హనుమాన్పయయౌ లఙ్కాం సీతాన్వేషణహేతవే । రామాదధీతసందేశో యయౌ రుద్రకలోద్భవః
హనుమంతుడు రాముని సందేశాన్ని తీసుకొని, సీతమ్మను వెతకడానికి లంకకు వెళ్లాడు. ఆ హనుమంతుడు రుద్రుని తత్వం నుంచి జన్మించినవాడు.
అశోకకాననే సీతాం దదర్శ శోకకర్శితామ్ । నిరాహారామతికృశాం కుహ్వాం చన్ద్రకలామివ
అశోకవనంలో, హనుమంతుడు దుఃఖంతో క్షీణించి, ఉపవాసంతో బలహీనమై, దాగి ఉన్న చంద్రకళలా ఉన్న సీతమ్మను చూశాడు.
సతతం రామ రామేతి జపన్తీం భక్తిబూర్వకమ్ । బిభ్రతీం చ జటాభారం తప్తకాఞ్చనసంనిభామ్
ఆమె ఎప్పుడూ భక్తితో 'రామా రామా' అని జపిస్తూ, తాపిన బంగారం లాంటి జటలు ధరించి ఉండేది.
ధ్యాయమానాం పదాబ్జం చ శ్రీరామస్య దిపానిశమ్ । శుద్ధాశయాం సుశీలాం చ సువ్రతాం చ పతివ్రతామ్
శ్రీరాముని పదపద్మాలను రాత్రింబవళ్ళు ధ్యానిస్తూ, పవిత్రమైన మనస్సుతో, మంచితనంతో, వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, భర్తకు అంకితమై ఉండేది.
మహాలక్ష్మీలక్ష్మయుక్తాం ప్రజ్వలన్తీం స్వతేజసా । పుణ్యదాం సర్వతీర్థానాం దృష్ట్వా భువనపావతీమ్
మహాలక్ష్మి లక్షణాలతో, తన తేజంతో ప్రకాశిస్తూ, దృష్టితోనే లోకాలను పవిత్రం చేసే, అన్ని తీర్థాలకన్నా మిన్నగా పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే సీతమ్మను చూశాడు.
ప్రణమ్య మాతరం దృష్ట్వా రుదతీం వాయునన్దనః । రత్నాఙ్గులీయం రామస్య దదౌ తస్యై ముదాఽన్వితః
ఆమెను చూసి, వాయుపుత్రుడు కన్నీళ్లు పెట్టి, తల్లిని వందించి, ఆనందంతో రాముని రత్నాల ఉంగరాన్ని ఆమెకు ఇచ్చాడు.
రురోద ధర్మీ తాం దృష్ట్వా ధృత్వా తచ్చరణామ్బుజమ్ । ఉవాచ రామసందేశం సీతాజీవనరక్షణమ్
ధార్మికుడైన హనుమంతుడు, ఆమెను చూసి ఏడ్చి, ఆమె పదపద్మాలను పట్టుకొని, సీతమ్మ ప్రాణరక్షణకు సంబంధించిన రాముని సందేశాన్ని చెప్పాడు.
హనుమానువాచ పారేసముద్రం శ్రీరామః సంనద్ధశ్చ సలక్ష్మణః । బభూవ రామమిత్రం చ సుగ్రీవో బలవాన్కపిః
హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'సముద్రం అద్దెపక్కన శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో సిద్ధంగా ఉన్నాడు. బలవంతుడైన సుగ్రీవుడు రాముని మిత్రుడయ్యాడు.'
రామశ్చ వాలినం హత్వా రాజ్యం నిష్కణ్టకం దదౌ । సుగ్రీవాయ చ మిత్రాయ తద్భార్యం వాలినా హృతామ్
రాముడు వాలిని సంహరించి, రాజ్యాన్ని కష్టాల్లేని దానిగా చేసి, తన మిత్రుడైన సుగ్రీవునికి ఇచ్చాడు. వాలిని తీసుకుపోయిన భార్యను కూడా తిరిగి ఇచ్చాడు.
సుగ్రీవశ్చ తవోద్ధారం స్వీచకార చ ధర్మతః । వానరాశ్చ యయుః సర్వే తవాన్వేషణకారణాత్
సుగ్రీవుడు నీ రక్షణను ధర్మబద్ధంగా స్వీకరించాడు. అందుకే అన్ని వానరులు నిన్ను వెతకడానికి బయలుదేరారు.
