కృతాధివాసం శ్రీరామం సర్వ మఙ్గలసంయుతమ్ । దృష్ట్వా భరతమాతా చ కైకేయీ శోకవిహ్వలా
శ్రీరాముని అభిషేకాన్ని, అన్ని శుభ లక్షణాలతో కూడినదిగా చేసి, భరతుని తల్లి కైకేయి దుఃఖంతో నిండిన హృదయంతో చూశారు.
వరయామాస రాజానం పూర్వమఙ్గీకృతం వరమ్ । రామస్య వనవాసం చ రాజత్వం భరతస్య చ
ఆమె రాజును ముందుగా ఇచ్చిన వరాలను కోరుకుంది. అందులో రామునికి అరణ్యవాసం, భరతునికి రాజ్యాధికారం ఉండాలని కోరింది.
వరం దాతుం మహారాజో నేయేష ప్రేమమోహితః । ధర్మసత్యభయేనైవోవాచ రామో నృపం సుధీ
మహారాజు ప్రేమతో మోహితుడై ఆ వరాన్ని ఇవ్వడానికి ఇష్టపడలేదు. కానీ ధర్మభయంతో, సత్యాన్ని కాపాడాలనే ఉద్దేశంతో రాముడు రాజుతో మాట్లాడాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ తడాగశతదానేన యత్పుణ్యం లభతే నరః । తతోఽధికం చ లభతే వాపీదానేన నిశ్చితమ్
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు: వంద చెరువులు దానం చేసిన పుణ్యం ఎంత ఉంటుందో, ఒక బావి దానం చేసిన పుణ్యం దాని కన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
దశవాపీప్రదానేన యత్పుణ్యం లభతే నరః । తతోఽధికం చ లభతే పుణ్యం కన్యాప్రదానతః
పది బావులు దానం చేసిన పుణ్యాన్ని మించినది, ఒక కుమార్తెను పెళ్లి చేసి ఇచ్చిన పుణ్యం.
దశకన్యాప్రదానేన యత్పుణ్యం లభతే నరః । తతోఽధికం చ లభతే యజ్ఞైకేన నరాధిప
పది కుమార్తెలను పెళ్లి చేసి ఇచ్చిన పుణ్యాన్ని మించినది, ఒక యజ్ఞం చేసిన పుణ్యం, రాజా.
శతయజ్ఞేన యత్పుణ్యం లభతే పుణ్యకృజ్జనః । తతోఽధికం చ లభతే పుత్రాస్యదర్శనేన చ
వంద యజ్ఞాలు చేసినవాడు పొందే పుణ్యాన్ని మించినది, తన కుమారుని దర్శనం ద్వారా వచ్చే పుణ్యం.
దర్శనే శతపుత్రాణాం యత్పుణ్యం లభతే నరః । తత్పుణ్యం లభతే నూనం పుణ్యవాన్సత్యబాలనాత్
వందమంది కుమారులను చూసిన పుణ్యం ఎంత ఉంటుందో, ఒక సత్యవంతుడు కుమారుడిని కలిగి ఉండటం ద్వారా ఆ పుణ్యం లభిస్తుంది.
న హి సత్యాత్పరో ధర్మో నానృతాత్పాతకం పరమ్ । న హి గహ్ఘాసమం తీర్యం మ దేవః కేశవాత్పరః
సత్యానికి మించిన ధర్మం లేదు, అబద్ధానికి మించిన పాపం లేదు. గంగకు సమానమైన తీర్థం లేదు, కేశవునికి మించిన దేవుడు లేడు.
నాస్తి ధర్మాత్పరో బన్ధుర్నాస్తి ధర్మాత్పరం ధనమ్ । ధర్మాత్ప్రియః పరః కో వా స్పధర్మం రక్ష యత్నతః
ధర్మానికి మించిన బంధువు లేడు, ధర్మానికి మించిన ధనం లేదు. ధర్మం కన్నా ప్రియమైనవాడు ఎవరు? కాబట్టి, నీ ధర్మాన్ని జాగ్రత్తగా కాపాడుకో.
స్వధర్మే రక్షితే తాత శశ్వత్సర్వత్ర మఙ్గలమ్ । యశస్యం సుప్రతిష్ఠా చ ప్రతాపః పూజనం పరమ్
తండ్రీ, తన ధర్మాన్ని కాపాడినవాడికి ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా శుభం, మంచి పేరు, నిలకడైన కీర్తి, గొప్ప ప్రతిష్ట, అత్యున్నత గౌరవం లభిస్తాయి.
