యథా నీతః సాపరాధో దణ్డథో రాజభటాదిభిః । చకార రాధాం క్రోడే చ సమాగత్య కృపానిధిః
ఎలా ఒకడు తప్పు చేసినవాడిని రాజు దండించమని సైనికులు తీసుకెళ్తారో, అలాగే కృపాసముద్రుడు రాధను తన ఒడిలో పెట్టుకొని దగ్గరగా చేసుకున్నాడు.
చేతనాం కారయామాస బోధయామాస బోధనైః । సంప్రాప్య చేతనాం దేవీ దదర్శ ప్రాణవల్లాభామ్
ఆయన రకరకాలుగా జాగృతం చేసి, రాధకు మళ్లీ ప్రాణశక్తిని కలిగించాడు. దేవి మళ్లీ సొంతస్ధితికి వచ్చి, తన ప్రాణప్రియుడైన కృష్ణుని చూసింది.
బభూవ సుస్థిరా దేవీ తత్యాజ విరహజ్వరమ్ । చకార కాన్తం సా కాన్తా గాత్రాలిఙ్గనమీప్సితమ్
దేవి మళ్లీ బలంగా, స్థిరంగా మారింది. విరహ బాధను వదిలేసింది. ప్రియురాలు తన ప్రియుడిని ఆలింగనం చేయాలన్న కోరికను నెరవేర్చుకుంది.
నానాప్రకారశృఙ్గారం చకార మధుసూదనః । ఉవాస రత్నతల్పే చ రాధాం కృత్వా స్వవక్షసి
మధుసూదనుడు రకరకాల ప్రేమలీలలు ఆడాడు. రాధను తన వక్షస్సుపై ఉంచి, రత్నాల మంచంపై ఆమెతో కలిసి ఉన్నాడు.
రాధాసఖీ రత్నమాలా విదగ్ధా సర్వపూజితా । ఉవాచ కృష్ణం మధురం నీతిసారమనుత్తమమ్
రాధ సఖి రత్నమాల, తెలివిగలది, అందరి చేత గౌరవించబడినది, మధురంగా కృష్ణునికి ఉత్తమమైన నడవడిక సారాన్ని చెప్పింది.
రత్నమారోవాచ శృణు కృష్ణ ప్రవక్ష్యామి పరిణామసుఖావహమ్ । హితం తథ్యం నీతిసారం దంపత్యోః ప్రీతికారణమ్
రత్నమాల ఇలా చెప్పింది: కృష్ణా, నేను నీకు చివరికి సుఖాన్ని ఇచ్చే, హితమైనది, నిజమైనది, మంచి నడవడికి ముల్యమైనది, దంపతుల ప్రేమకు కారణమైనది చెబుతాను, విను.
సంమతం కామశాస్త్రేషు నీతౌ వేదపురాణయోః । లౌకికవ్యవరారేషు ప్రశస్యం సుయశస్కరమ్
ఇది కామశాస్త్రాలలో, నడవడికలో, వేద పురాణాలలో, లోకంలో కూడా ప్రశంసించబడినది, మంచి పేరు తెచ్చే విధంగా ఉంది.
నారీణాం చ ప్రియా మాతా ప్రియో భ్రాతా చ వన్ధుషు । తతః ప్రియశ్చ పుత్రశ్చ పుత్రాదేవ ప్రియః పతిః
స్త్రీలకు బంధువుల్లో తల్లి ప్రియమైనది, అన్నయ్య ప్రియమైనవాడు, తరువాత కుమారుడు ప్రియమైనవాడు, కానీ అందరికంటే ఎక్కువగా భర్తే అత్యంత ప్రియమైనవాడు.
శతపుత్రాత్ప్రియః స్వామీ సాధ్వీనాం సాధుసంమతః । రసికానాం విదగ్ధానాం న హి భర్తుః పరః ప్రియః
మంచి గుణాలున్న స్త్రీలకు భర్త శతపుత్రులకన్నా ప్రియమైనవాడు, మంచివారి చేత గౌరవించబడతాడు. తెలివిగలవారికీ, రసికులకీ భర్తకన్నా మరెవ్వరూ ప్రియమైనవారు ఉండరు.
యది భర్తా విదగ్ధశ్చ విదగ్ధానాం సుఖావహః । అన్యథా విషతుల్యశ్చ విషమశ్చేత్ఖలః ఖలు
భర్త తెలివిగలవాడైతే, తెలివిగలవారికి సంతోషాన్ని ఇస్తాడు. లేనిపక్షంలో, దుష్టుడైతే, విషంలా బాధను కలిగిస్తాడు.
