రత్నేన్ద్రసారనిర్మాణక్వణన్మఞ్జీరరఞ్జితా । సువక్రలోచనా శ్యామా సుచారుకజ్జలోజ్జ్వలా
ఉత్తమ రత్నాలతో చేసిన మంజీరాల శబ్దంతో, వంకరైన అందమైన కళ్ళతో, నల్లని వర్ణంతో, కాజలుతో మెరిసే కళ్ళతో ఆమె అలంకరించబడింది.
సుచారుసారముక్తాభదన్తపఙ్క్తిమనోహరా । రత్నకుణ్డలయుగ్మేన చారుగణ్డస్థలోజ్జ్వలా
ఆమె దంతపంక్తులు ముత్యాల్లా మెరిసేవి, రెండు రత్న కుండలాలతో ఆమె చెంపలు ప్రకాశించేవి.
కామినీష్వతులా బాలా గజేన్ద్రమన్దగామినీ । సుకోమలా చన్ద్రముఖీ కామాధారా చ కాముకీ
ఆ స్త్రీల్లో ఆమెకు సమానురాలు మరొకరు లేరు. ఆమె చిన్నవయసులో ఉంది, గజరాజు లాగ నెమ్మదిగా నడిచేది. ఆమె శరీరం ఎంతో మృదువుగా, ముఖం చంద్రబింబంలా ప్రకాశిస్తోంది. ఆమె స్వయంగా కామానికి ఆధారంగా, తనలో కోరికలు నిండిపోయి ఉంది.
స్వర్గమన్దాకినీతీరే స్నాతా స్నిగ్ధామ్బరా వరా । ధ్యాయన్తీ గురుపాదం సా స్వగృహం గమనోన్ముఖీ
ఆమె స్వర్గ మందాకినీ నది ఒడ్డున స్నానం చేసి, మృదువైన వస్త్రాలు ధరించి, గురువుగారి పాదాలను ధ్యానిస్తూ, తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లేందుకు సిద్ధమయ్యింది.
దృష్ట్వా తస్యాశ్చ సర్వాఙ్గమనఙ్గబాణపీడితః । భాద్రే చతుర్థ్యాం చన్ద్రశ్చ జహార చేతనాం వ్రజ
ఆమె అందమైన అవయవాలను చూసి, మన్మథబాణాల బాధతో చంద్రుడు, ఆ శుభమైన చవితి రోజున, ఓ వ్రజా! తన జ్ఞానాన్ని కోల్పోయాడు.
జ్ఞానం క్షణేన సంప్రాప్య రథస్థో రమికో బలీ । రథమారోహయామాస కరే ధృత్వా చ తారకమ్
ఒక క్షణంలోనే జ్ఞానం తిరిగి పొందిన చంద్రుడు, తన రథంపై నిలబడి, బలవంతుడైన అతను, తారను చేతిలో పట్టుకుని రథంలోకి ఎక్కించాడు.
కామోన్మత్తః కామినీం తాం సమాశ్లిష్య చుచుమ్బ చ । శృఙ్గారం కర్తుముద్యుక్తం తమువాచ గురుప్రియా
కామంతో మత్తెక్కిన చంద్రుడు, ఆ స్త్రీని ఆలింగనం చేసి ముద్దిచ్చాడు. అతను రతి చేయాలని ఉత్సాహపడి ఉండగా, గురువుగారి ప్రియమైన తార అతనితో ఇలా చెప్పింది.
తారకోవాచ త్యజ మాం త్యజ మాం చన్ద్ర సురేషు కులపాంసన । గురుపత్నీం బ్రాహ్మణీం చ పాతివ్రత్యపరాయణామ్
తార ఇలా చెప్పింది: 'నన్ను వదిలిపెట్టు, నన్ను వదిలిపెట్టు చంద్రుడా! దేవతలకు అపకీర్తి తెచ్చేవాడా! నేను నీ గురువు భార్యను, బ్రాహ్మణ స్త్రీను, నా భర్తకు పూర్తిగా విధేయురాలిని.'
గురుపత్నీసంగమనే బ్రహ్మహత్యాశతం భవేత్ । గురుపత్నీ విప్రపత్నీ యది సా చ పతివ్రతా
గురువు భార్యను స్పృశించడం వందమంది బ్రాహ్మణులను హత్య చేసిన పాపానికి సమానం. ఆవిడ గురువు భార్య అయినా, బ్రాహ్మణుడి భార్య అయినా, భర్తకు విధేయురాలైనా అదే ఫలితం.