ప్రాప్య మఙ్గలవార్తాం చ మత్తో రాజీవలోచనః । గమ్భీరం సాగరం బద్ధ్వా సోఽచిరేణాఽఽగమిష్యతి
నా ద్వారా మంగళవార్త తెలుసుకున్న పద్మనేత్రుడైన రాముడు, త్వరలోనే ఆ గంభీరమైన సముద్రాన్ని దాటి ఇక్కడికి వస్తాడు.
నిహత్య రావణం పాపం సపుత్రం చ సబాన్ధవమ్ । కరిష్యత్యచిరేణైవ హే మాతస్తవ మోక్షణమ్
పాపాత్ముడైన రావణుడిని, అతని కుమారులను, బంధువులను సంహరించి, తల్లి! త్వరలోనే నీ విమోచనను సాధిస్తాడు.
అద్య రత్నమయీం లఙ్కాం నిఃశఙ్కస్త్వతప్రసాదతః । భస్మీభూతాం కరిష్యామి మాతః పశ్య చ సస్మితమ్
తల్లి! నీ కృపతో, ఈ రోజు నేను భయమేమీ లేకుండా రత్నాల లంకను బూడిదగా చేస్తాను. నవ్వుతూ ఇది చూడండి.
మర్కటీడిమ్భతుల్యాం చ లఙ్కాం పశ్యామి సువ్రతే । మూత్రతుల్యం సముద్రం చ శరావమివ భూతలమ్
ధర్మవంతురాలా! నాకు లంక వానరపు పిల్లల ఆటస్థలంలా చిన్నదిగా కనిపిస్తోంది. సముద్రం మూత్రంలా, భూమి ఒక పాత్రలా ఉంది.
పిపీలికాసంఘమివ ససైన్యం రావణం తథా । సంహర్తుం చ సమర్థోంఽహం ముహూర్తార్ధేన లీలయా
రావణుడు తన సైన్యంతో కూడి, చీమల గుంపులా కనిపిస్తున్నాడు. నేను వారిని అర్ధక్షణంలో ఆటగా సంహరించగలను.
రామప్రతిజ్ఞారక్షార్థం న హనిష్యామి సాంప్రతమ్ । స్వస్థా భవ మహాభాగే త్యజ భీతిం మదీశ్వరి
కానీ రాముని ప్రతిజ్ఞను కాపాడటానికి ఇప్పుడు వారిని సంహరించను. మహాభాగే! భయపడకండి, మనసు నిశ్చింతగా ఉంచుకోండి.
పానరస్య వచః శ్రుత్వా రురోదోచ్చైర్ముహుర్ముహుః । ఉవాచ వచనం భీతా రామపతివ్రతా
వానరుని మాటలు విని, ఆమె మళ్లీ మళ్లీ గట్టిగా ఏడ్చింది. భయంతో, రాముని పతివ్రత అయిన సీతమ్మ ఇలా చెప్పింది.
సీతోవాచ అయే జీవతి మే రామో మచ్ఛోకార్ణవదారుణాత్
సీతమ్మ ఇలా అంది: 'అయ్యో! నా దుఃఖ సముద్రం వల్ల రాముడు ఇంకా బతికే ఉన్నాడా?'
అపి మే కుశలీ నాథః కౌసల్యానన్దనః ప్రభు । కీదృశశ్చ కృశాఙ్గశ్చ జానకీజీవనోఽధునా
నా ప్రభువైన కౌసల్యానందనుడు క్షేమంగా ఉన్నాడా? జనకీ ప్రాణంగా ఉన్న ఆ రాముడు ఇప్పుడు ఎలా ఉన్నాడు? అతని శరీరం మిగిలిందా, లేనిదా?
కిమాహారశ్చ కిం భుఙ్క్తే మమ ప్రణాధికః ప్రియః । అపి పారే సముద్రస్య సత్యం సీతాపతిః స్వయమ్
నా ప్రాణకన్నా మిన్నైన ప్రియుడు ఏమి తింటున్నాడు? అతని ఆహారం ఏమిటి? సీతాపతి నిజంగా సముద్రం అవతల ఉన్నాడా?
