన్ని దాటి పోతాడు.
అశుభం చ శుభం వాఽపి స్వకర్మ కురుతే యది । బహిష్కృతః స్వధర్మో వాఽప్యుపహాస్యశ్చ వై భవేత్
తన కర్తవ్యానికి చెందని మంచి లేదా చెడు పనులు ఎవడు చేసినా, అతడు తన ధర్మాన్ని కోల్పోయి, అందరికీ హాస్యాస్పదుడవుతాడు.
బ్రాహ్మణీ పతిహీనా యా భవేన్నిష్కామినీ సదా । ఏకభుక్తా దినాన్తే సా హవిష్యాన్నరతా సదా
బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందిన, భర్త లేని, ఎప్పుడూ కోరికలు లేని మహిళ, రోజుకు ఒకసారి మాత్రమే, అది కూడా సాయంత్రం, హవిష్య అన్నం తినాలి.
న ధత్తే దివ్యవస్త్రం చ గన్ధద్రవ్యం సుతైలకమ్ । స్రజం చ చన్దనం చైవ శఙ్ఖసిన్దూరభూషణమ్
ఆమె మంచి వస్త్రాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, తైలాలు, పుష్పమాలలు, గంధం, శంఖం, సింధూరం, అలంకారాలు ధరించకూడదు.
త్యక్త్వా మలినవస్త్రా స్యాన్నిత్యం నారాయణం స్మరేత్ । నారాయణస్య సేవాం చ కురుతే నిత్యమేవ చ
ఇలాంటి వాటిని వదిలేసి, ఎప్పుడూ ముదురు వస్త్రాలు ధరించి, నారాయణుని స్మరిస్తూ, నిత్యం నారాయణుని సేవ చేయాలి.
తన్నామోచ్చారణం శశ్వత్కురుతే నాన్యభక్తితః । పుత్రతుల్యం చ పురుషం సదా పశ్యతి ధర్మతః
ఆమె ఎప్పుడూ నారాయణుని నామాన్ని జపిస్తూ, ఇతరులకు భక్తి చూపకుండా, పురుషులను ఎల్లప్పుడూ కుమారుల్లా చూడాలి.