అపి సత్యం క సంనద్ధో న శోకేన హతః ప్రభుః । అపి స్మరతి మాం పాపాం స్వామినో దుఃఖరూపిణీమ్
ప్రభువు దుఃఖంతో కూలిపోకుండా నిలబడుతున్నాడా? నేను చేసిన పాపాల వల్ల బాధపడుతున్న నన్ను ఆయన గుర్తు చేసుకుంటున్నాడా?
మదర్థే కతి దుఃఖం వా సంప్రాప స మదీశ్వరః । హారో నాఽఽరోర్పితః కణ్ఠే పురా వ్యవహితో రతౌ
నా కోసం నా ప్రభువు ఎంత బాధలు అనుభవించాడు? ఒకప్పుడు నా మెడలో వేసిన హారం, మనిద్దరి వేరుపడిన తర్వాత దూరంగా పడిపోయింది.
అధునైవాఽఽవయోర్మధ్యే సముద్రః శతయోజనః । అపి ద్రక్ష్యామి తం రామం కరుణాసాగరం ప్రభుమ్
ఇప్పుడు మనిద్దరి మధ్య వంద యోజనాల సముద్రం ఉంది. ఆ కరుణాసాగరుడైన రాముణ్ణి నేను మళ్లీ చూడగలనా?
కాన్తం శాన్తం నితాన్తం చ ధర్మిష్ఠం ధర్మకర్మణి । అపి సేవాం కరిష్యామి పాదపద్మే పునః ప్రభోః
నా ప్రియుడు శాంతంగా, ధర్మబద్ధంగా ఉండే వాడు. ప్రభువు పాదపద్మాల దగ్గర నేను మళ్లీ సేవ చేయగలనా?
పతిసేవావిహీనాయా మూఢాయా జీవనం దృథా । అపి మే ధర్మపుత్రశ్చ సత్యం జీవతి లక్ష్మణః
భర్త సేవ చేయలేక మూర్ఖురాలైన నాకీ జీవితం వ్యర్థం. నా ధర్మపుత్రుడైన లక్ష్మణుడు ఇంకా బతికే ఉన్నాడా?
మచ్ఛోకసాగరే మగ్నో భగ్నదర్పో మయా వినా । వీరాణాం ప్రవరో ధర్మీ దేవకల్పశ్చ దేవరః
నా వేదన సముద్రంలో మునిగిపోయి, నా లేని లోపంలో అతని గర్వం తుడిపాటయ్యింది. వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మమయుడైన, దేవతలకు సమానమైన నా మరిది—
అపి సత్యం ససంన్నద్ధో సత్ప్రభోరనుజః సదా । అపి ద్రక్ష్యామి సత్యం తం లక్ష్మణం ధర్మలక్షణమ్
ప్రభువు తమ్ముడు ఎప్పటికీ ధైర్యంగా ఉన్నాడా? నిజంగా ఆ ధర్మలక్షణుడైన లక్ష్మణుణ్ణి నేను మళ్లీ చూడగలనా?
ఇత్యేవం వచనం శ్రుత్వా దత్త్వా ప్రత్యుత్తరం శుభమ్ । భస్మీభూతాం చ తాం లఙ్కాం చకార లీలయా మునే
ఈ మాటలు విని, మంచి సమాధానం ఇచ్చి, వాయుపుత్రుడు ఆ మునివరకు లీలగా లంకను బూడిదగా మార్చాడు.
పునః ప్రబోధం తస్యై చ దత్తవా వాయుసుతః కపిః । ప్రయయౌ లీలయా వేగాద్యత్ర రాజీవలోచనః
ఆ వాయుపుత్రుడు మళ్లీ సీతకు ధైర్యం చెప్పి, తన వేగంతో, లీలగా పద్మనేత్రుడున్న చోటికి వెళ్లిపోయాడు.
సర్వం తత్కథాయామాస వృత్తాన్తం మాతురేవ చ । సీతామఙ్గలవృత్తాన్తం శ్రుత్వా రామో రురోద చ
అతడు జరిగిన సంగతులన్నీ రామునికీ, తల్లి కౌసల్యకీ వివరంగా చెప్పాడు. సీతా మంగళవార్త విని రాముడు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
రుతోదోచ్చైర్లక్ష్మణశ్చ సుగ్రీవశ్చాపి నారద । వానరా రురుదుః సర్వే సహబలపరాక్రమాః
లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు, నారదుడు గట్టిగా ఏడ్చారు. బలవంతులైన వానరసైన్యమంతా కూడా కలిసి కన్నీళ్లు పెట్టింది.
