స్వధర్మే రక్షితే తాత శశ్వత్సర్వత్ర మఙ్గలమ్ । యశస్యం సుప్రతిష్ఠా చ ప్రతాపః పూజనం పరమ్
తండ్రీ, తన ధర్మాన్ని కాపాడినవాడికి ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా శుభం, మంచి పేరు, నిలకడైన కీర్తి, గొప్ప ప్రతిష్ట, అత్యున్నత గౌరవం లభిస్తాయి.
యతుర్దశాబ్దం ధర్మేణ త్యక్త్వా గృహసుఖం మ్రమన్ । వనవాసం కరిష్యామి సత్యస్య పాలనాయ తే
పది సంవత్సరాలు నీ సత్యాన్ని కాపాడేందుకు, ఇల్లులోని సుఖాలను వదిలి, నేను అరణ్యంలో నివసిస్తాను.
కృత్వా సత్యం చ శపథమిచ్ఛయాఽనిచ్ఛయాఽథవా । న కృర్యాత్పాలనం యో హి భస్మాన్తం తస్య సూతకమ్
సత్యాన్ని ప్రమాణంగా తీసుకున్నవాడు, ఇష్టంగా అయినా, ఇష్టంలేకపోయినా, దాన్ని పాటించకపోతే, అతని అపవిత్రత శవదహనం అయ్యే వరకు పోదు.
కుమ్భీపాకే స పచతి యావచ్చన్ద్రదివాకరౌ । తతో మూకో భవేత్కుషఠీ మానవః సప్తజన్మసు
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం, ఆ మనిషి కుంభీపాక నరకంలో వేగుతాడు. ఆ తరువాత ఏడు జన్మలు మూగవాడిగా, వ్యాధిగ్రస్తుడిగా జన్మిస్తాడు.
ఇత్యోవముక్త్వా శ్రీరామో విధాయ కల్కలం జటామ్ । ప్రయయౌ చ మహారణ్యే సీతయా లక్ష్మణేన చ
ఇలా చెప్పి శ్రీరాముడు తన జటలను సరిచేసుకుని, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడిని తీసుకుని ఆ మహావనంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
పుత్రశోకాన్మహారాజాస్తత్యాజ స్వతనుం మునే । పాలనాయ పితుః సత్యం రామో బభ్రామకానన
తన కుమారుని వियोग దుఃఖంతో ఆ మహారాజు తన ప్రాణాన్ని విడిచాడు, మునీశ్వరా. తండ్రి మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి రాముడు అరణ్యంలో సంచరించాడు.
కాలాన్తరే మహారణ్యే భగినీ రావణస్య చ । భ్రమన్తీ కాననే ఘోరే భర్త్రా సార్ధం సుగౌతుకాత్
కొంత కాలం తరువాత, ఆ మహావనంలో రావణుడి అక్క భర్తతో కలిసి భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, ఒక శుభకార్య సమయంలో వారిని కలిసింది.
దదర్శ రామం కులటా కామార్తా రాక్షసీ తదా । పులకాఞ్చితసర్వాఙ్గీ సూర్చ్ఛమాప స్మరేణ చ
ఆ రాక్షసురాలు, కామంతో మత్తుగా రామునిని చూసి, ఆనందంతో తన శరీరం అంతా రోమాంచితమై, ప్రేమ తాపంతో మూర్చిపోయింది.
శ్రీరామనికటం గత్వా సస్మితోవాచ కాముకీ । శస్వధౌవనసంయుక్తాఽతిప్రౌఢా కామదుర్మదా
ఆ కామపిపాసురాలు ధైర్యంగా, మదంతో, మనసులో కలయిక కోరికతో శ్రీరాముని దగ్గరకు వెళ్లి నవ్వుతూ ఇలా చెప్పింది.
శూర్పణఖోవాచ హేరామ హే ధనశ్యామ రూపధామ సుణాన్విత । మాయానురక్తాం వనితాం మాం గృహాణ సునిర్జనే
శూర్పణఖా ఇలా చెప్పింది: "ఓ రామా, ఓ ముద్దుబంగారూ, అందాల మూర్తీ, విను! నీ మాయలో మునిగిపోయిన ఈ స్త్రీని, ఈ ఎడారి ప్రదేశంలో నన్ను అంగీకరించు."
