విహాయ రాధా నిన్ద్రాం సా సముత్తస్థౌ స్వతల్పతః । న నిరీక్ష్య హరీం శాన్తం కాన్తం చ ప్రాణవల్లభమ్
రాధా నిద్రను వదిలి, తన మంచం మీద నుంచి లేచింది; కానీ హరిని, తన ప్రియమైన, ప్రాణప్రియుడైన వాడిని చూడలేకపోయింది.
హా నాథ రమణ ప్రేష్ఠ ప్రాణేశ ప్రాణవల్లభ । ప్రాణచోర ప్రియతమ క్వ గతోఽసీత్యువాచ హ
హాయ్ నాథా! రమణా! ప్రియమైనవాడా! ప్రాణేశ్వరా! ప్రాణప్రియుడా! ప్రాణాలను అపహరించినవాడా! నా ప్రియతమా! నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్ళావు? అని ఆమె విలపించింది.
క్షణమన్వేషణం కృత్వా బభ్రామ మాలతీవనమ్ । ఉవాస క్షణముత్తస్థౌ క్షణం సుష్వాప భూతలే
ఒక్క క్షణం వెతికిన తర్వాత, మల్లెవనంలో తిరిగింది; క్షణం ఆగి, మళ్లీ లేచి, క్షణం భూమిపై నిద్రించింది.
రురోద క్షణమత్యుచ్చైర్విలలాప ముహుర్ముహుః । ఆగచ్ఛాఽఽగచ్ఛ హే నాథేత్యేవసుక్త్వా పునః పునః
ఒక్క క్షణం గట్టిగా ఏడ్చింది, మళ్లీ మళ్లీ విలపించింది; 'రా రా నాథా!' అని పదే పదే పిలిచింది.
మూర్చ్ఛాం సంప్రాప సంతాపాత్సంప్తతా విరహానలైః । భూతలే చ తృణాచ్ఛన్నే పపాత చ యథా మృతా
విరహాగ్ని వల్ల తీవ్రంగా బాధపడి, రాధా మూర్చిపోయింది; గడ్డి కప్పిన భూమిపై, చనిపోయినట్టు పడిపోయింది.
ఆయయుస్తత్ర గోప్యశ్చ బ్రహ్మఞ్ఛతసహస్రశః । కాశ్చిచ్చామరహస్తాశ్చ గృహీత్వా చన్దనద్రవమ్
అక్కడికి లక్షలాది గోపికలు వచ్చారు; కొందరు చేతిలో చామరాలు పట్టుకుని, కొందరు గంధాన్ని తీసుకువచ్చారు.
తాసాం మధ్యే ప్రియా లీలా కృత్వా రాధాం స్వవక్షసి । మృతామివ ప్రియాం దృష్ట్వా రురోద ప్రేమవిహ్వలా
వాటిలో, ఆమె ప్రియ సఖి లీలగా రాధను తన వక్షస్పై ఉంచింది; ప్రియమైనది చనిపోయినట్టు చూసి, ప్రేమతో విలపించింది.
సజలం పఙ్కజదలం పఙ్కోపరి నిధాయ చ । స్థాపయామాస తాం రాధాం నిశ్చేష్టాం చ మృతామివ
తడి కమలదళాన్ని మట్టిపై ఉంచి, రాధను అక్కడ, కదలకుండా, చనిపోయినట్టు పడుకోబెట్టారు.
గోపీభిః సేవితాం తత్ర రుచిరైః శ్వేతచామరైః । చన్దనద్రవయుక్తాం చ స్నిగ్ధవస్త్రాన్వితాం సతీమ్
అక్కడ, గోపికలు అందమైన తెల్ల చామరాలతో సేవిస్తూ, గంధాన్ని రాసి, మృదువైన వస్త్రాలు కప్పి, రాధను పూజించారు.
దదర్శ కృష్ణస్తత్రైత్య తామేవ ప్రాణవల్లభామ్ । నివారితశ్చ గోపీభిర్బలిష్ఠాభిశ్చ నారద
కృష్ణుడు అక్కడికి వచ్చి, తన ప్రాణప్రియమైన రాధను చూశాడు; కానీ బలమైన గోపికలు, నారదుడు అతన్ని అడ్డుకున్నారు.
