ఏకదా జమదగ్నిశ్చ మహాకౌతూహలాన్వితః । రేణుకాసహితస్తుష్టో జగామ నర్మదాతటమ్
ఒకసారి జమదగ్ని, గొప్ప ఆసక్తితో, సంతోషంగా తన భార్య రేణుకతో కలిసి నర్మదా నది తీరానికి వెళ్లాడు.
నిర్జనే నర్మదాతీరే విజహార తయా సహ । నవోఢయా చ సున్దర్యా నవయౌవనయుక్తయా
నర్మదా తీరంలోని ఓ ఎడారి ప్రదేశంలో, తన కొత్తగా పెళ్లైన అందమైన, యవ్వనంతో నిండిన భార్యతో ఆనందంగా విహరించాడు.
సువేషయా సుస్మితయా రత్నభూషణయుక్తయా । నతయా స్తనభారేణ శ్రోణీభారేణ మన్దయా
అందమైన వస్త్రాలు ధరించి, మధురమైన చిరునవ్వుతో, రత్నాల అలంకారాలతో, గుండెకు భారంగా ఉన్న వక్షోజాలు, నడుము భారంతో నెమ్మదిగా నడిచే ఆమెతో ఉన్నాడు.
సున్దరీణామతులయా శ్వేతచమ్పకవర్ణయా । సుపూర్ణచన్ద్రాననయా కటాక్షయుతయా తథా
అందమైనవారిలో అపూర్వమైనది, తెల్ల చంపక పువ్వుల వర్ణంతో, పూర్ణ చంద్రునిలా ముఖంతో, కోణంగా చూసే చూపులతో ఆమె ఉన్నది.
అతీవసూక్ష్మామ్బరయా కామబాణార్తయా వ్రజ । పులకాఞ్చితసర్వాఙ్గసంభోగేనాపి మూర్చ్ఛయా
చాలా పలుచని వస్త్రాలు ధరించి, మన్మథబాణాలతో తడిసి, ఆనందంతో అంతటా రోమాంచితురాలై, ఆనందంలో మూర్చిపోయేలా ఉన్నది.
పుంస్కోకిలయుతే రమ్యే శబ్దితే సుమధువ్రతే । సుగన్ధివాయుసంయుక్తే పుష్పతల్పాన్వితే శుభే
ఆ అందమైన ప్రదేశంలో, పురుష కోకిలలు మధురంగా కూస్తూ, మధురమైన శబ్దాలతో, సుగంధమైన గాలితో, పుష్పాల మంచంతో అలంకరించబడి ఉంది.
చన్దనోక్షితసర్వాఙ్గం వస్త్రమాల్యధరం మునిమ్ । మహారాసరసాఢ్యం తమువాచ భాస్కరః స్వయమ్
చందనం పూసుకున్న శరీరంతో, వస్త్రాలు, మాలలు ధరించిన మునిని, మహారాసరసంతో ఆనందంగా ఉన్న అతనిని, భాస్కరుడు స్వయంగా పలికాడు.
వేదకర్తుః ప్రపౌత్రస్తవం బ్రహ్మణశ్చ జగత్వతేః । చతుర్వేదవిధేయేషు సునిష్ణాతః సదా శుచిః
వేదాలను సృష్టించినవాడి మనవడవు నీవు, బ్రహ్మదేవుడి, జగత్తు పాలకుడి మనవడవు; నీవు ఎప్పుడూ పవిత్రుడవు, నాలుగు వేదాల్లో నిపుణుడవు.
వేదాఙ్గకర్తా ధర్మజ్ఞః శ్రేష్ఠో వేదవిదాం వరః । మహాతపస్వీ తేజస్వీ బ్రహ్మచారీ చ సువ్రతీ
వేదాంగాలను సృష్టించినవాడు, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, వేదాలను నేర్చుకున్నవారిలో అగ్రగణ్యుడు, గొప్ప తపస్సు చేసినవాడు, దీప్తిమంతుడు, బ్రహ్మచారి, మంచి వ్రతాలు పాటించేవాడు.
యుష్మద్విధోక్తం శాస్త్రం చ పఠిత్వాఽన్యశ్చ పణ్డితః । వేదప్రణిహితో ధర్మో హ్యధర్మస్తద్విపర్యయః
మీరు చెప్పిన శాస్త్రాన్ని, ఇతరులు చెప్పినదానిని కూడా చదివి, అతడు పండితుడయ్యాడు. వేదాలు చెప్పినదే ధర్మం, దానికి విరుద్ధమైనదే అధర్మం.
