సంత్రస్తో భగవాన్కృష్ణో బోధయామాస యత్నతః । పరమాధ్యాత్మికం జ్ఞానం దదౌ తస్మై జగత్పతిః
భగవాన్ కృష్ణుడు ఆందోళనతో జాగ్రత్తగా నందుని మేల్కొలిపాడు. జగత్పతిగా అతనికి పరమాత్మ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించాడు.
శ్రీభగవానువాచ హే నన్ద జనకశ్రేష్ఠ సర్వశ్రేష్ఠ వ్రజేశ్వర । చేతనం కురు కల్యామ జ్ఞానం చ పరమం శ్రృణు
శ్రీభగవాన్ ఇలా అన్నాడు: నందా, తండ్రుల్లో శ్రేష్టుడవు, అందరిలో ముందున్న వాడవు, వ్రజపతి! మనసు స్థిరపరచుకుని, మంగళకరుడవై, పరమ జ్ఞానాన్ని విను.
పరమాధ్యాత్మికం జ్ఞానం జ్ఞానినాం చ సుదుల్రభమ్ । వేదశాస్త్రే గోపనీయం తుభ్యమేవ దదామ్యహమ్
ఈ పరమాత్మ జ్ఞానం జ్ఞానులకు కూడా చాలా అరుదైనది. వేదాలలో, శాస్త్రాలలో దాచినదాన్ని నీకే నేను ఇస్తున్నాను.
నిబోధ శ్రూయతాం నన్ద సానన్దః సుసమాహితః । జన్మమృత్యుచరావ్యాధిర్యదభ్యాసాన్న జాయతే
నందా, ఆనందంగా, ఏకాగ్రతతో విను. దీన్ని అభ్యసిస్తే జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి కలగవు.
స్థిరో భవ మహారాజ వ్రజనాథ వ్రజం వ్రజ । జ్ఞానం లబ్ధ్వా సదానన్దః శోకమోహవివర్జితః
మహారాజా, వ్రజనాథా, స్థిరంగా ఉండి, వ్రజకు తిరిగి వెళ్ళు. జ్ఞానం పొందిన తర్వాత ఎప్పుడూ ఆనందంగా, శోకమూ మోహమూ లేకుండా ఉంటావు.
జలబుద్బుదవత్సర్వం సంసారం సచరాచరమ్ । ప్రభాతే స్వప్నవన్మిథ్యా మోహకారణమేవ చ
ఈ సృష్టిలో చలించేవీ, అచలమయినవీ అన్నీ నీటిబుడగలవంటి వని తెలుసుకో. ఉదయాన్నే కలలాగ మాయగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ మోహానికి కారణం.
మిథ్యాకృత్రిమనిర్మాణహేతుశ్చ పాఞ్చభౌతికః । మాయయా సత్యబుద్ధ్యా చ ప్రతీతిం జాయతే నరః
అసత్యమైన, కల్పితమైన సృష్టికి కారణం ఐదు భూతాలు. మాయతో, ఇది నిజమని నమ్మకం వల్ల మనిషి దాన్ని అనుభవిస్తాడు.
కామక్రోధరోభమోహైర్వేష్టితః సర్వకర్మసు । మాయయా మోహితః శశ్వజ్జ్ఞానహీనశ్చ దుర్బలః
కామం, క్రోధం, అహంకారం, మోహం వలన అన్ని పనుల్లో బంధించబడి, మాయతో మోసపోయి, జ్ఞానం లేకుండా, బలహీనుడవై ఉంటాడు.
నిద్రాతన్ద్రాక్షుత్పిపాసాక్షమాశ్రద్ధాదయాదిభిః । లజ్జా శాన్తిర్ధృతిః పుష్టిస్తుష్టిశ్చాఽఽభిశ్చ వేష్టితః
నిద్ర, మాంద్యం, ఆకలి, దాహం, సహనం, విశ్వాసం, దయ, లజ్జ, శాంతి, ధైర్యం, పోషణ, సంతృప్తి, భయం — వీటితో ముడిపడి ఉంటాడు.
మనోబుద్ధిచేతనాభిః ప్రాణజ్ఞానాత్మభిః సహ । సంసక్తః సర్వదేవైశ్చ యథా వృక్షశ్చ వాయసైః
మనస్సు, బుద్ధి, చైతన్యం, ప్రాణం, జ్ఞానం, ఆత్మతో పాటు అన్ని దేవతలతో కూడా అతడు అనుసంధానమై ఉంటాడు. అది వృక్షాన్ని కాకులు చుట్టినట్లే.
