బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తమసంఖ్యం విశ్వమేవ చ । సర్వం చరాచరాధారం యః సృజత్యేవ లీలయా
బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు లెక్కలేనన్ని లోకాలను, చరాచర సమస్తాన్ని, ఆటగా సృష్టించేవాడు ఎవరో—
బ్రహ్మేశశేషధర్మాశ్చ దినేశశ్చ గణేశ్వరః । మునీన్ద్రవర్గో దేవేన్ద్రో ధ్యాయతే యమహర్నిశమ్
బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు, శేషుడు, ధర్ముడు, సూర్యుడు, వినాయకుడు, మహర్షులు, దేవేంద్రుడు—వారు అందరూ రాత్రింబవళ్ళు ఆయనను ధ్యానిస్తారు.
వేదాః స్తుపన్తి యం కృష్ణం స్తౌతి భీతా సరస్వతీ । స్తౌతి యం ప్రకృతిర్హృష్టా ప్రాకృతం ప్రకృతేః పరమ్
వేదాలు శ్రీకృష్ణుని స్తుతిస్తాయి, సరస్వతి భయంతో ఆయనను ప్రణమిస్తుంది, ప్రకృతి ఆనందంతో ఆయనను పొగిడుతుంది. ఆ శ్రీకృష్ణుడు ప్రకృతికి అతీతుడు, సర్వకారణుడు.
స్వేచ్ఛామయం నిరీహం చ నిర్గుణం చ నిరఞ్జనమ్ । పరాత్పరతరం బ్రహ్మ పరమాత్మానమీశ్వరమ్
ఆయన తన ఇష్టానుసారం ప్రబలుడు, ఎటువంటి కోరికలేని వాడు, గుణరహితుడు, మలినతలేని వాడు, పరమాత్మ, పరమాత్మకన్నా గొప్పవాడు, సర్వాధికుడు, పరమేశ్వరుడు.
నిత్యం జ్యోతిఃస్వరూపం చ భక్తానుగ్రహవిగ్రహమ్ । నిత్యానన్దం చ నిత్యం చ నిత్యమక్షరవిగ్రహమ్
ఆయన ఎప్పటికీ వెలుగుగా ఉంటాడు, భక్తులకు అనుగ్రహరూపుడు, నిత్యానందమూర్తి, శాశ్వతుడు, ఎప్పటికీ క్షయించని రూపాన్ని కలవాడు.
సోఽవతీర్ణోం హి భగవాన్భారావతరణాయ చ । గోపాలబాలవేషశ్చ మాయేశో మాయయా ప్రభుః
ఆ భగవంతుడు భూమిపైన భారాన్ని తీయడానికి గోపబాలుడి రూపంలో అవతరించాడు. ఆయన మాయకు అధిపతి, మాయను తన శక్తిగా ఉపయోగించేవాడు.
స యం హన్తి చ సర్వేశో రక్షితా తస్య కః పుమాన్ । స యం రక్షతి సర్వాత్మా తస్య హన్తా న కోఽపి చ
సర్వలోకాధిపతి ఎవ్వరిని సంహరిస్తే, వారిని ఎవరు కాపాడగలరు? అంతే కాదు, సర్వాంతర్యామి ఎవ్వరిని కాపాడితే, వారిని ఎవ్వరూ హానిచేయలేరు.
ఇత్యేవముక్త్వా సర్వశ్చ విరరామ మహామునే । బ్రాహ్మణాన్భోజయామాస తేభ్యః సర్వం ధనం దదౌ
ఇలా అన్న తర్వాత అందరూ మౌనంగా నిలిచారు. ఆయన బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, వారికి తన సంపద అంతటినీ ఇచ్చాడు.
భగవానపి సర్వాత్మా జగామ పితురన్తికమ్ । ఛిత్తవా చ లోహనిగడం తయోర్మోక్షం చకార సః
అంతటే భగవంతుడు, సర్వాంతర్యామి, తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లి, ఇరువురి ఇనుప గొలుసులను విరగదీసి వారిని విముక్తులను చేశాడు.
ననామ దణ్డవద్భమౌ మాతరం పితరం తథా । తుష్టావ భక్త్తయా దేవేశో భక్తినమ్రాత్మకంధరః
ఆయన భూమిపై దండవతంగా తల్లి తండ్రులకు నమస్కరించాడు. దేవతల అధిపతి అయిన ఆయన, భక్తితో మనసు వంచి, తల్లిదండ్రులను స్తుతించాడు.