యతుర్దశాబ్దం ధర్మేణ త్యక్త్వా గృహసుఖం మ్రమన్ । వనవాసం కరిష్యామి సత్యస్య పాలనాయ తే
పది సంవత్సరాలు నీ సత్యాన్ని కాపాడేందుకు, ఇల్లులోని సుఖాలను వదిలి, నేను అరణ్యంలో నివసిస్తాను.
కృత్వా సత్యం చ శపథమిచ్ఛయాఽనిచ్ఛయాఽథవా । న కృర్యాత్పాలనం యో హి భస్మాన్తం తస్య సూతకమ్
సత్యాన్ని ప్రమాణంగా తీసుకున్నవాడు, ఇష్టంగా అయినా, ఇష్టంలేకపోయినా, దాన్ని పాటించకపోతే, అతని అపవిత్రత శవదహనం అయ్యే వరకు పోదు.
కుమ్భీపాకే స పచతి యావచ్చన్ద్రదివాకరౌ । తతో మూకో భవేత్కుషఠీ మానవః సప్తజన్మసు
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం, ఆ మనిషి కుంభీపాక నరకంలో వేగుతాడు. ఆ తరువాత ఏడు జన్మలు మూగవాడిగా, వ్యాధిగ్రస్తుడిగా జన్మిస్తాడు.
ఇత్యోవముక్త్వా శ్రీరామో విధాయ కల్కలం జటామ్ । ప్రయయౌ చ మహారణ్యే సీతయా లక్ష్మణేన చ
ఇలా చెప్పి శ్రీరాముడు తన జటలను సరిచేసుకుని, సీతతో పాటు లక్ష్మణుడిని తీసుకుని ఆ మహావనంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
పుత్రశోకాన్మహారాజాస్తత్యాజ స్వతనుం మునే । పాలనాయ పితుః సత్యం రామో బభ్రామకానన
తన కుమారుని వियोग దుఃఖంతో ఆ మహారాజు తన ప్రాణాన్ని విడిచాడు, మునీశ్వరా. తండ్రి మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి రాముడు అరణ్యంలో సంచరించాడు.
కాలాన్తరే మహారణ్యే భగినీ రావణస్య చ । భ్రమన్తీ కాననే ఘోరే భర్త్రా సార్ధం సుగౌతుకాత్
కొంత కాలం తరువాత, ఆ మహావనంలో రావణుడి అక్క భర్తతో కలిసి భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, ఒక శుభకార్య సమయంలో వారిని కలిసింది.
దదర్శ రామం కులటా కామార్తా రాక్షసీ తదా । పులకాఞ్చితసర్వాఙ్గీ సూర్చ్ఛమాప స్మరేణ చ
ఆ రాక్షసురాలు, కామంతో మత్తుగా రామునిని చూసి, ఆనందంతో తన శరీరం అంతా రోమాంచితమై, ప్రేమ తాపంతో మూర్చిపోయింది.
శ్రీరామనికటం గత్వా సస్మితోవాచ కాముకీ । శస్వధౌవనసంయుక్తాఽతిప్రౌఢా కామదుర్మదా
ఆ కామపిపాసురాలు ధైర్యంగా, మదంతో, మనసులో కలయిక కోరికతో శ్రీరాముని దగ్గరకు వెళ్లి నవ్వుతూ ఇలా చెప్పింది.
శూర్పణఖోవాచ హేరామ హే ధనశ్యామ రూపధామ సుణాన్విత । మాయానురక్తాం వనితాం మాం గృహాణ సునిర్జనే
శూర్పణఖా ఇలా చెప్పింది: "ఓ రామా, ఓ ముద్దుబంగారూ, అందాల మూర్తీ, విను! నీ మాయలో మునిగిపోయిన ఈ స్త్రీని, ఈ ఎడారి ప్రదేశంలో నన్ను అంగీకరించు."
శ్రుత్వా శూర్పణఖావాక్యం ధర్మం సంస్మృత్య ధార్మికః । ఉవాచ సధురేం వాక్యం శావభీతశ్చ నారద
శూర్పణఖా మాటలు విని, ధర్మాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ధర్మపరుడు అయిన రాముడు, నారదా, లోపల భయపడినా, మృదువుగా ఆమెతో ఇలా మాట్లాడాడు.