అపి సత్యం క సంనద్ధో న శోకేన హతః ప్రభుః । అపి స్మరతి మాం పాపాం స్వామినో దుఃఖరూపిణీమ్
ప్రభువు దుఃఖంతో కూలిపోకుండా నిలబడుతున్నాడా? నేను చేసిన పాపాల వల్ల బాధపడుతున్న నన్ను ఆయన గుర్తు చేసుకుంటున్నాడా?
మదర్థే కతి దుఃఖం వా సంప్రాప స మదీశ్వరః । హారో నాఽఽరోర్పితః కణ్ఠే పురా వ్యవహితో రతౌ
నా కోసం నా ప్రభువు ఎంత బాధలు అనుభవించాడు? ఒకప్పుడు నా మెడలో వేసిన హారం, మనిద్దరి వేరుపడిన తర్వాత దూరంగా పడిపోయింది.
అధునైవాఽఽవయోర్మధ్యే సముద్రః శతయోజనః । అపి ద్రక్ష్యామి తం రామం కరుణాసాగరం ప్రభుమ్
ఇప్పుడు మనిద్దరి మధ్య వంద యోజనాల సముద్రం ఉంది. ఆ కరుణాసాగరుడైన రాముణ్ణి నేను మళ్లీ చూడగలనా?
కాన్తం శాన్తం నితాన్తం చ ధర్మిష్ఠం ధర్మకర్మణి । అపి సేవాం కరిష్యామి పాదపద్మే పునః ప్రభోః
నా ప్రియుడు శాంతంగా, ధర్మబద్ధంగా ఉండే వాడు. ప్రభువు పాదపద్మాల దగ్గర నేను మళ్లీ సేవ చేయగలనా?
పతిసేవావిహీనాయా మూఢాయా జీవనం దృథా । అపి మే ధర్మపుత్రశ్చ సత్యం జీవతి లక్ష్మణః
భర్త సేవ చేయలేక మూర్ఖురాలైన నాకీ జీవితం వ్యర్థం. నా ధర్మపుత్రుడైన లక్ష్మణుడు ఇంకా బతికే ఉన్నాడా?
మచ్ఛోకసాగరే మగ్నో భగ్నదర్పో మయా వినా । వీరాణాం ప్రవరో ధర్మీ దేవకల్పశ్చ దేవరః
నా వేదన సముద్రంలో మునిగిపోయి, నా లేని లోపంలో అతని గర్వం తుడిపాటయ్యింది. వీరులలో శ్రేష్ఠుడైన, ధర్మమయుడైన, దేవతలకు సమానమైన నా మరిది—
అపి సత్యం ససంన్నద్ధో సత్ప్రభోరనుజః సదా । అపి ద్రక్ష్యామి సత్యం తం లక్ష్మణం ధర్మలక్షణమ్
ప్రభువు తమ్ముడు ఎప్పటికీ ధైర్యంగా ఉన్నాడా? నిజంగా ఆ ధర్మలక్షణుడైన లక్ష్మణుణ్ణి నేను మళ్లీ చూడగలనా?
ఇత్యేవం వచనం శ్రుత్వా దత్త్వా ప్రత్యుత్తరం శుభమ్ । భస్మీభూతాం చ తాం లఙ్కాం చకార లీలయా మునే
ఈ మాటలు విని, మంచి సమాధానం ఇచ్చి, వాయుపుత్రుడు ఆ మునివరకు లీలగా లంకను బూడిదగా మార్చాడు.
పునః ప్రబోధం తస్యై చ దత్తవా వాయుసుతః కపిః । ప్రయయౌ లీలయా వేగాద్యత్ర రాజీవలోచనః
ఆ వాయుపుత్రుడు మళ్లీ సీతకు ధైర్యం చెప్పి, తన వేగంతో, లీలగా పద్మనేత్రుడున్న చోటికి వెళ్లిపోయాడు.
సర్వం తత్కథాయామాస వృత్తాన్తం మాతురేవ చ । సీతామఙ్గలవృత్తాన్తం శ్రుత్వా రామో రురోద చ
అతడు జరిగిన సంగతులన్నీ రామునికీ, తల్లి కౌసల్యకీ వివరంగా చెప్పాడు. సీతా మంగళవార్త విని రాముడు కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.