అహమాత్మా చ సర్వేశః సర్వజ్ఞానాత్మకః స్మృతః । మనో బ్రహ్మా చ ప్రకృతిర్బుద్ధిరుపా సనాతనీ
నేనే ఆత్మ, సమస్తానికి అధిపతి, సమస్త జ్ఞానానికి మూలం. మనస్సు బ్రహ్మ, ప్రకృతి శాశ్వతమైన బుద్ధి.
ప్రాణా విష్ణుశ్చేతనా సా పద్మా తు చాధిదేవతా । మయి స్థితే స్థితాః సర్వే గతాస్తేఽపిగతే మయి
ప్రాణం విష్ణువు, చైతన్యం పద్మ, ఆమె అధిదేవత. నేను ఉన్నప్పుడు ఇవన్నీ ఉంటాయి. నేను లేనప్పుడు ఇవన్నీ పోతాయి.
అస్మాభిశ్చ వినా దేహః సద్యః పతతి నిశ్చితమ్ । పాఞ్చభూతో విలీనశ్చ పఞ్చభూతేషు తత్క్షణమ్
నన్ను లేకుండా శరీరం వెంటనే పడిపోతుంది. ఐదు భూతాల కలయిక అయిన ఇది ఆ క్షణంలోనే ఐదు భూతాల్లో కలిసిపోతుంది.
నామసంకేతరూపం చ నిష్ఫలం మోహకారణమ్ । శోకశ్చాజ్ఞానినాం తాత జ్ఞానితాం నాస్తి కించన
పేరు, గుర్తింపు, రూపం—all ఇవన్నీ వ్యర్థం, మాయకు కారణం. తండ్రీ, శోకం అజ్ఞానులకు మాత్రమే. జ్ఞానులకు ఏదీ ఉండదు.
నిద్రాదయః శక్తయశ్చ తాః సర్వాః ప్రకృతే కలాః । లోభాదయో హ్యధర్మాశాస్తథాఽహంకారపఞ్చమః
నిద్ర మొదలైన శక్తులు అన్నీ ప్రకృతిలోని భాగాలే. లోభం వంటి అధర్మాలు, అలాగే ఐదవది అహంకారం కూడా ప్రకృతిలో కలిసిపోయినవే.
తే బ్రహ్మవిష్ణురుద్రాశా గుణాః సత్త్వాదయస్త్రయః । జ్ఞానాత్మకః శివో జ్యోతిరహమాత్మా చ నిర్గుణః
బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు — ఇవే సత్త్వాది మూడు గుణాలు. శివుడు జ్ఞాన స్వరూపుడు, ప్రకాశమయుడు. నేను స్వయంగా నిగుణాత్ముడను.
యదా విశామి ప్రకృతౌ తదాఽహం సగుణః స్మృతః । సగుణా విషయా విష్ణుప్రహ్మరుద్రాదయస్తథా
ప్రకృతిలో నేను ప్రవేశించినప్పుడు, నాకు గుణాలు ఉన్నవాడినిగా భావిస్తారు. గుణాలతో ఉన్నవారు — విష్ణువు, బ్రహ్మ, రుద్రుడు మొదలైనవారు — విషయాల్లా ఉంటారు.
ధర్మో మదంశో విషయీ శోషః సూర్యః కలానిధిః । ఏవం సర్వే సత్కలాంశా మునిమన్వాదయఃసురాః
ధర్మం మదంలో భాగంగా ఉంటుంది, విషయాన్ని ఎండబెట్టేది, సూర్యుడు కళలకు నిలయం. ఇలానే మునులు, మనువులు, దేవతలు — వీరందరూ ఉత్తమమైన భాగాలే.
సర్వదేహే ప్రవిష్టోఽహం న లిప్తః సర్వకర్మసు । జీవన్ముక్తశ్చ మద్భక్తో జన్మమృత్యుజరాహరః
నేను అన్ని శరీరాల్లో ప్రవేశించినా, ఏ కార్యానికీ అంటుకోను. నా భక్తుడు బ్రతికుండగానే ముక్తుడవుతాడు; జననం, మరణం, వృద్ధాప్యం అతనికి దూరం.
సర్వసిద్ధేశ్వరః శ్రీమాన్కీర్తిమాన్పణ़్డితః కవిః । చతుర్స్త్రిశద్విధః సిద్ధః సర్వకర్మోపహారకః
అతడు అన్ని సిద్ధుల అధిపతి, మహిమాన్వితుడు, కీర్తిమంతుడు, పండితుడు, కవి. నలభై నాలుగు విధాలుగా సిద్ధుడై, అన్ని కార్యాలను ప్రసాదించేవాడు.