బ్రహ్మహత్యాసహస్రం చ తస్యాః సంగమనే లభేత్ । పుత్రస్త్వం తవ మాతాఽహం ధైర్య కురు సురేశ్వార
అలాంటి స్త్రీతో సంయోగం వల్ల వెయ్యి మంది బ్రాహ్మణులను హత్య చేసిన పాపం కలుగుతుంది. నువ్వు నాకు కుమారుడివి, నేను నీకు తల్లిని. ఓ దేవతాధిపతీ! ధైర్యంగా ఉండు.
ధిక్త్వాం శ్రుత్వా సురగురుర్భస్మీభూతం కరిష్యతి । పుత్రాధికశ్చ శిష్యశ్చ ప్రియో మత్స్వామినో భవాన్
ఇది వినగానే మన గురువు నిన్ను బూడిదగా మారుస్తాడు. నా భర్తకు శిష్యుడు కుమారుడికంటే ఎక్కువ ప్రియమైనవాడు.
స్వధర్మ రక్ష పాపిష్ఠ మామేవం మాతరం త్యజ । దాస్యామి స్త్రీవధం తుమ్యం యదిమాం సంగ్రహీష్యసి
నీ ధర్మాన్ని కాపాడు, పాపాత్ముడా! నన్ను, నీ తల్లిని, ఇలా వదిలిపెట్టు. నువ్వు నన్ను స్వీకరిస్తే, నేను నీకు స్త్రీహంతకుని శాపాన్ని ఇస్తాను.
విలఙ్ధ్య తారావచనం తాం చ సంభోక్తుముద్యతమ్ । శశాప తారా కోపేన నిష్కామా సా పతివ్రతా
తార చెప్పిన మాటలను లెక్కచేయకుండా, ఆమెను అనుభవించాలనే ఉద్దేశంతో ఉన్న చంద్రుడిని, తార కోపంతో, కోరికలేని, భర్తకు విధేయురాలిగా శపించింది.
రాహుగ్రస్తో ఘనగ్రస్తః పాపదృశ్యో భవాన్భవ । కలఙ్కీ యక్ష్మణా గ్రస్తో భవిష్యసి న సంశయః
నిన్ను రాహువు పట్టుకుంటాడు, మేఘాలు కప్పేస్తాయి, అందరికీ అపశకునంగా కనిపిస్తావు. నీవు మచ్చతో, క్షయవ్యాధితో బాధపడతావు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
చన్ద్రం శప్త్వా తదా తూర్ణ కామదేవం శశాప సా । తేజస్వినా కేనచిత్త్వం భస్మీభూతో భవిష్యసి
చంద్రుడిని శపించిన తార వెంటనే కామదేవుని కూడా శపించింది: 'ఒక శక్తివంతుడు నిన్ను బూడిదగా మార్చేస్తాడు.'
చన్ద్రస్తారాం గృహీత్వా చ కృత్వాఽపి రమణం వ్రజ । క్రోడేనిధాయ ప్రయయౌ రుదతీం తా శుచాఽన్వితామ్
చంద్రుడు తారను తీసుకుని, ఆమెతో రమణం చేసి, ఆమెను తన ఒడిలో పెట్టుకుని, ఆమె కన్నీళ్లు కారుస్తూ, దుఃఖంతో ఉన్నా, అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
నిర్జనే నిర్జనే రమ్యే శైలే శైలే మనోహరే । సరోనదనదీనాం చ తీరే తీరే మనోహరే
ఒంటరిగా, అందమైన ప్రదేశాల్లో, ఆకర్షణీయమైన కొండలపై, సరస్సులు, నదుల అందమైన ఒడ్డు వద్ద,
మధువ్రతపికోక్తే చ పుష్పోద్యానే సుపుష్పితే । రమ్యాయాం పుష్పశథ్యాయాం స రేమే రామయా సహ
తేనెటీగలు, కోయిలలు ఆలాపించే పుష్పవనాల్లో, సుందరమైన పుష్పాల మార్గాల్లో, చంద్రుడు తారతో ఆనందంగా విహరించాడు.
చదనోక్షితసర్వాఙ్గో మధుపానరతః సురః । సుఖసంభోగసంసక్తో బుబుధే న దివానిశమ్
తన శరీరం అంతా గంధంతో పూసుకుని, తేనె కలిసిన మద్యం తాగుతూ, ఆ దేవుడు సుఖసంబంధాలలో మునిగి, పగలు రాత్రి ఏది అనే భావన లేకుండా గడిపాడు.