ధర్మ త్యజతి ధర్మజ్ఞో హ్యధర్మేణ రతః కథమ్ । దివామైథునదోషం చ వక్తి వేదో విశేషతః
ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, అధర్మంలో మునిగి, ధర్మాన్ని ఎలా వదులుతాడు? వేదాలు ముఖ్యంగా పగలు సంయోగం లోపమని స్పష్టంగా చెబుతాయి.
అహం చ ధర్మిణాం సాక్షీ తేన త్వాం కథయామి తే । సూర్యస్య వచనం శ్రుత్వా తత్యాజ మైథునం ద్విజః
నేను ధర్మాన్ని పాటించే వారికి సాక్షిని, అందుకే నీకు ఇది చెబుతున్నాను. సూర్యుని మాటలు విని, ఆ ద్విజుడు సంయోగాన్ని వదిలేశాడు.
దృష్ట్వా పురో విప్రరూపం సూర్య తేజస్వినం సురమ్ । ఉవాచ సూర్య రక్తాస్యః కోపలజ్జాసమన్వితః
ముందు బ్రాహ్మణ రూపంలో ప్రకాశించే సూర్యుణ్ణి చూసి, కోపంతో, సిగ్గుతో, ఎర్రటి నోటితో ఉన్న సూర్యుడు మాట్లాడాడు.
జమదగ్నిరువాచ కో భవాన్పణ़్డితంమన్యో న త్వదన్యోఽస్తి పణ్డితః । అహం భృగోర్భగవతః శిష్యస్త్వం కశ్యపస్య చ
జమదగ్ని ఇలా అన్నాడు: నువ్వెవరు? నిన్ను నువ్వు పండితుడనుకుంటావా? నీవంటే మించిన పండితుడు లేరు. నేను భృగుమహర్షి శిష్యుడిని, నీవు కశ్యపుని శిష్యుడవు.
చతుర్వేదాంశ్చ జానామి ధర్మాధర్మనిరూపణో । వేదప్రణిహితో ధర్మే హ్యధర్మస్తద్విపర్యయః
నేను నాలుగు వేదాలు తెలుసు, ధర్మం–అధర్మాన్ని గుర్తించగలను. వేదాలు చెప్పినదే ధర్మం, దానికి విరుద్ధమైనదే అధర్మం.
అజ్ఞానీ పురుషః శశ్వజ్జడితశ్చ స్వకర్మణా । తేజీయసాం న దోషాయ వఙ్నేః సర్వభుజో యథా
అజ్ఞానుడు తన పనులతో ఎప్పుడూ మూర్ఖుడైపోతాడు. శక్తివంతులకు తప్పు ఉండదు, అన్నీ మింగే పాము లాగా.
అన్యే భవాంశ్చ ధర్మశ్చ సాక్షీ సర్వే చ కర్మణామ్ । ఫలదాతా చ శాస్త్రజ్ఞో యతస్త్వత్తనయః సదా
నువ్వు, మరికొందరు, ధర్మం కూడా అన్ని కార్యాలకు సాక్షులు. ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు, శాస్త్రాన్ని తెలిసినవాడు, ఎందుకంటే నీవు ఎప్పుడూ కుమారుడివే.
న వైష్ణవానాం శాస్తారో యూయమస్మాకమేవ చ । న వాసుదేవభక్తానామశుభం విద్యతే క్వచిత్
మీరు వైష్ణవులకు పాలకులు కారు, మాకు మాత్రమే పాలకులు. వాసుదేవునికి భక్తులైనవారికి ఎప్పుడూ దురదృష్టం ఉండదు.
హరేః సుదర్శనం చక్రం శశ్వద్రక్షతి వైష్ణవాన్ । నారాయణశ్చ భగవాన్స్వయం బ్రహ్మా చ శంకరః
హరికి చెందిన సుదర్శన చక్రం ఎప్పుడూ వైష్ణవులను కాపాడుతుంది. నారాయణుడు, బ్రహ్మ, శంకరుడు కూడా.
శాస్తా యమశ్చ నాస్మాకం త్వం వై నాపి దివాకర। రాజపుత్రో యథా స్థానే వయం స్వచ్ఛన్దగామినః
యముడు మాకు పాలకుడు కాదు, నువ్వు కూడా కాదు సూర్యుడా. రాజకుమారుడు తన స్థలంలో స్వేచ్ఛగా తిరిగినట్టు, మేము మన ఇష్టం వచ్చినట్టు తిరుగుతాము.
