నారాయణ ఉవాచ ఆధ్యాత్మికో మహాయోగో న జ్ఞాతో యోగినామవి । స చ నానాప్రకారశ్చ సర్వం వేత్తి హరిః స్వయమ్
నారాయణుడు అన్నాడు: ఆధ్యాత్మిక మహాయోగాన్ని యోగులు కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోరు. అది అనేక రూపాల్లో ఉంటుంది. ఆ అన్నింటినీ హరివే స్వయంగా తెలుసు.
కించిదాధ్యాత్మికం చైవ గోనోకే రాధికేశ్వరః । సుప్రీతః కథాయామాస త్రిపురారిం యథా మునే
గోలోకంలో రాధాదేవికి అధిపతి అయినవాడు, సంతోషంతో, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో కొంత భాగాన్ని, మునివరా! త్రిపురారి కి చెప్పినట్టు వివరించాడు.
సహస్రేన్ద్రనిపాతాన్తం తపః కుర్వన్తమీశ్వరమ్ । శ్రేష్ఠం జ్యేష్ఠం వైష్ణవానాం వరిష్ఠం చ తపస్వినామ్
వైష్ణవులలో శ్రేష్ఠుడు, తపస్వుల్లో గొప్పవాడు అయిన ప్రభువు, వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం వరకూ తపస్సు చేస్తున్నాడని చూశాడు.
పుష్కరే దుష్కరం తప్త్వా పాద్మే పాద్మం చ పద్మజః । దృష్ట్వా తం సాదరం కృష్ణ ఉవాచ కించిదేవతమ్
పుష్కరంలో కఠినమైన తపస్సు చేసి, పద్మలో పద్మాన్ని ఆచరించిన పద్మజుడు, అతడిని గౌరవంగా చూశాడు. కృష్ణుడు ఆ దేవునితో కొంత మాటాడాడు.
శతేన్ద్రపాతపర్యన్తం కఠోరేణ కృశోదరమ్ । నిశ్చేష్టమస్థిసారం చ కృపయా చ కృపానిధిః
వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం పాటు కఠిన తపస్సు చేసి, శరీరం ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలినట్టు క్షీణించి, కదలకుండా ఉండగా, దయామయుడు కరుణతో మాట్లాడాడు.
సింహక్షేత్రే పురా ధర్మం మత్తాతం ధర్మిణాం వరమ్ । చతుర్దశేన్ద్రావచ్ఛిన్నం తపస్తప్త్వా కృశోదరమ్
పురాతన కాలంలో సింహక్షేత్రంలో ధర్మశీలుల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన నా తండ్రి, పద్నాలుగు ఇంద్రుల కాలం పాటు తపస్సు చేసి, శరీరం క్షీణించాడు.
పపాఠాఽఽయాత్మికం కించిత్కృపయా చ కృపానిధిః । కిచిచ్ఛతేన్ద్రావచ్ఛిన్నం మాం తపన్తమువాచ సః
దయామయుడు కొంత ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం చెప్పాడు. నేను వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం పాటు తపస్సు చేస్తున్నాను అని చూసి, ఆయన నాతో మాట్లాడాడు.
కించిత్సనత్కుమారం చ తపన్తం సుచిరం పరమ్ । సుతపన్తమనన్తం చ కించిచ్చోవాచ నారద
నారదా! సనత్కుమారుడు చాలా కాలం, గొప్ప తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత చెప్పాడు. అనంతుడు కూడా దీర్ఘ తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత ఉపదేశించాడు.
చిరం తపన్తం కపిలం హిమశైలే తపస్వినమ్ । పుష్కరే భాస్కరే కించిత్తపన్తం దుష్కరం తపః
హిమపర్వతంపై కపిలుడు చాలా కాలం తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత చెప్పాడు. పుష్కరంలో భాస్కరుడు కఠిన తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కూడా కొంత ఉపదేశించాడు.
ఉవాచ కించిత్ప్రహ్లాదం కించిద్దుర్వాససం భృగుమ్ । ఏవం నిగూఢం భక్తం చ కృప్యా భక్తవత్సలః
ప్రహ్లాదునికి కొంత, దుర్వాసునికి కొంత, భృగువుకు కొంత ఉపదేశించాడు. ఇలా భక్తవత్సలుడు, దయతో తన గుప్త భక్తుడికి కూడా ఉపదేశించాడు.