మలయే మలయారణ్యే మలయానిలసంయుతే । స్యన్దనే చన్దనవనే పశ్చిమోదధిసంనిధౌ
మలయ పర్వతంపై, మలయ అరణ్యంలో, మలయ గాలి వీసే చోట, చందనవనాల్లో, పడమర సముద్రం దగ్గర,
త్రికూటే వటమూలే చ తత్ర చన్ద్రసరోవరే । సుచారుశతపత్రాణాం పత్రే చన్దనచర్చితే
త్రికూట పర్వతంలో, వటవృక్షం క్రింద, అక్కడ చంద్రసరోవరంలో, అందమైన తామరాకులపై, చందనంతో అలంకరించబడినవి.
సుచారుచమ్పకోద్యానే చమ్పకానిలపూజితే । క్షీరోదకాఞ్చనీభూమౌ క్రౌఞ్చకాఞ్చనపర్వతే
అందమైన చంపకవనంలో, చంపకపువ్వుల పరిమళ గాలితో పూజించబడిన చోట, పాలసముద్రం తాకిన బంగారు నేలపై, క్రౌంచపర్వతం మీద ఉన్నాడు.
రత్నశైలే మణిమయే మణిమన్దిరసున్దరే । మాణిక్యముక్తాసారేణ హీరహారేణ శోభితే
రత్నపర్వతంపై, మణులతో మెరిసే చోట, మణిమయమైన అందమైన మందిరంలో, మాణిక్యముత్యాల హారంతో, వజ్రాల హారంతో అలంకరించబడి ఉంది.
సుచారువస్త్రచిత్రాఢ్యే శ్వేతచామారదర్పణైః । భూషితే రత్నదీపైశ్చ దేవక్రీడే ప్రియస్థలే
అందమైన రంగురంగుల వస్త్రాలతో, తెల్ల చామరాలూ అద్దాలతో, రత్నదీపాలతో అలంకరించబడి, దేవతల క్రీడాస్థలమైన ప్రియమైన ప్రదేశంలో ఉంది.
వారుణీం మదిరాం పీత్వా వరుణానీసమన్వితః । బరుణో రమతే యత్ర తత్ర రేమే తయా సహ
వారుణీ మద్యం సేవించి, వరుణానీలతో కూడి, వరుణుడు అక్కడ ఆనందంగా విహరించాడు. అక్కడ ఆమెతో కలిసి సంతోషంగా గడిపాడు.
పావనే పవనోద్యానే పరిజాతానిలేన చ । సుగన్ధిమోహితే రత్నమాలాతీరే చ నిర్మలే
పవిత్రమైన గాలివనంలో, పరిజాతపువ్వుల పరిమళ గాలితో మోహింపజేసే చోట, నిర్మలమైన రత్నతీరంలో ఉన్నాడు.
ఋక్షశైలే కల్పవృక్షవనే వహ్నిప్రియాశ్రమే । పపౌ చ కామధేనూనాం క్షీరం క్షీరోదధేస్తటే
ఋక్షపర్వతంపై, కల్పవృక్షాల అరణ్యంలో, అగ్నికి ప్రియమైన ఆశ్రమంలో, పాలసముద్ర తీరంలో కామధేనువుల పాలను పానముచేశాడు.
వహ్నిశుద్ధాంశుకయుగం వహ్నిస్తస్మై దదౌ ముదా । వరుణో రత్నమాలాం చ నత్నచ్ఛత్రం సమీరణః
అగ్ని ఆనందంగా అగ్నిశుద్ధమైన వస్త్రజోడును ఇచ్చాడు. వరుణుడు రత్నమాలను ఇచ్చాడు. సమీరణుడు రత్నచత్రాన్ని ఇచ్చాడు.
తత్ర దృష్ట్వాఽసురగురం బలిగేహాత్సమాగతమ్ । ప్రణమ్య సర్వముక్త్వా చ చన్ద్రస్తం శరణం యయౌ
అక్కడ, బలిచే ఇంటి నుండి వచ్చిన అసురగురువును చూసి, చంద్రుడు అతనికి నమస్కరించి, అన్ని విషయాలు చెప్పి, అతని ఆశ్రయాన్ని పొందాడు.
శుక్రస్తం బోధయామాస వచనం నీతియుక్తితః । నిరపేక్షో సునిశ్రేష్ఠో వేదవేదాఙ్గపారగః
శుక్రుడు, న్యాయబద్ధమైన, పక్షపాతములేని, అత్యుత్తమమైన, వేదవేదాంగాలలో నిపుణుడైన వాక్యాలతో అతనికి బోధించాడు.