క్రీడాకమలదణ్డం చ హస్తాద్ధ్వస్తం మమ ప్రభో । సహసా ఖణ్డశణ్డం చ బభూవ సహ హేతునా
ప్రభూ, నా చేతిలోని ఆ కమలపు ఆటదండం అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయి, ఏదో కారణంతో ముక్కలు ముక్కలుగా విరిగిపోయింది.
హస్తాద్ష్వస్తశ్చ సహసా సద్రత్నసారదర్పణః । నిర్మలః కజ్జలాకారః ఖణ్డకణ్డో బభూవ హ
రత్నాలతో మెరిసే, నిగనిగలాడే అద్దం కూడా నా చేతిలోంచి ఊహించని విధంగా జారిపడి, నల్లటి కాజలుగాను మెరిసి, ముక్కలు ముక్కలుగా విరిగిపోయింది.
హారో మే రత్నమారాణాం ఛిన్నో భూత్వా చ వక్షసః । అతీవ మరినం పద్మం పపాత ధరణీతలే
నా ఛాతీపై ఉన్న రత్నాల హారం తెగిపోయి, వాడిపోయిన పద్మంలా బరువుగా నేలపై పడిపోయింది.
సౌధపుత్తలికాః సర్వా నృత్యన్తి చ హసన్తి చ । ఆస్ఫోటయన్తి గాయన్తి రుదన్తి య క్షణం క్షణమ్
అంతఃపురంలోని బొమ్మలు అన్నీ నాట్యం చేస్తూ, నవ్వుతూ, చప్పట్లు కొడుతూ, పాడుతూ, ఒక్కసారిగా ఏడుస్తూ, క్షణక్షణానికి మారిపోతున్నాయి.
కృష్ణవర్ణం బృహచ్చక్రం ఖే భ్రమన్తం ముహుర్ముహుః । నిపతన్తం చోత్పతన్తం పశ్యామి చ భయంకరమ్
నేను ఆకాశంలో మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతున్న పెద్ద నల్లటి చక్రాన్ని చూస్తున్నాను. అది పైకి ఎగిరి, కింద పడుతూ భయంకరంగా కనిపిస్తోంది.
ప్రాణాధిదేవః పురుషో నిఃసృత్యామ్యన్తరాన్మమ । రాధే విదాయం దేహీతి తతో యామీత్యువాచ హ
ప్రాణాధిదేవుడు ఒక పురుషునిగా నా లోపల నుండి బయటకు వచ్చి, 'రాధే, ఈ దేహానికి వీడ్కోలు చెబుతున్నాను, ఇక నేను వెళ్తున్నాను' అని అన్నాడు.
కృష్ణవర్ణా చ ప్రతిమా మామాశ్లిష్యతి చుమ్బతి । కృష్ణవస్త్రపరీధానా చేతి పశ్యామి సాంప్రతమ్
ఇప్పుడు నేను నల్లని వర్ణంతో, నల్ల వస్త్రాలు ధరించిన ఒక మూర్తి నన్ను ఆలింగనం చేసి ముద్దిచ్చినట్లు చూస్తున్నాను.
ఇతీదం విపరీతం చ దృష్టావా చ ప్రాణావల్లభ । నృత్యన్తి తక్షిణాఙ్గాని ప్రాణా ఆన్దోలయన్తి మే
ప్రాణప్రియుడా, ఇలా విచిత్రమైన, విరుద్ధమైన దృశ్యాలు నేను చూశాను. నా కుడివైపు అవయవాలు కంపించిపోతున్నాయి, ప్రాణాలు కలవరపడుతున్నాయి.
రుదన్తి శోకాత్కర్షన్తి సముద్విగ్నం చ మానసమ్ । కిమిదం కిమిదం నాథ వద వేదవిదాం వర
వారు ఏడుస్తున్నారు, దుఃఖిస్తున్నారు, నా మనసును కలవరపెడుతున్నారు. నాథా, వేదాలను బాగా తెలిసినవాడా, ఇది ఏమిటి, ఏమిటో చెప్పు.
ఇత్యుక్త్వా రాధికా దేవీ శుష్కకణ్ఠోష్ఠతాలుకా । పపాత తత్పదామ్భోజే భీతా స శోకవిఙ్వలా
ఇలా చెప్పిన రాధికా దేవి, గొంతు, పెదాలు, నాలుక ఎండిపోయి, భయంతో, దుఃఖంతో, ఆయన పద్మపాదాల వద్ద పడిపోయింది.