క్రీడాకనోవరే రమ్యే యదువాచ కృపానిధిః । శోకార్తాం రాధికాం తచ్చ కథాయామి నిశామయ
ఆ అందమైన క్రీడావనంలో, దయామయుడు అయిన యదు ఇలా అన్నాడు: శోకంతో బాధపడుతున్న రాధికా కథను నేను చెబుతాను, విను.
విరసం రసికాం దృష్ట్వా వాసయిత్వా చ వక్షసి । ఉవాచాఽఽధ్యాత్మికం కించిద్యోగినీం యోగినాం గురుః
రసాన్ని ఆస్వాదించే రాధా ఇప్పుడు నిరాసక్తురాలై ఉన్నదాన్ని చూసి, తన వక్షస్సునకు ఆలింగనం చేసి, యోగులకు గురువైనవాడు ఆ యోగినికి కొంత ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం చెప్పాడు.
శ్రీకృష్ణ ఉవాచ జాతిస్మరే స్మరాఽఽత్మానం కథం విస్మరసి ప్రియే । సర్వం గోలోకవృత్తాన్తం సుదామ్నః శాపమేవ చ
శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు: జన్మల్ని గుర్తు చేసుకునే నీవు, ప్రియమైనవాడా! నిన్ను నీవు ఎలా మర్చిపోతున్నావు? గోలోకంలో జరిగిన సంగతులన్నీ, సుదాముని శాపం కూడా నీకు తెలుసు.
శాపాత్కించిద్దినం దీనే త్వద్విచ్ఛేదో మయా సహ । భవిష్యతి మహాభాగే మేలనం పునరావయోః
శాపం వల్ల, మహాభాగే! కొద్దిరోజులు మనిద్దరికి విడిపోవడం జరుగుతుంది. కానీ త్వరలో మళ్లీ మన కలయిక జరుగుతుంది.
పునరేవ గమిష్యామి గోలోకం తం నిజాలయమ్ । గత్వా గోపాఙ్గనాభిశ్చ గోపైర్గోలోకవాసిభిః
మళ్ళీ నేను నా స్వస్థలమైన గోలొకానికి వెళ్ళిపోతాను. అక్కడ ఉన్న గోపికలు, గోపులు, గోలొకవాసులతో కలిసి అక్కడికి చేరుకుంటాను.
అధునాఽఽధ్యాత్మికం కించిత్తవాం వదామి నిశామయ । శోకధ్నం హర్షదం సారం సుఖదం మానసస్య చ
ఇప్పుడు నేను నీకు పరమాత్మ తత్వాన్ని కొంత చెప్పబోతున్నాను. విను. ఇది మనసుకు సుఖాన్ని ఇస్తుంది, బాధను తొలగిస్తుంది, ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది.
అహం సర్వాన్తరాత్మా చ నిర్లిప్తః సర్వకర్మసు । విద్యమానశ్చ సర్వేషు సర్వత్రాదృష్ట ఏవ చ
నేనే అందరిలో అంతరాత్మను. అన్ని క్రియలకు అతీతుడిని. ప్రతి జీవిలో, ప్రతిచోటా ఉన్నాను కానీ ఎవరికీ కనిపించను.
వాయుశ్చరతి సర్వత్ర యథైవ సర్వవస్తుషు । న చ లిప్తస్తథైవాహం సాక్షీ చ సర్వకర్మణామ్
ఎలా వాయువు అన్ని వస్తువుల మధ్య తిరుగుతూ ఏదీ అంటుకోకుండా ఉంటుందో, అలాగే నేను కూడా అన్ని క్రియలకు సాక్షిగా ఉంటాను కానీ వాటిలో లిప్తుడను కాను.
జీవో మత్ప్రతిబిమ్బశ్చ సర్వత్ర సర్వజీవిషు । భోక్తా శుభాశుభానాం చ కర్తా చ కర్మణాం సదా
ప్రతి జీవిలో జీవుడు నా ప్రతిబింబం. అతడు శుభాశుభ ఫలితాలను అనుభవించేవాడు, ఎప్పుడూ కర్మలకు కర్త కూడా.
యథా చలఘటేష్వేవ మణ్డలం చన్ద్రముర్యయోః । భగ్నేషు తేషు సంశ్లిష్టస్తయోరేవ తథా మయి
ఎలా కదిలే గడాలలో చంద్రుని ప్రతిబింబం కనిపించి, అవి పగిలిపోతే ఆ ప్రతిబింబం చంద్రునితో కలిసిపోతుందో, అలాగే నా విషయమూ అదే.