శ్రీభగవానువాచ పితరం మాతరం విద్యామన్త్రదం గురుమేవ చ । యో న పుష్ణాతి పురుషో యావజ్జీవం చ సోఽశుచిః
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రి, తల్లి, విద్యా మంత్రాలను ఇచ్చే గురువును జీవితాంతం పోషించని వాడు పవిత్రుడు కాడు.
సర్వేషామపి పూజ్యానాం పితా వన్ద్యో మహాన్ గురుః । పితుః శతగుణైర్మాతా గర్భధారణపోషణాత్
పూజకు యోగ్యులందరిలో తండ్రి గొప్ప గురువు. కాని గర్భధారణ, పోషణ వల్ల తల్లి తండ్రికన్నా వంద రెట్లు గొప్పది.
మాతా చ పృథివీరూపా సర్వేభ్యశ్చ హిరైషిణీ । నాస్తి మాతుః పరో బన్ధుః సర్వేషాం జగతీతలే
తల్లి భూమిలా ఉంటుంది, అందరికన్నా విలువైనది. ఈ లోకంలో తల్లికన్నా గొప్ప మిత్రుడు ఎవ్వరూ లేరు.
విద్యామన్త్రప్రదః కత్యం మాతుః పరతనో గురుః । న హి తస్మాత్పరః కౌఽపి వన్ద్యః పూజ్యశ్చ వేదతః
విద్యా మంత్రాలను ఇచ్చే గురువు తల్లికన్నా గొప్పవాడు. వేదప్రకారం ఆయనకన్నా పూజకు అర్హుడైనవాడు లేడు.
ఇత్యేవముక్త్వా శ్రీకృష్ణో బలభద్రో ననామ చ । మాతా చకారతౌ క్రోడే పితా చ సాదరం మునే
ఇలా అన్న తర్వాత శ్రీకృష్ణుడు, బలరాముడు తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించారు. తల్లి వారిని ఒడిలోకి తీసుకుంది, తండ్రి ప్రేమతో ఆహ్వానించాడు.
మిష్టాన్నం పరమం తౌ చ భోజయామాస బ్రాహ్మణాన్ । వసుర్వసుసమూహం చ బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ ముదా
వారు బ్రాహ్మణులకు ఉత్తమమైన మిఠాయిలు, మంచి భోజనం పెట్టారు. ఆనందంగా వారికి ధనం, సంపద అన్నీ ఇచ్చారు.
అథ త్రిసప్తతితమోధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ అథ కృష్ణశ్చ సానన్దం నన్దం తం పితరం బలః । బోధయామాస శోకార్తం దివ్యైరాధ్యాత్మికాదిభిః
తర్వాత డబ్బైమూడవ అధ్యాయంలో నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆనందంతో శ్రీకృష్ణుడు తన తండ్రి నందుడిని, ఆయన బాధను తీర్చేందుకు, దివ్యమైన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంతో ఉపదేశించాడు.
ఉచ్చై రుదన్తం నిశ్చేష్టం పుత్రవిచ్చేదకాతరమ్ । దత్త్వా తస్మై మణిశ్రేష్ఠమిత్యువాచ జగత్పతిః
తన కుమారుడి వियोगంతో నిశ్చేష్టుడై, గట్టిగా ఏడుస్తున్న నందుని చూసి, జగత్పతి ఒక విలువైన మణిని ఇచ్చి ఇలా అన్నాడు.
శ్రీభగవానువాచ నిబోధ నన్ద సానన్దం త్యజ శోకం ముదం లభ । జ్ఞానం గృహాణ మద్దత్తం యద్దతం బ్రహ్మణే పురా
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: నందా! ఆనందంగా విను. శోకాన్ని వదిలి సంతోషాన్ని పొందు. నేను ఇస్తున్న జ్ఞానాన్ని స్వీకరించు. ఇది పూర్వం బ్రహ్మకు ఇచ్చినదే.
యద్యద్దత్తం చ శోషాయ గణేశాయేశ్వరాయ చ । దినేశాయ మునీశాయ యోగీశాయ చ పుష్కరే
బాధలు పోవడానికి, గణేశుడు, ఈశ్వరుడు, సూర్యుడు, మునులు, పుష్కరంలో యోగాధిపతులకు ఇచ్చినదంతా ఇదే.
