తుష్టిః పుష్టిః క్షమా లజ్జా క్షుధా తృష్ణా పరా దయా । నిద్రా శ్రద్ధా చ తన్ద్రా చ మూర్చ్ఛా చ సంనతిః క్రియా
సంతుష్టి, పోషణ, క్షమ, లజ్జ, ఆకలి, దాహం, పరమ దయ, నిద్ర, విశ్వాసం, అలసట, మూర్చ, వినయం, చర్య — ఇవన్నీ జీవులలో ఉంటాయి.
మూర్తిరూపా భక్తిరూపా దేహినాం దేహరూపిణీ । మమాఽఽధారా సదా త్వం చ తవాఽత్మాఽహం పరస్పరమ్
ఇవి రూపం దాల్చి, భక్తి రూపంగా, శరీరధారుల శరీరంలో నివసిస్తాయి. నీవు ఎప్పుడూ నాకు ఆధారం, నేను నీకు ప్రాణస్వరూపుడను — మనిద్దరం ఒకరికి ఒకరం ఇలా ఉన్నాం.
యథా త్వం చ తథాఽహం చ సమౌ ప్రకృతిపూరుషౌ । న హి సృష్టిర్భవేద్దేవి ద్వయోరేకతరం వినా
నీవు ఎలా ఉన్నావో, నేనూ అలాగే ఉన్నాను. మనిద్దరం ప్రకృతి, పురుషులం. ఓ దేవీ, మనిద్దరిలో ఎవరో ఒకరు లేకుంటే ఈ సృష్టి ఉండదు.
ఇత్యుక్త్వా పరమాత్మా చ రాధాం ప్రాణాధికాం ప్రియామ్ । కృత్వా వక్షసి సుప్రీతో బోధయామాస నారద
ఇలా చెప్పి, పరమాత్మ తన ప్రాణకంటే ప్రియమైన రాధను హృదయానికి హత్తుకుని, ఎంతో ఆనందంతో ఆమెకు బోధించసాగాడు, ఓ నారదా.
స చ కీడానియుక్తశ్చ బభూవ రత్నమన్దిరే । తథా చ రాధాయా సార్ధం కాముక్యా సహ కాముకః
ఆయన ఆటలలో మునిగి, రత్నాల మందిరంలో రాధతో కలిసి, ప్రియుడు తన ప్రియురాలితో ఆనందంగా ఉన్నాడు.
అథాష్టషష్టితమోఽధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ కృత్వా క్రీడాం సముత్థాయ పుష్పతల్పాత్పురాతనః । నిద్రితాం ప్రాణసదృశీం బోధయామాస తత్క్షణమ్
అష్టషష్టితమ అధ్యాయము. నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఆటలాడి, పుష్పాల పరుపు మీద నుండి పురాతనుడు లేచి, తనకు ప్రాణప్రియమైన నిద్రలో ఉన్న ఆమెను ఆ క్షణంలో మేల్కొలిపాడు.
వస్త్రాఞ్చలేన సంస్కృత్య కృత్వా తన్నిర్మలం ముఖమ్ । ఉవాచ మధురం శాన్తం శాన్తాం చ మధుసూదనః
ఆమె స్వచ్ఛమైన ముఖాన్ని వస్త్రపు అంచుతో సున్నితంగా సరిచేసి, మధుసూదనుడు మధురంగా, శాంతంగా ఆమెతో పలికాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ అయి తిష్ఠక్షణం రాధే రాసేశ్వరి శుచిస్మితే । వ్రజ బృన్దావనం వాఽపి వ్రజం వ్రజ వ్రజేశ్వరి
శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు: ఓ రాధే, రాసలీలా అధిష్ఠాత్రి, నిర్మలమైన నవ్వుతో ఉన్నవాడా, ఒక క్షణం నిలుచు; వృందావనానికి వెళ్ళు, లేక గోపాల గ్రామానికి వెళ్ళు, వెళ్ళు ఓ వ్రజేశ్వరి.
రాసాధిష్ఠాతృతేవి త్వం రాసం రాసే కురు క్షణమ్ । గ్రామే గ్రామే యథా సన్తి సర్వత్ర గ్రామదేవతాః
ఓ రాసలీలా దేవతా, ఒక క్షణం రాసను నిర్వహించు. ప్రతి గ్రామంలో గ్రామదేవతలు ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా అలాగే.
ప్రియారలినివహైః సార్ధం క్షణం చన్దనకాననమ్ । క్షణం వా చమ్పకవనం ఘచ్ఛ వా తిష్ఠ సున్దరి
ప్రియ సఖులతో కలిసి, ఓ సుందరి, ఒక క్షణం చందనవనానికి వెళ్ళు, లేక ఒక క్షణం చంపకవనానికి వెళ్ళు, లేక నీకు నచ్చినట్లు ఇక్కడే ఉండు.