శ్రుత్వా శూర్పణఖావాక్యం ధర్మం సంస్మృత్య ధార్మికః । ఉవాచ సధురేం వాక్యం శావభీతశ్చ నారద
శూర్పణఖా మాటలు విని, ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ధర్మపరుడు అయిన రాముడు, నారదా, లోపల భయపడినా, మృదువుగా ఆమెతో ఇలా మాట్లాడాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ అమ్బమాతః సభార్యోఽహమభార్యం గచ్ఛ మేఽనుజమ్ । దుఃఖం ప్రియోఽన్యాం ప్రభజేదితరం చ సుఖాలయమ్
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు: "అమ్మా, నేను భార్యతో ఉన్నవాడిని. నా తమ్ముడి దగ్గరకు వెళ్ళు, అతడు ఇంకా పెళ్లి కాలేదు. ప్రియమైనవాడు వేరొకరిని కోరడం బాధగా ఉంటుంది, కానీ వేరొకరితో సుఖంగా ఉండవచ్చు."
రామస్య వచనం శ్రుత్వా ప్రయయౌ లక్ష్మణం ముదా । దదర్శ లక్షమణం శాన్తం కాన్తం చ లక్షణాన్వితమ్
రాముని మాటలు విని, ఆమె ఆనందంతో లక్ష్మణుడి దగ్గరకు వెళ్లింది. అక్కడ శాంతంగా, అందంగా, శుభలక్షణాలతో ఉన్న లక్ష్మణుణ్ణి చూసింది.
మాం భజస్వ మహాభాగేత్యువాచ చ పునః పునః । లక్ష్మణాస్తద్వచః శ్రుత్వా తామువాచ కుతూహలాత్
ఆమె పదే పదే, "నన్ను అంగీకరించు మహాభాగ" అని అడిగింది. ఆమె మాటలు విని, లక్ష్మణుడు ఆసక్తిగా ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
లక్ష్మణ ఉవాచ విహాయ రామం సర్వేశం హే మూఢే దాసమిచ్ఛసి । సీతాదాసీ చ మత్పత్నీ సీతాదాసోఽహమేవ చ
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మూర్ఖురాలా, అందరికీ అధిపతైన రాముని వదిలి, నాలో దాస్యాన్ని కోరుతున్నావా? సీత నా యజమానురాలు, నా భార్య, నేను సీతకు మాత్రమే సేవకుడిని."
భవ సీతాసపత్నీ త్వం గచ్ఛ రామం మదీశ్వరమ్ । తవ పుత్రో భవిష్యామి సీతాయాశ్చయథా సతి
నీవు సీతకు సహధర్మచారిణిగా అవ్వు, నా ప్రభువైన రాముని దగ్గరకు వెళ్ళు. కావాలంటే, నేను నీకు కుమారుడిని అవుతాను, సీతకు ఉన్నట్టు.
లక్ష్మణాస్య వచః శ్రుత్వా కామేన హృతమానసా । ఉవాచ లక్ష్మణం మూఢా శుష్కకణ్ఠేష్ఠతాలుకా
లక్ష్మణుని మాటలు విని, కామంతో మనసు మత్తుగా మారిన ఆ మూర్ఖురాలు, గొంతు ఎండిపోయి, నాలుక పొడిగా, లక్ష్మణునితో ఇలా చెప్పింది.
శూర్పణఖోవాచ యదీ త్యజసి మాం మూఢ కామాత్స్వయముపస్థితామ్ । యువయోశ్చ విపత్తిశ్చ భవిష్య తి న సంశయః
శూర్పణఖా ఇలా చెప్పింది: "ఓ మూర్ఖుడా, నేను స్వయంగా వచ్చి నీ వద్ద నిలిచినా నన్ను తిరస్కరిస్తే, మీ ఇద్దరికీ నిస్సందేహంగా అపశకునం జరుగుతుంది."
బ్రహ్మా చ మోహినీం త్యక్తవా విశ్వేఽపూజ్యే బభూవ సః । రమ్భాశాపేన దక్షశ్చ ఛాగమస్తో బభూవ సః
బ్రహ్మా మోహినిని తిరస్కరించడంతో దేవతల్లో అపహాస్యం పొందాడు. రంభ శాపంతో దక్షుడు మేకగా మారాడు.
స్వర్వైద్యశ్చోర్వశీశాపాద్యజ్ఞభాగవివర్జితః । రూపహీనః కుబేరశ్చ మేనాశాపేన లక్ష్మణ
ఉర్వశి శాపంతో స్వర్గ వైద్యుడు యజ్ఞంలో భాగం కోల్పోయాడు. మేనా శాపంతో, లక్ష్మణా, కుబేరుడు అందాన్ని కోల్పోయాడు.