శ్రుత్వా స్వప్నం జగన్నాథో దేవీం కృత్వా స్వవక్షమి । ఆధ్యాత్మికేన యోగేన వోధయామాస తత్క్షణమ్
ఆమె స్వప్నాన్ని విన్న జగన్నాథుడు, దేవిని తన వక్షసుపై పెట్టుకొని, ఆ క్షణంలోనే ఆధ్యాత్మిక యోగబలంతో ఆమెను మేల్కొలిపాడు.
త్తయాచ శోకం స దేవీ జ్ఞానం సంప్రాప్య నిర్మలమ్ । శాన్తం చ భగవంతం చ కృత్వా కాన్తం స్వవక్షసి
ఆయన కృపవల్ల, ఆ దేవి దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టి, నిర్మలమైన జ్ఞానం పొందింది. తన ప్రియుడిని శాంతంగా, దివ్యంగా చేసి, తన వక్షసుపై హత్తుకుంది.
ఇతిo శ్రీబ్రహ్మo మహాo శ్రీకృష్ణజాన్మఖo ఉత్తo నారదనాo రాధాశోకా- పనోదనే షట్షష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో, శ్రీకృష్ణ జన్మఖాండంలో, నారదుడు చెప్పిన రాధా శోక నివారణం అనే షష్టిహెడు అధ్యాయం ముగిసింది.
అథా సప్తషష్టితమోఽధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ విరహవ్యాకులాం దృష్ట్వా మామినీం కామమోహనః । కృత్వా వక్షసి తాం కృష్ణో యయౌ క్రీడాసరోవరమ్
ఇప్పుడు డబ్బైఏడు అధ్యాయం. నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: విరహవేదనతో ఉన్న నా ప్రియురాలిని చూసి, కృష్ణుడు ఆమెను తన వక్షసుపై పెట్టుకొని, క్రీడాసరోవరానికి వెళ్లాడు.
రాజరాజేశ్వరీ రాధా కృష్ణవక్షసి రాజతే । సౌదామినీవ జలదే నదీనే గగనే మునే
రాజరాజేశ్వరి అయిన రాధ, కృష్ణుని వక్షసుపై మెరిసిపోతూ, మేఘంపై మెరుపులా, ఆకాశంలో నదిలా ప్రకాశిస్తోంది, మునీశ్వరా.
రేమే స రమయా సార్ధం కృపయా చ కృపానిధిః । ద్వయోర్ద్వయోర్యథా స్వర్ణంమణ్యోర్మారకతో మణిః
కృపాసముద్రుడైన ఆయన, రమతో కలసి కృపతో ఆనందిస్తూ, రెండు బంగారు ముక్కల మధ్య లేదా రెండు పచ్చమణుల మధ్య రక్తమణిలా వెలిగిపోతున్నాడు.
రత్ననిర్మాణపర్యఙ్కే రత్నేన్ద్రసారనిర్మితే । నత్నప్రదీపే జ్వలతి రత్నభూషణభూషితః
రత్నాలతో తయారైన మంచంపై, అత్యుత్తమ రత్నాలతో చేసిన పరుపుపై, రత్నదీపం వెలుగులో, రత్నాభరణాలతో అలంకరించబడి, ఆయన ప్రకాశించాడు.
రత్నభూషాభూషితయా రాసరత్నశ్చ కౌతుకాత్ । రసరత్నాకరే రమ్యే నిమగ్నో రసికేశ్వరః
రత్నాభరణాలతో అలంకరించబడిన రసరత్నంతో కలసి, రసరసముద్రంలో ఆనందంగా మునిగిపోయిన రసికేశ్వరుడు, ఆనందంలో తడిసి ఉన్నాడు.
రాసే రాసేశ్వరీ రాధా రామేశ్వరమువాచ సా । సురతౌ విరతౌ సత్యాం విరతే న మనోరథే
రాసలీలలో రాసేశ్వరి రాధా, రామేశ్వరునికి ఇలా చెప్పింది: 'సంగమంలో ఆనందం ఉంటుంది, వేరుపడినపుడు మనస్సు లో ఆనందం ఉండదు; వేరుపడినపుడు మనసు లో కోరిక కూడా ఉండదు.'
రాధికోవాచ ప్రఫుల్లాఽహం త్వయా నాథ మృతా మ్లానా చ త్వాం వినా । యథా మహౌషధిగణః ప్రభాతే భాతి భాస్కరే
రాధా ఇలా చెప్పింది: 'ప్రభూ! నీవుంటే నేను వికసిస్తాను, నీవు లేనప్పుడు నేను మలినమై, చచ్చిపోతాను. ఇది ఉదయాన్నే సూర్యుడు వెలిగినప్పుడు ఔషధగణం ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలాగే.'