క్షణం గృహం చ యాస్యామి విశిష్టం కార్యమస్తి మే । విదాయం దేహి మే ప్రీత్యా క్షణం మాం ప్రాణవల్లభే
ఒక క్షణం నేను ఇంటికి వెళ్ళాలి, నాకు ఒక ప్రత్యేకమైన పని ఉంది. ప్రేమతో వీడ్కోలు చెప్పు, ఓ ప్రాణవల్లభే, కేవలం ఒక క్షణం.
ప్రాణాధిష్ఠాతృదేవీ త్వం ప్రాణాశ్చ త్వయి సన్తి మే । ప్రాణీ విహాయ ప్రణాంశ్చ కుత్ర స్థాతుం క్షమః ప్రియే
నీవే నా ప్రాణాధిష్ఠాత్రి దేవత, నా ప్రాణాలు నీవులోనే ఉన్నాయి. ప్రాణాలు వదిలినవాడు ఎక్కడ ఉండగలడు, ఓ ప్రియమైనవాడా?
త్వయి మే మానసం శశ్వత్తవం మే సంసారవాసనా । త్వత్తో మమ ప్రియా నాస్తి త్వమేవ శంకరాత్ప్రియా
నా మనసు ఎప్పుడూ నీవులోనే ఉంది, నా లోకాసక్తి కూడా నీవులోనే ఉంది. నీవు కాకుండా నాకు మరెవ్వరూ ప్రియులు లేరు, నీవే నాకు శంకరుడికన్నా ప్రియమైనవాడివి.
ప్రాణా మే శంకరః సత్యం త్వం చ ప్రాణాధికా సతి । ఇత్యుక్త్వా తాం సమాశ్లిష్య భగవాన్ గన్తుసుద్యతః
శంకరుడు నా ప్రాణం, నీవు ప్రాణకంటే ప్రియమైనవాడివి. ఇలా చెప్పి భగవంతుడు ఆమెను హత్తుకుని, వెళ్ళడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అక్రూరాగమనం జ్ఞాత్వా సర్వజ్ఞః సర్వసాధనః । ఆత్మా పాతా చ సర్వేషాం సర్వోపకారకారకః
అక్రూరుడు రానున్నాడని తెలుసుకుని, సర్వజ్ఞుడు, సర్వశక్తిమంతుడు, అందరికీ ఆత్మగా, రక్షకుడిగా, సర్వమంగళకరుడిగా ఉన్నవాడు సిద్ధమయ్యాడు.
దృష్ట్వా తమేవ గచ్ఛన్తముత్సుకం భిన్నమానసమ్ । ఉవాచ రాధికా దేవీ హృదయేన విదూయతా
ఆయన వెళ్ళిపోతున్నాడని, మనసు కలవరంతో ఉన్నాడని చూసి, రాధికా దేవి, హృదయం బాధతో నిండిపోయి మాట్లాడింది.
రాధికోవాచ హే నాథ రమణప్రేష్ఠ శ్రేష్ఠశ్చ ప్రేయసాం మమ । హే కృష్ణ హే రమానాథ వ్రజేశ మా ద్రజ వ్రజమ్
రాధికా ఇలా అన్నది: ఓ నాథా, నా ప్రియులలో శ్రేష్ఠుడా, నా ప్రాణప్రియుడా, ఓ కృష్ణా, ఓ రమానాథా, ఓ వ్రజేశా, గ్రామానికి వెళ్ళవద్దు.
అధునా త్వాం ప్రాణనాథ పశ్యామి భిన్నమానసమ్ । గతే త్వయి మమ ప్రేమ గతం సౌభాగ్యమేవ చ
ఇప్పుడు, ఓ ప్రాణనాథా, నిన్ను మనస్సు కలవరంతో చూస్తున్నాను. నీవు వెళ్ళిపోతే, నా ప్రేమ కూడా, నా అదృష్టం కూడా పోతాయి.
క్వ యాసి మాం వినిక్షిప్య గమ్భీరే శోకసాగరే । విరహవ్యాకులాం దీనాం త్వయ్యేవ శరణాగతామ్
నన్ను విడిచిపెట్టి, ఈ లోతైన శోకసముద్రంలో నన్ను ఒంటరిగా వదిలేసి, నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? నీకే ఆశ్రయం తీసుకున్న, విరహ బాధతో ఉన్న, బలహీనురాలినైన నన్ను.