జీవః శ్లిష్టస్తథా కాలే మృతేషు జీవిషు ప్రియే । ఆవాం చ విద్యమానౌ చ సతతం సర్వజన్తుషు
అదే విధంగా, ప్రియమైనవాడా, జీవుడు కొంతకాలం జీవులతో కలిసిపోతాడు. మనిద్దరం కూడా అన్ని ప్రాణుల్లో ఎప్పుడూ ఉంటాం.
ఆధారశ్చాహమాధేయం కార్య చ కారణం వినా । అయే సర్వాణి ద్రవ్యాణి నశ్వరాణి చ సున్దరి
నేనే ఆధారం, ఆధేయం, ఫలితం, కారణం కూడా. అందమైనవాడా, ఈ లోకంలోని అన్ని పదార్థాలు నశించేవే.
ఆవిర్భావాధికాః కుత్ర కుత్రచిన్న్యూనమేవ చ । మమాంశాః కేఽపి దేవాశ్చ కేచిద్దేవాఃకలాస్తథా
నా భాగాలు కొన్ని చోట్ల ఎక్కువగా, కొన్ని చోట్ల తక్కువగా కనిపిస్తాయి. కొంతమంది దేవతలు నా భాగాలు, మరికొందరు నా శక్తుల భాగాలు.
కేచిత్కలాః కలాంశాంశాస్తదంశాంశాశ్చ కేచన । మదంశా ప్రకృతిః సూక్ష్మా సాచ మూర్త్యాచ పఞ్చధా
కొంతమంది శక్తుల భాగాలు, మరికొందరు ఆ భాగాల భాగాలు. నా స్వంత భాగం సూత్రమైన ప్రకృతి, అది ఐదు రూపాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.
సరస్వతీ చ కమలా దుర్గా త్వం చాపి వేదసూః । సర్వే దేవాః ప్రాకృతికా యావన్తో మూర్తిధారిణః
సరస్వతి, కమల, దుర్గ, వేదమాత నువ్వు, ఇంకా రూపమున్న అన్ని దేవతలు ప్రకృతిలో నుండే ఉద్భవించారు.
అహమాత్మా నిత్యదేహీ భక్తధ్యానానురోధతః । యే యే ప్రకృతికా రాధే తే నష్టాః ప్రాకృతే లయే
నేనే ఆత్మ, శాశ్వతమైన రూపంలో ఉన్నాను, భక్తుల ధ్యానం, భక్తికి అనుగుణంగా స్పందిస్తాను. రాధా, ప్రకృతికి సంబంధించినవారు ప్రకృతి లయమైనప్పుడు నశిస్తారు.
అహమేవాఽఽసమేవాగ్రే పశ్చాదప్యహమేవ చ । యథాఽహం చ తథా త్వం చ యథా ధావల్యదుగ్ధయోః
ముందుగా నేనే ఉన్నాను, తరువాత కూడా నేనే ఉంటాను. నేను ఎలా ఉన్నానో, నువ్వూ అలాగే ఉన్నావు. పాలు తెల్లగా ఉన్నట్టు.
భేదః కదాఽపి న భవేన్నిశ్చితం చ తథాఽఽవయోః । అహం మహాన్విరాట్ సుషటౌ విశ్వాని యస్య లోమసు
మనిద్దరికి ఎప్పుడూ ఎలాంటి తేడా ఉండదు, ఇది నిశ్చయం. నేను మహావిశ్వరూపుడిని, నా రోమరంధ్రాల్లో అన్ని లోకాలు ఉంటాయి.
అంశస్త్వం తత్ర మహతీ స్వాంశేన తస్య కామినీ । ఆహం క్షుద్రవిరాట్ సృష్టౌ విశ్వం యన్నాభిపద్మతః
అక్కడ నువ్వు గొప్పదైన నా భాగంగా ప్రియురాలివి. సృష్టిలో నేను చిన్న విశ్వరూపుడిని, నా నాభికమలంలో నుంచి లోకం పుట్టింది.
అయం విష్ణోర్లోమకూపే వాసో మే చాంశతః సతి । తస్య స్త్రీ త్వం చ బృహతీ స్వాశనే సుభగా తథా
ఈ విశ్వం విష్ణువు రోమరంధ్రంలో నివసిస్తుంది, నేను అక్కడ భాగంగా ఉన్నాను. నువ్వు, సుభగే, అతని గొప్ప భార్యవు, నీ స్వంత భాగంతో.