నిబధ్య సేతుం లఙ్కాం చ ప్రయయౌ రఘునన్దనః । ససైన్యః సానుజః శీఘ్రం సంనద్ధశ్చాపి నారద
సేతు నిర్మించి, రఘునందనుడు తన సైన్యంతో, తమ్ముడితో కలిసి, ఆయుధాలు ధరించి, త్వరగా లంకకు వెళ్లాడు, నారదా.
నిహత్య రావణం రామో రణం కృత్వా సబాన్ధవమ్ । చకార మోక్షణం బ్రహ్మన్ సితాయశ్చ శుభేక్షణే
రాముడు యుద్ధంలో రావణుడిని, అతని బంధువులనూ సంహరించి, బ్రహ్మన్, మంగళదృష్టి కలిగిన సీతను విముక్తి చేశాడు.
కృత్వా పుష్పకయానేన సీతాం సత్యపరాయణామ్ । అయోధ్యాం ప్రయయౌ శీఘ్రం క్రీడాకౌతుకమఙ్గలైః
తర్వాత సత్యనిష్ఠురాలైన సీతను పుష్పకవిమానంలో కూర్చోబెట్టి, ఆటపాటలతో, మంగళోత్సవాలతో, త్వరగా అయోధ్యకు వెళ్లాడు.
క్రీడాం చకార భగవాన్ సీతాం కృత్వా చ వక్షసి । విజహౌ విరహజ్వాలాం సీతా రామశ్చ తత్క్షణమ్
భగవంతుడు సీతను తన వక్షసిపై ఉంచుకుని ఆనందంగా ఆటలాడాడు. ఆ క్షణంలోనే సీత, రాములు ఇద్దరూ వేరుపాటు బాధను విడిచిపెట్టారు.
సప్తద్వీపేశ్వరో రామో బభూవ పృథివీతలే । బభూవ నిఖిలా పృథ్వీ ఆధివ్యాధివివర్జితా
రాముడు భూమిపై ఏడు ద్వీపాలకు అధిపతిగా మారాడు. మొత్తం భూమి బాధలు, వ్యాధులు లేకుండా సుఖంగా మారింది.
బభూవతూ రామపుత్రౌ ధార్మికౌ చ కుశీలవౌ । తయోశ్చ పుత్రైః పౌత్రేశ్చ సూర్యవంశోద్భవా నృపాః
అలా శ్రీరామునికి ధర్మపరులు అయిన కుశుడు, లవుడు ఇద్దరూ కుమారులుగా జన్మించారు. వారి కుమారులు, మనవళ్ల ద్వారా సూర్యవంశానికి చెందిన రాజులు పుట్టుకొచ్చారు.
ఇతి తే కథితం వత్స శ్రీరామచరితం శుభమ్ । సుఖదం మోక్షదం సారం పారపోతం భవార్ణవే
ఇలా, నా బిడ్డా, నీకు నేను శ్రీరాముని పవిత్రమైన చరిత్రను చెప్పాను. ఇది సుఖాన్ని ఇస్తుంది, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది, సారాంశంగా ఉంది, భవసాగరాన్ని దాటించే పడవవంటిది.
అథ త్రిషష్టితమోధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ అథ కంసో విచిన్త్యైవం దృష్ట్వా దుఃస్వప్నమేవ చ । సముద్విగ్నో మహాభీతో నిరాహారో నిరుత్సుకః
నారాయణుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ సమయంలో కంసుడు చెడు కలను చూసి, ఆలోచిస్తూ, చాలా కలవరపడి, భయంతో, ఆహారం తినలేక, ఏ పనిలోనూ ఆసక్తి లేకుండా పోయాడు.
పుత్రం మిత్రం బన్ధుగణం బాన్ధవం చ పురోహితమ్ । సమానీయ సభామధ్యే తానువాచ సుదుఃఖితః
తన కుమారుడిని, మిత్రులను, బంధువులను, స్నేహితులను, పురోహితుడిని సభలోకి పిలిపించి, కంసుడు చాలా బాధతో వారందరితో మాట్లాడాడు.