న యాస్యామి పునర్గేహం యాస్యామి కాననాన్తరమ్ । కృష్ణ కృష్ణేతి కృష్ణేతి గాయం గాయం దివానిశమ్
నేను మళ్లీ ఇంటికి వెళ్లను; అడవిలోకి వెళ్లిపోతాను. రాత్రింబవళ్ళు 'కృష్ణా, కృష్ణా' అని పాడుతూ పాడుతూ జీవిస్తాను.
న యాస్యామ్యథవాఽరణ్యం యాస్యామి కామసాగరే । తత్ర త్వత్కామనాం కృత్వా త్యక్ష్యామి చ కలేవరమ్
లేదంటే, నేను అడవిలోకూ వెళ్లను; కోరికల సముద్రంలోకి వెళ్తాను. అక్కడ నిన్ను కోరుకుంటూ, ఈ శరీరాన్ని విడిచిపెడతాను.
యథాఽఽకాశో యథాఽఽత్మా చ యథా చన్ద్రో థా రవిః । తథా త్వం యాసి మత్పార్శ్వే నిబద్ధో వసనాఞ్చలే
ఎలా ఆకాశం, ఆత్మ, చంద్రుడు, సూర్యుడు ఎప్పుడూ ఉంటారో, అలాగే నువ్వు కూడా నా పక్కనే, నా వస్త్రపు అంచుకు బంధించబడి ఉంటావు.
అధునా యాసి నైరాశ్యం కృత్వా మే దీనవత్సల । న యుక్తం హి పరిత్యక్తుం దీనాం మాం శరణాగతామ్
ఇప్పుడు నువ్వు నిరాశ వైపు పోతున్నావు, బాధపడే వారికి దయ చూపే వాడవు. నీకే ఆశ్రయమైన, బలహీనురాలిని వదిలిపెట్టడం తగదు.
యత్పాదపద్మం ధయాయన్తే బ్రహ్మవిష్ణుశివాదయః । త్వాం మాయయా గోపవేషం కథం జానామి మత్సరీ
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైనవారు ధ్యానించే నీ పదపద్మాలను, నీ మాయతో గోపరూపంలో నిన్ను చూసే నేను ఎలా తెలుసుకోగలను, ఓ అసూయావంతుడా?
కృతం యద్దేవ దుర్నీతమపరాధసహస్రకమ్ । యదుక్తం పతిభావేన చాభిమానేన తత్క్షమ
ప్రభూ! నేను చేసిన దుర్మార్గాలు, సహస్రాదిక అపరాధాలు, భార్యగా గర్వంతో అన్న మాటలు అన్నీ క్షమించు.
చూర్ణోభూతశ్చ మద్గర్వో దూరీభూతో మనోరథః । విజ్ఞాతుమాత్మసౌభాగ్యం కిమన్యత్కథయామి తే
నా గర్వం పూర్తిగా నశించింది, నా కోరికలు దూరమయ్యాయి. ఇప్పుడు నా అదృష్టాన్ని తెలుసుకున్న తర్వాత, నీకు ఇంకేం చెప్పగలను?
జ్ఞాత్వా గర్గముఖచ్ఛ్రుత్వా మోహితా తవ మాయయా । త్వాం చ వక్తుం న శక్నోమి ప్రేమ్ణా వా భక్తిపాశతః
గర్గుడు చెప్పిన మాటలు విని, నీ మాయ వల్ల మాయలో పడిపోయాను. ప్రేమతో, భక్తిబంధంతో, నీతో మాట్లాడలేకపోతున్నాను.
యాసి చేన్మాం పరిత్యజ్య సకలఙ్కో భవిష్యసి । త్వత్పుత్రపౌత్రా నశ్యన్తి బ్రహ్మమోపానలేన చ
నువ్వు నన్ను విడిచిపోతే, నిందకు లోనవుతావు. నీ కుమారులు, మనవళ్లు కూడా బ్రహ్మాగ్ని వల్ల నశిస్తారు.
క్షణం యుగశతం మన్యే త్వాం వినా ప్రాణవల్లభమ్ । కథం శతాబ్దం త్వాం త్యక్త్వా బిభర్మి జీవనం ప్రభీ
ప్రాణప్రియుడా! నిన్ను లేకుండా ఒక్క క్షణం కూడా నాకు వంద యుగాల్లా అనిపిస్తుంది. నిన్ను కోల్పోయి, వంద సంవత్సరాలు ఎలా బ్రతకగలను ప్రభూ?
ఇత్యుక్త్వా రాధికా మోపాత్పపాత ధరణీతలే । మూర్చ్ఛం సంప్రాప సహసా జహార చేతనాం మునే
ఇలా చెప్పి, రాధికా భూమిపై పడిపోయింది. ఆమె ఒక్కసారిగా మూర్చిపోయి, తన చైతన్యాన్ని కోల్పోయింది, ఓ మునీశ్వరా.