యథా నీతః సాపరాధో దణ్డథో రాజభటాదిభిః । చకార రాధాం క్రోడే చ సమాగత్య కృపానిధిః
ఎలా ఒకడు తప్పు చేసినవాడిని రాజు దండించమని సైనికులు తీసుకెళ్తారో, అలాగే కృపాసముద్రుడు రాధను తన ఒడిలో పెట్టుకొని దగ్గరగా చేసుకున్నాడు.
చేతనాం కారయామాస బోధయామాస బోధనైః । సంప్రాప్య చేతనాం దేవీ దదర్శ ప్రాణవల్లాభామ్
ఆయన రకరకాలుగా జాగృతం చేసి, రాధకు మళ్లీ ప్రాణశక్తిని కలిగించాడు. దేవి మళ్లీ సొంతస్ధితికి వచ్చి, తన ప్రాణప్రియుడైన కృష్ణుని చూసింది.
బభూవ సుస్థిరా దేవీ తత్యాజ విరహజ్వరమ్ । చకార కాన్తం సా కాన్తా గాత్రాలిఙ్గనమీప్సితమ్
దేవి మళ్లీ బలంగా, స్థిరంగా మారింది. విరహ బాధను వదిలేసింది. ప్రియురాలు తన ప్రియుడిని ఆలింగనం చేయాలన్న కోరికను నెరవేర్చుకుంది.
నానాప్రకారశృఙ్గారం చకార మధుసూదనః । ఉవాస రత్నతల్పే చ రాధాం కృత్వా స్వవక్షసి
మధుసూదనుడు రకరకాల ప్రేమలీలలు ఆడాడు. రాధను తన వక్షస్సుపై ఉంచి, రత్నాల మంచంపై ఆమెతో కలిసి ఉన్నాడు.
రాధాసఖీ రత్నమాలా విదగ్ధా సర్వపూజితా । ఉవాచ కృష్ణం మధురం నీతిసారమనుత్తమమ్
రాధ సఖి రత్నమాల, తెలివిగలది, అందరి చేత గౌరవించబడినది, మధురంగా కృష్ణునికి ఉత్తమమైన నడవడిక సారాన్ని చెప్పింది.
రత్నమారోవాచ శృణు కృష్ణ ప్రవక్ష్యామి పరిణామసుఖావహమ్ । హితం తథ్యం నీతిసారం దంపత్యోః ప్రీతికారణమ్
రత్నమాల ఇలా చెప్పింది: కృష్ణా, నేను నీకు చివరికి సుఖాన్ని ఇచ్చే, హితమైనది, నిజమైనది, మంచి నడవడికి ముల్యమైనది, దంపతుల ప్రేమకు కారణమైనది చెబుతాను, విను.
సంమతం కామశాస్త్రేషు నీతౌ వేదపురాణయోః । లౌకికవ్యవరారేషు ప్రశస్యం సుయశస్కరమ్
ఇది కామశాస్త్రాలలో, నడవడికలో, వేద పురాణాలలో, లోకంలో కూడా ప్రశంసించబడినది, మంచి పేరు తెచ్చే విధంగా ఉంది.
నారీణాం చ ప్రియా మాతా ప్రియో భ్రాతా చ వన్ధుషు । తతః ప్రియశ్చ పుత్రశ్చ పుత్రాదేవ ప్రియః పతిః
స్త్రీలకు బంధువుల్లో తల్లి ప్రియమైనది, అన్నయ్య ప్రియమైనవాడు, తరువాత కుమారుడు ప్రియమైనవాడు, కానీ అందరికంటే ఎక్కువగా భర్తే అత్యంత ప్రియమైనవాడు.
శతపుత్రాత్ప్రియః స్వామీ సాధ్వీనాం సాధుసంమతః । రసికానాం విదగ్ధానాం న హి భర్తుః పరః ప్రియః
మంచి గుణాలున్న స్త్రీలకు భర్త శతపుత్రులకన్నా ప్రియమైనవాడు, మంచివారి చేత గౌరవించబడతాడు. తెలివిగలవారికీ, రసికులకీ భర్తకన్నా మరెవ్వరూ ప్రియమైనవారు ఉండరు.
యది భర్తా విదగ్ధశ్చ విదగ్ధానాం సుఖావహః । అన్యథా విషతుల్యశ్చ విషమశ్చేత్ఖలః ఖలు
భర్త తెలివిగలవాడైతే, తెలివిగలవారికి సంతోషాన్ని ఇస్తాడు. లేనిపక్షంలో, దుష్టుడైతే, విషంలా బాధను కలిగిస్తాడు.
