నక్తం దీపశిఖేవాహం త్వయా సార్ధం త్వయా వినా । దినే దినే యథా క్షీణా కృష్ణపక్షే విధోః కలా
రాత్రిపూట నీవుంటే నేను దీపశిఖలా వెలుగుతాను; నీవు లేనప్పుడు, ప్రతి రోజు, కృష్ణపక్షంలో చంద్రుని కళలు తగ్గిపోతున్నట్టు, నేను క్షీణిస్తాను.'
తవ వక్షసి మే దీప్తిః పూర్ణంచన్ద్రప్రభాసమా । సద్యో మృతా త్వయా త్యక్తా కుహ్వాం చన్ద్రకలా యథా
నీ వక్షసుపై నా కాంతి పూర్ణచంద్రుని వెలుగు లాగా ఉంటుంది; నీవు నన్ను విడిచిపెడితే, నేను వెంటనే చచ్చిపోతాను, అమావాస్య రాత్రి చంద్రుని కళ మాయమైనట్టు.'
జ్వలదగ్నిశిఖేవాహం ఘృతాహుత్యా త్వయా సహ । త్వయా వినాఽహం నిర్వాణా శిశిరే పద్మినీ యథా
నీవుంటే నేను నెయ్యి పోసిన అగ్ని శిఖలా మండుతాను; నీవు లేనప్పుడు, చలికాలంలో కమలపువ్వు ఎలా వాడిపోతుందో, నేను అలానే నిశ్శబ్దమై పోతాను.'
చిన్తాజ్వరజరాగ్రస్తా మత్తస్త్వయి గతేఽప్యహమ్ । అస్తంగతే రవౌ చన్ద్రే ధ్వాన్దగ్రస్తా ధరా యథా
నీవు దూరమైనప్పుడు, ఆందోళన, జ్వరము, ముదుసలితనం నన్ను పట్టిపడతాయి; సూర్యుడు, చంద్రుడు అస్తమించినప్పుడు భూమి చీకటిలో మునిగిపోతుందిగా, నేను కూడా అలాగే అవుతాను.'
భ్రష్టో వేషస్త్వాం వినా మే రుపయౌవనచేతనమ్ । తారావలీ పరిభ్రష్టా సూర్యసూతోదయే యథా
నీవు లేనప్పుడు, నా అందం, యవ్వనం, జ్ఞానం అన్నీ పోతాయి; ఉదయాన్నే సూర్యుడు వెలిగితే నక్షత్రాల సమూహం కనబడనట్టు.'
త్వమేవాఽఽత్మా చ సర్వేషాం మమ నాథో విశేషతః । తనుర్యథాఽఽత్మనా త్యక్తా తథాఽహం చ త్వయా వినా
నీవే అందరికీ ఆత్మ, నాకు ప్రత్యేకంగా ప్రభువవు; ఆత్మ లేనప్పుడు శరీరం ఎలా చనిపోతుందో, నీవు లేనప్పుడు నేను అలాగే ఉండిపోతాను.'
పఞ్చప్రాణాత్మకస్త్వం మే మృతాఽహం చ త్వయా వినా । దృష్టేశ్చ గోలకౌ జద్వద్దృష్టిః పుత్తలికాం వినా
నీవే నాకు ఐదు ప్రాణాలు; నీవు లేనప్పుడు నేను చనిపోతాను. కన్ను లోపల గుండ్రంగా ఉండే భాగం లేకపోతే చూపు ఉండదుగా, బొమ్మకూ చూపు ఉండదు కదా, అలాగే నేను.
స్థలం యథా చిత్రయుక్తం త్వయా సార్ధమహం తథా । అసంస్కృతా త్వయా హీనా తృణాచ్ఛన్నా యథా మహీ
నీవుంటే నేనొక చిత్రాలతో అలంకరించిన భూమిలా ఉంటాను; నీవు లేనప్పుడు, నేనెవరూ మెచ్చని, గడ్డి కప్పబడిన భూమిలా అవుతాను.'
త్వయా సార్ధమహం కృష్ణ చిత్రయుక్తేవ మృన్మయీ । త్వాం వినా జలధౌతాఽహం విరూపా మృన్మయీవ చ
కృష్ణా! నీవుంటే నేనొక చిత్రాలతొ అలంకరించిన మట్టి బొమ్మలా ఉంటాను; నీవు లేనప్పుడు, నీళ్ళతో తడిపిన మట్టి బొమ్మలా, ఆకారంలేని రూపంలో మారిపోతాను.'