కంస ఉవాచ మయా దృష్టో నిశీథే యో దుఃస్వప్నో హి భయప్రదః । నిబోధత బుధాః సర్వే బాన్ధవాశ్చ పురోహితాః
కంసుడు ఇలా అన్నాడు — నేను అర్ధరాత్రి సమయంలో భయంకరమైన చెడు కలను చూశాను. అందరూ జ్ఞానులు, బంధువులు, పురోహితులు, మీరు వినండి.
బిభ్రతీ రక్తపుష్పాణాం మాలాం సా రక్తచన్దనమ్ । రక్తామ్బనం ఖడ్గతీక్ష్ణం ఖర్పరం చ భయంకరమ్
ఆమె ఎర్ర పువ్వులతో చేసిన హారాన్ని, ఎర్ర చందనం, ఎర్ర వస్త్రాలు ధరించి, పదునైన ఖడ్గాన్ని, భయంకరమైన ఖపాలాన్ని పట్టుకుని ఉంది.
ప్రకృత్యాట్టాట్టహాసం చ లోలజిహ్వా భయంకరీ । అతీవ వృద్ధా కృష్ణాఙ్గీ నగరే మమ నృత్యతి
ఆమె సహజంగా గట్టిగా నవ్వుతూ, నాలుక బయటకు పొడవగా, భయపెట్టేలా, చాలా వృద్ధురాలిగా, నల్లని శరీరంతో, నా పట్టణంలో నాట్యం చేస్తోంది.
ముక్తకేశీ ఛిన్ననాసా కృష్ణా కృష్ణామ్బారప్రియా । విధవా సా మహాశూద్రీ మామాలిఙ్గితుమిచ్ఛతి
ఆమె జుట్టు విప్పి ఉంది, ముక్కు కోసి ఉంది, నల్లగా ఉంది, నల్ల వస్త్రాలు ఇష్టపడుతుంది. ఆ విధవ, నీచజాతి మహిళ నన్ను ఆలింగనం చేయాలని ప్రయత్నించింది.
మలినం చైలఖణ్డం చ బిభ్రతీ రూక్షమూర్ధజాన్ । దధతీ చూర్ణతిలకం కపోలై మమ వక్షసి
ఆమె మురికి వస్త్రపు ముక్కను ధరించి, రప్పటి జుట్టుతో, తన చెక్కెళ్లపై పొడి తిలకం పెట్టుకుని, అవి నా ఛాతిపై నొక్కింది.
కృష్ణవర్ణాని పక్వాని చ్ఛిన్నభిన్నాని సత్యక । పతన్తి కృత్వా శబ్దాంశ్చ శశ్వత్తాలఫలాని చ
సత్యకా! నల్లగా, పండిన, చీలిపోయిన తాళపండ్లు పదే పదే శబ్దంతో నేలపై పడిపోతున్నాయి.
కుచైలో వికృతాకారో మ్లేచ్ఛో హి రూక్షమూర్ధజః । దదాతి మహ్యం భూషాయాం ఛిన్నభిన్నకపర్దకాన్
చెత్తదుస్తులు వేసుకున్న, వికారమైన రూపంతో, రప్పటి జుట్టుతో ఉన్న ఓ విదేశీయుడు నాకు విరిగిపోయిన, చీలిపోయిన కౌడీలను అలంకారంగా ఇచ్చాడు.
మహారుష్టా చ దివ్యా స్త్రీ పతిపుత్రవతీ సతీ । బభఞ్జ పూర్ణకుమ్భం చ సాఽభిశప్య పునః పునః
ఒక దివ్యకోపంతో ఉన్న, భర్త, పిల్లలు ఉన్న పతివ్రతా స్త్రీ, నన్ను పదే పదే శపిస్తూ, ఒక నిండిన కుంభాన్ని పగులగొట్టింది.
అమ్లానామోండూమాలాం చ రక్తచన్దనచర్చితామ్ । దదాతి మఙ్యం విప్రశ్చ మహారుష్టోఽతిశప్య చ
ఒక కోపంతో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు, నన్ను చాలా శపించి, ఎండిపోయిన దర్భమాలను, ఎర్ర చందనం పూసినదాన్ని నాకు ఇచ్చాడు.
క్షణమఙ్గారవృష్టిశ్చ భస్మవృష్టిః క్షణం క్షణమ్ । క్షణం క్షణం రక్తవృష్టిర్భవేచ్చ నగరే మమ
కొన్ని క్షణాలు అగ్నికణాల వర్షం, మరికొన్ని క్షణాలు బూడిద వర్షం, ఇంకొన్ని క్షణాలు నా పట్టణంలో రక్త వర్షం కురిసింది.