సంసారే చానృతే వత్స దంపత్యోః ప్రీతిరేవ చ । పరస్పరం చ సమతా ప్రియసౌభాగ్యమీప్సితమ్
ఈ లోకంలో, ప్రియమైనవాడా, దంపతుల మధ్య ప్రేమ, పరస్పర సమానత్వమే గొప్ప అదృష్టంగా భావించబడుతుంది.
దంపత్యోః సమతా నాస్తి యత్ర-యత్ర హి మన్తిరే । అలక్ష్మీస్తత్ర తత్రైవ విఫలం జీవనం తయోః
దంపతుల మధ్య సమానత్వం లేని చోట, అక్కడ ఎప్పుడూ దురదృష్టమే ఉంటుంది. వారి జీవితం ఫలహీనంగా మారుతుంది.
సుస్వామినాం విభేదశ్చ పరం దుఃఖం చ యోషితామ్ । శోకసంతాపబీజం చ జీవితం మరణాధికమ్
మంచి భర్త ఉన్న స్త్రీలకు విడిపోవడం అత్యంత దుఃఖం, అది శోక బాధలకు మూలం, అలాంటి జీవితం మరణం కన్నా బాధాకరం.
స్వప్నే జాగరణే చాపి పతిః ప్రాణాశ్చ యోషితః । పతిరేవ గురుః స్త్రీణామిహ లోకే పరత్ర చ
నిద్రలోనూ, మేలులోనూ భర్తే స్త్రీలకు ప్రాణం. ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ స్త్రీలకు భర్తే గురువు.
అస్మాత్తవయి గతే నాథే మూర్చ్ఛాం సంప్రాప రాధికా । పపాత సహసా భూమౌ తృణాచ్ఛన్నే చ భూతలే
నీవు, ఓ నాధా, వెళ్లినప్పుడు రాధికా మూర్చపోయి, ఆకస్మాత్తుగా గడ్డి కప్పిన నేలపై పడిపోయింది.
మయా దత్తం ముఖేఽస్యాశ్చ శీతలం జలముత్తమమ్ । తదా శ్వాసో బభూవాస్యాశ్చేతనం బాల్యమేవ చ
నేను ఆమె నోట్లో చల్లని మంచినీళ్లు పోశాను. అప్పుడు ఆమెకు మళ్లీ ఊపిరి వచ్చింది, బాల్య స్థితిలోకి చేరింది.
క్షణం వదతి హే నాథ హే కృష్ణేతి క్షణం సఖీ । క్షణం రోదితి సంతప్తా మూర్చ్ఛాం ప్రాప్నోతి తత్క్షణమ్
ఒక క్షణం 'ఓ నాధా, ఓ కృష్ణా' అని రాధ చెబుతుంది, మరో క్షణం సఖి మాట్లాడుతుంది, ఇంకొక క్షణం రాధ బాధతో ఏడుస్తుంది, వెంటనే మళ్లీ మూర్చకు లోనవుతుంది.
రాధికాయాః శరీరం చ సంతప్తం విరహానలైః । దగ్ధలోహయష్టిసమమస్పృశ్యమనలోపమమ్
విరహాగ్ని వల్ల రాధికా శరీరం బాగా వేడెక్కింది. అది కాలిన ఇనుపరాడిలా, తాకలేని విధంగా, అగ్నిలా మారింది.
స్వప్నే జాగనణే రాత్రౌ దివసే చ గృహే వనే । జలే స్థలే చాన్తరిక్షేఽభ్యుదయే చన్ద్రసూర్యయోః
కలలోనూ, మెలకువలోనూ, రాత్రిపూటనూ, పగలునూ, ఇంట్లోనూ, అడవిలోనూ, నీటిలోనూ, భూమిపై, ఆకాశంలోనూ, చంద్రుడు సూర్యుడు ఉదయించే వేళలోనూ — ఎక్కడైనా,
నాస్తి భేదశ్చ రాధాయా మృతతుల్యా జడాకృతిః । శశ్వత్పశ్యతి స్థానస్థా సర్వం విష్ణుమయం జగత్
రాధకు ఎక్కడా వేరుదనం లేదు. ఆమె శరీరం చలించని మృతురూపంలా ఉంది. ఎక్కడ ఉన్నా, ఆమెకి ఈ జగత్తంతా విష్ణుమయమై కనిపిస్తుంది.