గోపాఙ్గనానాం శోభా చ త్వయా రాసేశ్వరేణ చ । హారే స్వర్ణవికారే చ శ్వేతేన మణినా సహ
రాసేశ్వరుడైన నీవు ఉన్నప్పుడు గోపికల అందం ప్రకాశిస్తుంది; అది బంగారు హారంలో తెల్ల మణి మెరిసినట్టు.
వ్రజరాజ త్వయా సార్ధ రాజన్తే రాజరాజయః । యథా చన్ద్రేణ నభసి తారారాజిర్విరాజతే
వ్రజరాజా! నీవు ఉన్నప్పుడు రాజులలో రాజులు మెరిసిపోతారు; అది ఆకాశంలో చంద్రుడితో పాటు నక్షత్రాల వరుస ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలాగే.
త్వయా శోభా యశోదాయా నన్దస్య నన్దనన్దన । యథా శాఖాఫలస్కన్ధైస్తరురాజిర్విరాజతే
నందునందన! నీవు ఉన్నప్పుడు యశోదా అందం మెరిసిపోతుంది; అది చెట్ల వరుసలు, కొమ్మలు, పండ్లు, కాండాలతో ఎలా అందంగా ఉంటాయో అలాగే.
త్వయా కార్ధ గోకులేశ సోభా గోకులవాసినామ్ । యథా సర్వా లోకరాజీ రాజేన్ద్రేణ విరాజతే
గోకులేశా! నీవు ఉన్నప్పుడు గోకులవాసుల అందం మెరిసిపోతుంది; అది లోకాలన్నీ గొప్ప రాజు ఉన్నప్పుడు ఎలా ప్రకాశిస్తాయో అలాగే.
రామస్యాపి చ రాసేశ త్వయా శోభా మనోహరా । రాజతే దేవరాజేన యథా స్వర్గేఽమరావతీ
రాసేశ్వరా! నీవు ఉన్నప్పుడు రాముని అందం కూడా మోహించేస్తుంది; అది దేవేంద్రుడు ఉన్నప్పుడు అమరావతి లోకం ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలాగే.
వృన్దావనస్య వృక్షాణాం త్వం చ శోభా పతిర్గతిః । అన్యోషాం చ వనానాం చ బలవాన్కేసరీ యథా
వృందావనపు చెట్ల అందం, ప్రభువు, ఆశ్రయం నీవే; అది ఇతర జంతువులకు, అడవులకు సింహం బలంగా ఉండినట్టు.
త్వయా వినా యశోదా య నిమగ్నా శోకసాగరే । అప్రాప్య వత్సం మురభిః క్రోశన్తీ వ్యాకులా యథా
నీవు లేనప్పుడు యశోదా దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోతుంది; అది తన పిల్లను కోల్పోయిన ఆవు, మురాసురుని వలన బాధపడుతూ, గానంగా ఏడుస్తూ ఉండినట్టు.
ఆన్దోలయన్తి నన్దస్య ప్రాణా దగ్ధం చ మానసమ్ । త్వయా వినా తప్తపాత్రే యథా ధాన్యసమూహకః
నీ లేకపోవడం వల్ల నందుని ప్రాణాలు కంపించిపోతున్నాయి, మనసు కాలిపోతుంది. వేడిచేసిన పాత్రలో ధాన్యపు గింజలు కాలిపోతున్నట్టు అతడు బాధపడుతున్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా పరమప్రేమ్ణా సా పతన్తీ హరేః పదే । పునరాధ్యాత్మికేనైవ బోధయామాస తాం విభుః
అమ్మ ప్రేమతో ఇలా చెప్పి హరిలోటు పాదాల దగ్గర పడిపోయింది. ఆ తరువాత ప్రభువు ఆమెకు మళ్లీ ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంతో బోధించాడు.
ఆధ్యాత్మికో మహాయోగీ మోహసంఛేదకారణమ్ । యథా పర్శుశ్చ వృక్షాణాం తీక్ష్ణధారశ్చ నారద
నారదా! ఆధ్యాత్మిక మహాయోగం మాయను తొలగించే సాధనం. అది పదునైన కొడవలి చెట్లను కోసినట్టు మోహాన్ని తొలగిస్తుంది.
నారద ఉవాచ ఆధ్యాత్మికం మహాయోగం వద వేదవిదాం వర । శోకచ్ఛేదం చ లోకానాం శ్రోతుం కౌతుహలం మమ
నారదుడు అన్నాడు: వేదాలను బాగా తెలిసినవాడా! ఆధ్యాత్మిక మహాయోగాన్ని, లోకుల బాధను తొలగించే జ్ఞానాన్ని నాకు చెప్పు. నేను వినాలని ఆసక్తిగా ఉన్నాను.