తముపైమి స్వయం సిద్ధం భక్తస్త్వన్యన్న వాఞ్ఛతి । ద్వావింశతివిధం సిద్ధం సిద్ధిసాధనకారణమ్
నేను స్వయంగా ఆ సిద్ధుని చేరుతాను. భక్తుడు వేరే దేనినీ కోరడు. ఇరవై రెండు విధాలైన సిద్ధులు, సిద్ధిని సాధించడానికి కారణం.
మన్ముఖాచ్ఛూయతాం నన్ద సిద్ధమన్త్రం గృహాణ చ । అణిమా లఘిమా ప్రాప్తిః ప్రాకామ్యం మహిమా తథా
నందా! నా నోటివద్ద నుంచి ఈ సిద్ధమంత్రాన్ని విను, స్వీకరించు. అణిమా, లఘిమా, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యం, మహిమ — ఇవన్నీ.
ఈశిత్వం చ వశిత్వం చ తథా కామావసాయితా । దూరశ్రవణమేవేతి పరకాయప్రవేశనమ్
ఈశిత్వం, వశిత్వం, కామసిద్ధి, దూరంలో వినగలగడం, పరశరీర ప్రవేశం — ఇవన్నీ.
మనోయాయిత్వమేవేతి సర్వజ్ఞత్వమభీప్సితమ్ । వహ్నిస్తమ్భం జలస్తమ్భం చిరంజీవిత్వమేవ చ
మనసుతో ప్రయాణించడం, సర్వజ్ఞత, అగ్ని నిలిపివేయడం, నీరు ఆపడం, దీర్ఘాయువు — ఇవన్నీ కోరతారు.
వాయుస్తమ్భం క్షుత్పిపాసానిద్రాస్తమ్భనమేవ చ । కాయవ్యూహం చ వాక్సిద్ధిం మృతానయనమౌప్సితమ్
గాలి ఆపడం, ఆకలి, దాహం, నిద్ర నిలిపివేయడం, శరీరాన్ని మార్చడం, వాక్సిద్ధి, మరణించినవారిని తిరిగి తీసుకురావడం — ఇవన్నీ కోరతారు.
సృష్టీనాం కరణం చైవ ప్రాణాకర్షణమేవ చ । ఓం సర్వేశ్వరేశ్వరాయ సర్వదిఘ్నవినాశినే మధుసూదనాయ స్వాహేతి
లోకాలను సృష్టించడం, ప్రాణాన్ని ఆకర్షించడం — ఇవన్నీ. 'ఓం! సర్వేశ్వరేశ్వరుడైన, అన్ని దిక్కులను నాశనం చేసే మధుసూదనుడికి స్వాహా'.
అయం సన్త్రో మహాగూఢః సర్వేషాం కల్పపాదపః । సామవేదే చ కథితః మిద్ధానాం సర్వమిద్ధిదః
ఈ మంత్రం అత్యంత రహస్యమైనది, అందరికీ కల్పవృక్షం. ఇది సామవేదంలో చెప్పబడింది. జ్ఞానులకు కావలసిన ఫలితాలన్నీ ఇస్తుంది.
అనేన యోగినః సిద్ధా మునీన్ద్రాశ్చ సురాస్తథా । శతలక్షజపేనైవ మన్త్రసిద్ధిర్భవేత్సతామ్
ఈ మంత్రంతో యోగులు, సిద్ధులు, మునులు, దేవతలు కూడా సిద్ధిని పొందారు. లక్షసార్లు జపిస్తే, సత్పురుషులకు మంత్రసిద్ధి కలుగుతుంది.
యది నారాయణక్షేత్రే హవిష్యాన్నరతో జపేత్ । గత్వా కురు జపం తాతకాశికాం మణికర్ణికామ్
నారాయణక్షేత్రంలో హవిష్యన్నాన్ని తింటూ జపిస్తే, లేదా కాశీ, మణికర్ణికకు వెళ్లి జపం చేస్తే ఫలం కలుగుతుంది.
శ్రృశు నారాయణక్షేత్రై జలాధస్తచ్చతుష్టయమ్ । అత్ర నారాయణః స్వామీ నాన్యః స్వామీ కదాచన
నీటికి అడుగున ఉన్న నాలుగు నారాయణక్షేత్రాల గురించి విను. ఇక్కడ నారాయణుడే ప్రభువు, ఇంకెవరూ ఎప్పుడూ ప్రభువుకారు.