స్నిగ్ధపఙ్కే పఙ్కజానాం సజలాని దలాని చ । నిపత్య తత్కృతే తల్పే సుష్వాప విరహాతురా
తడి మట్టిలో, పద్మాల మధ్య, తడిచిన ఆకులపై, వేరుదన బాధతో ఉన్న రాధ ఆ మట్టిని మంచంలా చేసుకుని అక్కడే పడుకుని నిద్రించింది.
సేవితా సా ప్రియాలీభిః సంతతం శ్వేతచామరైః । చన్దనద్రవసంసిక్తా స్నిగ్ధవస్త్రసమన్వితా
ఆమెను ప్రియమైన స్నేహితులు సేవించారు. తెల్లని చామరాలతో ఎప్పటికప్పుడు వీసి, చందనపు లేపనంతో చల్లార్చి, మృదువైన వస్త్రాలతో అలంకరించారు.
రాధాఙ్గస్పర్శమాత్రేణ పఙ్కః సంప్రాప శుష్కతామ్ । స్నిగ్ధాని పద్మపత్రాణి బభూవుర్భస్మసాత్క్షణమ్
రాధ శరీరం తాకగానే, ఆ మట్టి వెంటనే పొడిగా మారింది. తడి పద్మాకులు ఒక్క క్షణంలో బూడిదైపోయాయి.
చన్దనం శుష్కతాం ప్రాప వర్ణశ్చమ్పకసంనిభః । బభువ కజ్జలాకారః కేశస్య వర్ణతో హరే
చందనం పొడిగా మారింది, దాని రంగు చంపకపువ్వు లా కనిపించింది. ఆమె జుట్టు రంగు దీపం బూడిదలా నల్లగా మారింది.
సిన్దూరబిన్దూ రుచిరః శ్యామతాం ప్రాప తత్క్షణమ్ । వేషో విలాసో లీలా చ క్రీడా త్యక్తా బభూవ హ
రాధ తలపై ఉన్న అందమైన సింధూరపు బొట్టు వెంటనే నలుపుగా మారింది. ఆమె వస్త్రాలు, అలంకారాలు, ఆటలు, వినోదాలు అన్నీ విడిచిపెట్టబడ్డాయి.
రత్నమాలా తు తాం దృష్ట్వా గత్వా కృష్ణాన్తికం తదా । ఉవాచ మధురం వాక్యం రాధాహితకరం పరమ్
రత్నమాల ఆ స్థితిలో రాధను చూసి, వెంటనే కృష్ణుని దగ్గరకు వెళ్లి, రాధకు ఎంతో మేలు చేసే మధురమైన మాటలు చెప్పింది.
రత్నమాలోవాచ హే కృష్ణ కమలాకాన్త త్వద్వియోగేన మత్సఖీ । ప్రాణాంస్త్యక్ష్యతి శీఘ్రం సా యది నాఽఽయాస్యసి ధ్రువమ్
రత్నమాల ఇలా చెప్పింది — ఓ కృష్ణా! కమలాకాంతా! నీ వियोगంతో నా స్నేహితురాలు త్వరలోనే ప్రాణాలు విడిచిపెడుతుంది. నువ్వు తప్పకుండా రాకపోతే, ఇది నిజమే.
విచార్య మనసా కృష్ణ యత్తత్సమృచితం కురు । న భవేత్కామినీహత్యా యేన నీతివిశారద
ఓ నీతివంతుడా! కృష్ణా! నువ్వు నీ మనసులో ఆలోచించి, ఏది సముచితమో అదే చేయు. ప్రేమికురాలిని నాశనం చేయడం జరగకూడదు.
రత్నమాలావాచః శ్రుత్వా ప్రహస్యోవాచ మాధవః । హితం సత్యం నీతిసారం పరిణమసుఖావహమ్
రత్నమాల మాటలు విని, మాధవుడు చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు — "నీవు చెప్పింది మంచిదే, నిజమూ, నైతికతలో మేలైనదీ, శాశ్వతమైన సంతోషాన్ని ఇస్తుంది."
శ్రీభగవానువాచ ఈశో యద్యపి శక్తోఽహం నిషేకం ఖణ్డితుం ప్రియే । తథాఽపి న క్షమో రత్నే నియతేర్నం కరోమ్యహమ్
శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — "ప్రియమైనవాడా! నేను ఈ వियोगాన్ని తొలగించగలిగినా, రత్నమాలా! విధిని ఎదిరించడానికి నేను సమర్థుడను కాను."