శక్తోఽహం భస్మసాత్కర్తుం యమం సర్వసురాంస్తథా । మహేన్ద్రప్రభృతీన్సూర్య క్షణేనైవావలీలయా
నేను యముడిని, మహేంద్రుడు సహా అన్ని దేవతలను, నిన్ను కూడా సూర్యుడా, క్షణంలో బూడిద చేయగలను.
కస్త్వం ధర్మప్రవక్తా మే యాహి స్వస్థానమేవ చ । మమ శాస్తా తు భగవాఞ్ఛ్రీకృష్ణః ప్రకృతేః పరః
నువ్వెవరు నాకు ధర్మం చెప్పేది? నీ స్థలానికి వెళ్ళు. నాకు పాలకుడు పరమాత్మ శ్రీకృష్ణుడు, ఆయన ప్రకృతికి అతీతుడు.
అద్య మే నిర్జనే స్థానే రసభఙ్గస్త్వయా కృతః । మమ శాపాత్పాప దృశ్యో రాహుగ్రస్తో భవిష్యసి
ఈ ఒంటరి చోట నీవు నా ఆనందాన్ని భంగం చేశావు. నా శాపంతో నీవు పాపిగా, రాహువు పట్టుకున్నట్టు కనిపిస్తావు.
ద్రష్టుం త్వాం యే ఘనాః సర్వే దూరీభూతా భవన్తి తే । త్వామాచ్ఛన్నం కరిష్యన్తి వాయునా ప్రేరితాస్తథా
నిన్ను చూడటానికి వచ్చిన మేఘాలు అన్నీ దూరమవుతాయి. అవి గాలితో నిన్ను కప్పేస్తాయి.
స్వతేజసా భవాన్గర్వాద్ధతతేజా భవిష్యసి । మేఘాచ్ఛన్నః స్వల్పతేజా రాహుగ్రస్తో భవాన్భవ
నీ తేజస్సు మీద గర్వంతో, నీవు తేజస్సును కోల్పోతావు. మేఘాలు కప్పి, తక్కువ వెలుతురుతో, రాహువు పట్టుకున్నట్టు అవుతావు.
బ్రాహ్మణస్య వచః శ్రుత్వా భగవాన్భాస్కరః స్వయమ్ । తతః పుటాఞ్జలిర్భూత్వా తుష్టావ మునిపుంగవమ్
బ్రాహ్మణుని మాటలు విని, భగవంతుడు సూర్యుడు తానే, చేతులు జోడించి ఆ మహర్షిని స్తుతించాడు.
భాస్కర ఉవాచ అవధ్యాః సర్వే ధర్మజ్ఞ ధన్యా మాన్యాః పురస్కృతాః । నారాయణశ్చ భగవాఞ్ఛంభుర్బ్రహ్మా స్వయం ప్రభుః
భాస్కరుడు ఇలా అన్నాడు: ధర్మాన్ని తెలిసినవారు అందరూ ఎవరికీ హానిచేయలేరు, వారు భాగ్యశాలులు, గౌరవించబడినవారు, అందరూ మాన్యులు. నారాయణుడు, భగవంతుడు, శంభువు, బ్రహ్మదేవుడు కూడా స్వయంగా ప్రభువే.
గణేశాశ్చాపి శేషశ్చ ధర్మశ్చాపి సనాతనః । స్తువాన్తి బ్రహ్మణం సర్వే విప్రరూపీ జనార్దనః
గణేశులు, శేషుడు, శాశ్వతమైన ధర్మమూ — వీరందరూ బ్రహ్మదేవుని స్తుతిస్తారు; జనార్దనుడు బ్రాహ్మణ రూపంలో కనిపిస్తాడు.
విప్రదత్తశ్చ యో బ్రహ్మన్వయమస్మన్ముఖో ద్విజః । హుతాశనశ్చ ద్విముఖాః సురాః సర్వే ద్విజో వరః
బ్రాహ్మణుడా, బ్రాహ్మణులు ఇచ్చినవాడు ఎవరో, మేము ఇద్దరం రెండు ముఖాలవారమై ఉన్నాము, దేవతలందరూ ద్విజులు; బ్రాహ్మణుడు మాత్రం అందరిలో శ్రేష్ఠుడు.
క్షమస్వ వైష్ణవః శుద్ధః స్వధర్మ స సమాచర । వైష్ణవానాం కృతః కోపో హృది యేషాం జనార్దనః
శుద్ధమైన వైష్ణవుడా, నీవు క్షమించు, నీ స్వధర్మాన్ని నీవు నిబద్ధంగా ఆచరించు. ఎవరి హృదయంలో జనార్దనుడు ఉంటాడో, వారిపై కోపపడటం తప్పు.