నారాయణ ఉవాచ ఆధ్యాత్మికో మహాయోగో న జ్ఞాతో యోగినామవి । స చ నానాప్రకారశ్చ సర్వం వేత్తి హరిః స్వయమ్
నారాయణుడు అన్నాడు: ఆధ్యాత్మిక మహాయోగాన్ని యోగులు కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోరు. అది అనేక రూపాల్లో ఉంటుంది. ఆ అన్నింటినీ హరివే స్వయంగా తెలుసు.
కించిదాధ్యాత్మికం చైవ గోనోకే రాధికేశ్వరః । సుప్రీతః కథాయామాస త్రిపురారిం యథా మునే
గోలోకంలో రాధాదేవికి అధిపతి అయినవాడు, సంతోషంతో, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో కొంత భాగాన్ని, మునివరా! త్రిపురారి కి చెప్పినట్టు వివరించాడు.
సహస్రేన్ద్రనిపాతాన్తం తపః కుర్వన్తమీశ్వరమ్ । శ్రేష్ఠం జ్యేష్ఠం వైష్ణవానాం వరిష్ఠం చ తపస్వినామ్
వైష్ణవులలో శ్రేష్ఠుడు, తపస్వుల్లో గొప్పవాడు అయిన ప్రభువు, వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం వరకూ తపస్సు చేస్తున్నాడని చూశాడు.
పుష్కరే దుష్కరం తప్త్వా పాద్మే పాద్మం చ పద్మజః । దృష్ట్వా తం సాదరం కృష్ణ ఉవాచ కించిదేవతమ్
పుష్కరంలో కఠినమైన తపస్సు చేసి, పద్మలో పద్మాన్ని ఆచరించిన పద్మజుడు, అతడిని గౌరవంగా చూశాడు. కృష్ణుడు ఆ దేవునితో కొంత మాటాడాడు.
శతేన్ద్రపాతపర్యన్తం కఠోరేణ కృశోదరమ్ । నిశ్చేష్టమస్థిసారం చ కృపయా చ కృపానిధిః
వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం పాటు కఠిన తపస్సు చేసి, శరీరం ఎముకలు, చర్మం మాత్రమే మిగిలినట్టు క్షీణించి, కదలకుండా ఉండగా, దయామయుడు కరుణతో మాట్లాడాడు.
సింహక్షేత్రే పురా ధర్మం మత్తాతం ధర్మిణాం వరమ్ । చతుర్దశేన్ద్రావచ్ఛిన్నం తపస్తప్త్వా కృశోదరమ్
పురాతన కాలంలో సింహక్షేత్రంలో ధర్మశీలుల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన నా తండ్రి, పద్నాలుగు ఇంద్రుల కాలం పాటు తపస్సు చేసి, శరీరం క్షీణించాడు.
పపాఠాఽఽయాత్మికం కించిత్కృపయా చ కృపానిధిః । కిచిచ్ఛతేన్ద్రావచ్ఛిన్నం మాం తపన్తమువాచ సః
దయామయుడు కొంత ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం చెప్పాడు. నేను వెయ్యి ఇంద్రుల కాలం పాటు తపస్సు చేస్తున్నాను అని చూసి, ఆయన నాతో మాట్లాడాడు.
కించిత్సనత్కుమారం చ తపన్తం సుచిరం పరమ్ । సుతపన్తమనన్తం చ కించిచ్చోవాచ నారద
నారదా! సనత్కుమారుడు చాలా కాలం, గొప్ప తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత చెప్పాడు. అనంతుడు కూడా దీర్ఘ తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత ఉపదేశించాడు.
చిరం తపన్తం కపిలం హిమశైలే తపస్వినమ్ । పుష్కరే భాస్కరే కించిత్తపన్తం దుష్కరం తపః
హిమపర్వతంపై కపిలుడు చాలా కాలం తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కొంత చెప్పాడు. పుష్కరంలో భాస్కరుడు కఠిన తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు కూడా కొంత ఉపదేశించాడు.
ఉవాచ కించిత్ప్రహ్లాదం కించిద్దుర్వాససం భృగుమ్ । ఏవం నిగూఢం భక్తం చ కృప్యా భక్తవత్సలః
ప్రహ్లాదునికి కొంత, దుర్వాసునికి కొంత, భృగువుకు కొంత ఉపదేశించాడు. ఇలా భక్తవత్సలుడు, దయతో తన గుప్త భక్తుడికి కూడా ఉపదేశించాడు.