కఃకస్య పుత్రః కస్తాతః కా మాతా కస్యచిత్కుతః। ఆయాన్తి యాన్తి సంసారం పరం స్వకృతకర్మణా
ఎవరు ఎవరి కుమారుడు? ఎవరు ఎవరి తండ్రి? ఎవరి తల్లి ఎవరు? ఎవరి జననం ఎక్కడి నుంచి? ఈ లోకంలో అందరూ తమ తమ కర్మఫలానుసారం జన్మించి, మరణించి తిరిగి తిరిగి వస్తుంటారు.
కర్మానుసారాజ్జన్తుశ్చ జాయతే స్థానభేదతః । కర్మణా కోఽపి జన్తుశ్చ యోగీన్ద్రాణాం నృపస్త్రియామ్
ప్రతి జీవి తన చేసిన పనుల ప్రకారం వేర్వేరు చోట్ల జన్మిస్తాడు. కొందరు కర్మవశాత్తు మహాయోగిగా, రాజుగా లేదా స్త్రీగా జన్మిస్తారు.
ద్విజాపత్న్యాం క్షత్రియాణాం వైశ్యాయాం శూద్రయోనిషు । తిర్యగ్యోనిషు కశ్చిచ్చ కశ్చిత్పశ్వాదియోనిషు
కొంతమంది ద్విజుల భార్యల నుంచి, మరికొందరు క్షత్రియులలో, మరికొందరు వైశ్యులలో, మరికొందరు శూద్రుల గర్భంలో, ఇంకొందరు పశువుల వంటి జంతు జన్మల్లో పుడతారు.
మమైవ మాయయా సర్వే సానన్దా విషయేషు చ । దేహత్యామే విషణ్ణాశ్చ విచ్ఛేదే బాన్ధవస్య చ
నా మాయ వల్ల అందరూ విషయ సుఖాల్లో ఆనందంగా ఉంటారు. కానీ శరీరం విడిచే సమయంలో, బంధువుల నుంచి వేరుపడినప్పుడు మాత్రం వారు దుఃఖిస్తారు.
ప్రజాభూమిధనాదీనాం విచ్ఛేదో మరణాధికః । నిత్యం భవతి మూఢశ్చ న చ విద్వాఞ్ఛుచా యుతః
సంతానం, భూమి, ధనం మొదలైన వాటి నుంచి వేరుపడటం మరణం కన్నా ఎక్కువ బాధ కలిగిస్తుంది. అజ్ఞానులు ఎప్పుడూ దుఃఖిస్తారు, కానీ జ్ఞానులు శోకానికి లోనవ్వరు.
మద్భక్తో భక్తియుక్తశ్చ మద్యాజీ విజితేన్ద్రియః । మన్మన్త్రోపాసకశ్చైవ మత్సేవానిరతః శుచిః
నన్ను భక్తితో సేవించే నా భక్తుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, నా మంత్రాన్ని జపించేవాడు, నా సేవలో నిమగ్నుడై, పవిత్రుడై ఉంటాడు.
మద్భయాద్వాతి వాతోఽయం రవిర్భాతి చ నిత్యశః । భాతి చన్ద్రో మహేన్ద్రశ్చ కాలభేదే చ వర్షతి
నా భయంతో గాలి వీయుతుంది, సూర్యుడు ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశిస్తాడు, చంద్రుడు, ఇంద్రుడు ప్రకాశిస్తారు, కాలానికి తగినట్లు వాన పడుతుంది.
వహ్నిర్వహతి మృత్యుశ్చ చరత్యేవ హి జన్తుషు । బిభర్తి వృక్షః కాలేన పుష్పాపి చ ఫలాని చ
అగ్ని దహించుతుంది, మృతి జీవుల మధ్య సంచరిస్తుంది, వృక్షం కాలానికి తగినట్లు పువ్వులు, ఫలాలు కాయిస్తుంది.
నిరాధారశ్చ వాయుశ్చ వాయ్వాధారశ్చ కచ్చిపః । శేషశ్చ కచ్ఛపాధారః శేషాధారశ్చ పర్వతః
గాలి ఆధారంలేకుండా ఉంటుంది, ఆ గాలిని కచ్చపం మోయుతుంది, ఆ కచ్చపాన్ని శేషుడు మోయుతాడు, శేషునిపై పర్వతం నిలుస్తుంది.
తదాధారాశ్చ పాతాలాః సప్త ఏవ హి పఙ్క్తితః । నిశ్చలం చ జలం తస్మాజ్జలస్థా చ వసుంధరా
ఆ ఆధారాలపై ఏడు పాతాళాలు వరుసగా ఉంటాయి. ఆపై నీరు నిశ్చలంగా ఉంటుంది, ఆ నీటిపై భూమి నిలుస్తుంది.