సంసారే చానృతే వత్స దంపత్యోః ప్రీతిరేవ చ । పరస్పరం చ సమతా ప్రియసౌభాగ్యమీప్సితమ్
ఈ లోకంలో, ప్రియమైనవాడా, దంపతుల మధ్య ప్రేమ, పరస్పర సమానత్వమే గొప్ప అదృష్టంగా భావించబడుతుంది.
దంపత్యోః సమతా నాస్తి యత్ర-యత్ర హి మన్తిరే । అలక్ష్మీస్తత్ర తత్రైవ విఫలం జీవనం తయోః
దంపతుల మధ్య సమానత్వం లేని చోట, అక్కడ ఎప్పుడూ దురదృష్టమే ఉంటుంది. వారి జీవితం ఫలహీనంగా మారుతుంది.
సుస్వామినాం విభేదశ్చ పరం దుఃఖం చ యోషితామ్ । శోకసంతాపబీజం చ జీవితం మరణాధికమ్
మంచి భర్త ఉన్న స్త్రీలకు విడిపోవడం అత్యంత దుఃఖం, అది శోక బాధలకు మూలం, అలాంటి జీవితం మరణం కన్నా బాధాకరం.
స్వప్నే జాగరణే చాపి పతిః ప్రాణాశ్చ యోషితః । పతిరేవ గురుః స్త్రీణామిహ లోకే పరత్ర చ
నిద్రలోనూ, మేలులోనూ భర్తే స్త్రీలకు ప్రాణం. ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ స్త్రీలకు భర్తే గురువు.
అస్మాత్తవయి గతే నాథే మూర్చ్ఛాం సంప్రాప రాధికా । పపాత సహసా భూమౌ తృణాచ్ఛన్నే చ భూతలే
నీవు, ఓ నాధా, వెళ్లినప్పుడు రాధికా మూర్చపోయి, ఆకస్మాత్తుగా గడ్డి కప్పిన నేలపై పడిపోయింది.
మయా దత్తం ముఖేఽస్యాశ్చ శీతలం జలముత్తమమ్ । తదా శ్వాసో బభూవాస్యాశ్చేతనం బాల్యమేవ చ
నేను ఆమె నోట్లో చల్లని మంచినీళ్లు పోశాను. అప్పుడు ఆమెకు మళ్లీ ఊపిరి వచ్చింది, బాల్య స్థితిలోకి చేరింది.
క్షణం వదతి హే నాథ హే కృష్ణేతి క్షణం సఖీ । క్షణం రోదితి సంతప్తా మూర్చ్ఛాం ప్రాప్నోతి తత్క్షణమ్
ఒక క్షణం 'ఓ నాధా, ఓ కృష్ణా' అని రాధ చెబుతుంది, మరో క్షణం సఖి మాట్లాడుతుంది, ఇంకొక క్షణం రాధ బాధతో ఏడుస్తుంది, వెంటనే మళ్లీ మూర్చకు లోనవుతుంది.
రాధికాయాః శరీరం చ సంతప్తం విరహానలైః । దగ్ధలోహయష్టిసమమస్పృశ్యమనలోపమమ్
విరహాగ్ని వల్ల రాధికా శరీరం బాగా వేడెక్కింది. అది కాలిన ఇనుపరాడిలా, తాకలేని విధంగా, అగ్నిలా మారింది.
స్వప్నే జాగనణే రాత్రౌ దివసే చ గృహే వనే । జలే స్థలే చాన్తరిక్షేఽభ్యుదయే చన్ద్రసూర్యయోః
కలలోనూ, మెలకువలోనూ, రాత్రిపూటనూ, పగలునూ, ఇంట్లోనూ, అడవిలోనూ, నీటిలోనూ, భూమిపై, ఆకాశంలోనూ, చంద్రుడు సూర్యుడు ఉదయించే వేళలోనూ — ఎక్కడైనా,
నాస్తి భేదశ్చ రాధాయా మృతతుల్యా జడాకృతిః । శశ్వత్పశ్యతి స్థానస్థా సర్వం విష్ణుమయం జగత్
రాధకు ఎక్కడా వేరుదనం లేదు. ఆమె శరీరం చలించని మృతురూపంలా ఉంది. ఎక్కడ ఉన్నా, ఆమెకి ఈ జగత్తంతా విష్ణుమయమై కనిపిస్తుంది.