నక్తం దీపశిఖేవాహం త్వయా సార్ధం త్వయా వినా । దినే దినే యథా క్షీణా కృష్ణపక్షే విధోః కలా
రాత్రిపూట నీవుంటే నేను దీపశిఖలా వెలుగుతాను; నీవు లేనప్పుడు, ప్రతి రోజు, కృష్ణపక్షంలో చంద్రుని కళలు తగ్గిపోతున్నట్టు, నేను క్షీణిస్తాను.'
తవ వక్షసి మే దీప్తిః పూర్ణంచన్ద్రప్రభాసమా । సద్యో మృతా త్వయా త్యక్తా కుహ్వాం చన్ద్రకలా యథా
నీ వక్షసుపై నా కాంతి పూర్ణచంద్రుని వెలుగు లాగా ఉంటుంది; నీవు నన్ను విడిచిపెడితే, నేను వెంటనే చచ్చిపోతాను, అమావాస్య రాత్రి చంద్రుని కళ మాయమైనట్టు.'
జ్వలదగ్నిశిఖేవాహం ఘృతాహుత్యా త్వయా సహ । త్వయా వినాఽహం నిర్వాణా శిశిరే పద్మినీ యథా
నీవుంటే నేను నెయ్యి పోసిన అగ్ని శిఖలా మండుతాను; నీవు లేనప్పుడు, చలికాలంలో కమలపువ్వు ఎలా వాడిపోతుందో, నేను అలానే నిశ్శబ్దమై పోతాను.'
చిన్తాజ్వరజరాగ్రస్తా మత్తస్త్వయి గతేఽప్యహమ్ । అస్తంగతే రవౌ చన్ద్రే ధ్వాన్దగ్రస్తా ధరా యథా
నీవు దూరమైనప్పుడు, ఆందోళన, జ్వరము, ముదుసలితనం నన్ను పట్టిపడతాయి; సూర్యుడు, చంద్రుడు అస్తమించినప్పుడు భూమి చీకటిలో మునిగిపోతుందిగా, నేను కూడా అలాగే అవుతాను.'
భ్రష్టో వేషస్త్వాం వినా మే రుపయౌవనచేతనమ్ । తారావలీ పరిభ్రష్టా సూర్యసూతోదయే యథా
నీవు లేనప్పుడు, నా అందం, యవ్వనం, జ్ఞానం అన్నీ పోతాయి; ఉదయాన్నే సూర్యుడు వెలిగితే నక్షత్రాల సమూహం కనబడనట్టు.'
త్వమేవాఽఽత్మా చ సర్వేషాం మమ నాథో విశేషతః । తనుర్యథాఽఽత్మనా త్యక్తా తథాఽహం చ త్వయా వినా
నీవే అందరికీ ఆత్మ, నాకు ప్రత్యేకంగా ప్రభువవు; ఆత్మ లేనప్పుడు శరీరం ఎలా చనిపోతుందో, నీవు లేనప్పుడు నేను అలాగే ఉండిపోతాను.'
పఞ్చప్రాణాత్మకస్త్వం మే మృతాఽహం చ త్వయా వినా । దృష్టేశ్చ గోలకౌ జద్వద్దృష్టిః పుత్తలికాం వినా
నీవే నాకు ఐదు ప్రాణాలు; నీవు లేనప్పుడు నేను చనిపోతాను. కన్ను లోపల గుండ్రంగా ఉండే భాగం లేకపోతే చూపు ఉండదుగా, బొమ్మకూ చూపు ఉండదు కదా, అలాగే నేను.
స్థలం యథా చిత్రయుక్తం త్వయా సార్ధమహం తథా । అసంస్కృతా త్వయా హీనా తృణాచ్ఛన్నా యథా మహీ
నీవుంటే నేనొక చిత్రాలతో అలంకరించిన భూమిలా ఉంటాను; నీవు లేనప్పుడు, నేనెవరూ మెచ్చని, గడ్డి కప్పబడిన భూమిలా అవుతాను.'
త్వయా సార్ధమహం కృష్ణ చిత్రయుక్తేవ మృన్మయీ । త్వాం వినా జలధౌతాఽహం విరూపా మృన్మయీవ చ
కృష్ణా! నీవుంటే నేనొక చిత్రాలతొ అలంకరించిన మట్టి బొమ్మలా ఉంటాను; నీవు లేనప్పుడు, నీళ్ళతో తడిపిన మట్టి బొమ్మలా, ఆకారంలేని రూపంలో మారిపోతాను.'
గోపాఙ్గనానాం శోభా చ త్వయా రాసేశ్వరేణ చ । హారే స్వర్ణవికారే చ శ్వేతేన మణినా సహ
రాసేశ్వరుడైన నీవు ఉన్నప్పుడు గోపికల అందం ప్రకాశిస్తుంది; అది బంగారు హారంలో తెల్ల మణి మెరిసినట్టు.