శ్రీరామ ఉవాచ అమ్బమాతః సభార్యోఽహమభార్యం గచ్ఛ మేఽనుజమ్ । దుఃఖం ప్రియోఽన్యాం ప్రభజేదితరం చ సుఖాలయమ్
శ్రీరాముడు ఇలా అన్నాడు: "అమ్మా, నేను భార్యతో ఉన్నవాడిని. నా తమ్ముడి దగ్గరకు వెళ్ళు, అతడు ఇంకా పెళ్లి కాలేదు. ప్రియమైనవాడు వేరొకరిని కోరడం బాధగా ఉంటుంది, కానీ వేరొకరితో సుఖంగా ఉండవచ్చు."
రామస్య వచనం శ్రుత్వా ప్రయయౌ లక్ష్మణం ముదా । దదర్శ లక్షమణం శాన్తం కాన్తం చ లక్షణాన్వితమ్
రాముని మాటలు విని, ఆమె ఆనందంతో లక్ష్మణుడి దగ్గరకు వెళ్లింది. అక్కడ శాంతంగా, అందంగా, శుభలక్షణాలతో ఉన్న లక్ష్మణుణ్ణి చూసింది.
మాం భజస్వ మహాభాగేత్యువాచ చ పునః పునః । లక్ష్మణాస్తద్వచః శ్రుత్వా తామువాచ కుతూహలాత్
ఆమె పదే పదే, "నన్ను అంగీకరించు మహాభాగ" అని అడిగింది. ఆమె మాటలు విని, లక్ష్మణుడు ఆసక్తిగా ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
లక్ష్మణ ఉవాచ విహాయ రామం సర్వేశం హే మూఢే దాసమిచ్ఛసి । సీతాదాసీ చ మత్పత్నీ సీతాదాసోఽహమేవ చ
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ మూర్ఖురాలా, అందరికీ అధిపతైన రాముని వదిలి, నాలో దాస్యాన్ని కోరుతున్నావా? సీత నా యజమానురాలు, నా భార్య, నేను సీతకు మాత్రమే సేవకుడిని."
భవ సీతాసపత్నీ త్వం గచ్ఛ రామం మదీశ్వరమ్ । తవ పుత్రో భవిష్యామి సీతాయాశ్చయథా సతి
నీవు సీతకు సహధర్మచారిణిగా అవ్వు, నా ప్రభువైన రాముని దగ్గరకు వెళ్ళు. కావాలంటే, నేను నీకు కుమారుడిని అవుతాను, సీతకు ఉన్నట్టు.
లక్ష్మణాస్య వచః శ్రుత్వా కామేన హృతమానసా । ఉవాచ లక్ష్మణం మూఢా శుష్కకణ్ఠేష్ఠతాలుకా
లక్ష్మణుని మాటలు విని, కామంతో మనసు మత్తుగా మారిన ఆ మూర్ఖురాలు, గొంతు ఎండిపోయి, నాలుక పొడిగా, లక్ష్మణునితో ఇలా చెప్పింది.
శూర్పణఖోవాచ యదీ త్యజసి మాం మూఢ కామాత్స్వయముపస్థితామ్ । యువయోశ్చ విపత్తిశ్చ భవిష్య తి న సంశయః
శూర్పణఖా ఇలా చెప్పింది: "ఓ మూర్ఖుడా, నేను స్వయంగా వచ్చి నీ వద్ద నిలిచినా నన్ను తిరస్కరిస్తే, మీ ఇద్దరికీ నిస్సందేహంగా అపశకునం జరుగుతుంది."
బ్రహ్మా చ మోహినీం త్యక్తవా విశ్వేఽపూజ్యే బభూవ సః । రమ్భాశాపేన దక్షశ్చ ఛాగమస్తో బభూవ సః
బ్రహ్మా మోహినిని తిరస్కరించడంతో దేవతల్లో అపహాస్యం పొందాడు. రంభ శాపంతో దక్షుడు మేకగా మారాడు.
స్వర్వైద్యశ్చోర్వశీశాపాద్యజ్ఞభాగవివర్జితః । రూపహీనః కుబేరశ్చ మేనాశాపేన లక్ష్మణ
ఉర్వశి శాపంతో స్వర్గ వైద్యుడు యజ్ఞంలో భాగం కోల్పోయాడు. మేనా శాపంతో, లక్ష్మణా, కుబేరుడు అందాన్ని కోల్పోయాడు.