కామో ఘృతాచీశాపేన బభూవ భస్మసాచ్ఛివాత్ । బలిర్మదాలసాశాపాద్భ్రష్టరాజ్యో బభూవ హ
ఘృతాచీ శాపంతో కామదేవుడు శివుని చేతిలో బూడిదయ్యాడు. మదాలసా శాపంతో బలి తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు.
శాపేన మిశ్రకేశ్యాశ్చ హృతభార్యో బృహస్పతిః । మమ శాపాత్తథా రామో హృతభార్యో భవిష్యతి
మిశ్రకేశి శాపంతో బృహస్పతి భార్యను కోల్పోయాడు. అలాగే నా శాపంతో రాముడు కూడా భార్యను కోల్పోతాడు.
కామాతురాం యౌవనస్థాం భార్యా స్వయముపస్థితామ్ । న త్యజేద్ధర్మభీతశ్చ శ్రుతం మాధ్యందినే పురా
యువతిలో ఉన్న, కామంతో మునిగిపోయిన భార్య తన భర్త దగ్గరకు తానే వచ్చి చేరినప్పుడు, ధర్మాన్ని భయపడే వాడు ఆమెను తిరస్కరించకూడదు. ఇది పూర్వకాలం నుండీ, మధ్యాహ్నం అయినా వినబడిన మాట.
ఇహ త్యక్త్వా పిబద్గ్రస్తః పరత్ర నరకం వ్రజేత్ । శ్రుత్వా శూర్పణఖావాక్యమర్ధయన్ద్రేణ లక్ష్మణః
ఇక్కడ ఆమెను వదిలేసి, వేరే చోట ఆనందించేవాడు, పరలోకంలో నరకానికి పోవాల్సి వస్తుంది. శూర్పణఖ మాటలు విని, లక్ష్మణుడు కొంత కోపంతో వ్యవహరించాడు.
చిచ్ఛేద నాసికాం తస్యాః క్షురధారేణ లీలయా । తస్యా భ్రాతా చ యుయుధే బలవాన్ఖరదూషణః
ఆమె ముక్కును కత్తిపొడవుతో సులభంగా కోసేశాడు. ఆమె సోదరుడు, బలవంతుడు అయిన ఖరుడు, దూషణుడు యుద్ధానికి దిగారు.
ససైన్యో లక్ష్మణాస్త్రేణ స జగామ యమాలయమ్ । చతుర్దశసహస్రం చ రాక్షసాన్ఖరదూషణమ్
తన సేనతో కలసి, లక్ష్మణుని ఆయుధంతో, వారు యమలోకానికి చేరారు. ఖరుడు, దూషణుడు, పది నాలుగు వేల రాక్షసులు అంతా అక్కడే మరణించారు.
మృతాన్దృష్ట్వా శూర్పణఖా భర్త్సయామాస రావణమ్ । సర్వం నివేదనం కృత్వా జగామ పుష్కరం తదా
వారంతా చనిపోయినదాన్ని చూసి, శూర్పణఖ రావణుడిని మందలించింది. తన బాధను పూర్తిగా చెప్పి, ఆ తరువాత పుష్కరానికి వెళ్లింది.
బ్రహ్మణశ్చ వరం ప్రాప కృత్వా చ దుష్కరం తపః । ఉవాచ తాదృశీం దృష్ట్వా నిరాహారాం తపస్వినీమ్
బ్రహ్మను కఠినమైన తపస్సు చేసి, వరాన్ని పొందింది. అలాంటి ఉపవాసంతో, తపస్సులో నిమగ్నమై ఉన్న ఆమెను చూసి,
సర్వజ్ఞస్తన్మనో మత్వా కృపాసిన్ధుశ్చ నారద
అన్నీ తెలిసినవాడు, దయామయుడైన నారదుడు, ఆమె మనసు ఏమిటో గ్రహించాడు.
బ్రహ్మోవాచ అప్రాప్య రామం దృష్ప్రాపం కరోషి దుష్కరం తపః । జితేన్ద్రియాణాం ప్రవరం లక్ష్మణం ధర్మలక్షణమ్
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: 'రాముడిని పొందలేకపోయినా, దుర్లభుడైన వాడిని పొందాలని కఠినమైన తపస్సు చేస్తున్నావు. ఇంద్రియాలను జయించినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ధర్మాన్ని పాటించే లక్ష్మణుడిని గురించి'