విహాయ హరిదాస్యం చ విషయే యన్మనశ్చలమ్
హరిదాస్యం వదిలిపెట్టి మనసు లోక విషయాలలో తిరుగుతూ ఉంటుంది.
కా వా కస్య ప్రియా పుత్రో బన్ధుః కో వా భవార్ణవే
ఈ సంసారసముద్రంలో ఎవరు ఎవరికీ నిజంగా ప్రియులు? ఎవరు కొడుకు, ఎవరు బంధువు?
సుకర్మ కారయేద్యో హి తన్మిత్రం స పితా గురుః
ఎవరైనా మంచి పనులు చేయించేవాడు స్నేహితుడు, తండ్రి, గురువు కూడా అతడే.
ఇత్యేవం కథితం తాత వేదబీజం యథాగమమ్
ఇలా వేదబీజాన్ని సంప్రదాయానుసారం వివరించాను, తాత.
ఆదౌ యాస్యామి భగవన్నరనారాయణాశ్రమమ్
ముందుగా నేను నరనారాయణ ఆశ్రమానికి వెళ్తాను, ప్రభూ.
ఇత్యేవముక్త్వా స మునిర్విరరామ పితుః పురః
ఇలా చెప్పి ఆ ముని తన తండ్రి ఎదుట మౌనంగా నిలిచాడు.
క్షణం పితుః పురః స్థిత్వా నారదో మునిసత్తమః
తండ్రి ముందు క్షణం నిలబడి, నారదుడు ఆ మహాముని—
శ్రీనారద ఉవాచ తత్సమ్బన్ధి చ యజ్జ్ఞానం యత్ర తద్గుణవర్ణనమ్।। 1.24.
శ్రీనారదుడు ఇలా అన్నాడు: దానికి సంబంధించిన జ్ఞానం, దాని గుణాల వివరాలు—
తతః పశ్చాత్కరిష్యామి త్వత్ప్రీత్యా దారసంగ్రహమ్
అంతటితో కాదు, మీ ఆనందార్థం తరువాత భార్యను సంపాదిస్తాను.
నారదస్య వచః శ్రుత్వా ప్రహృష్టః కమలోద్భవః
నారదుని మాటలు విని కమలంలో పుట్టినవాడు ఆనందించాడు.
బ్రహ్మోవాచ వివిక్తాశ్రమిణాం చైవ న మన్త్రః సుఖదాయకః
బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: ఒంటరిగా ఆశ్రమంలో ఉండేవారికి ఎలాంటి మంత్రం సుఖాన్ని ఇవ్వదు.
నిషేకాల్లభ్యతే మన్త్రో గురుర్భర్త్తా చ కామినీ
గర్భధారణతో పాటు మంత్రం, గురువు, భర్త, భార్య లభిస్తారు.
మహేశ్వరస్తవ గురుః ప్రాక్తనో నః పురాతనః
మహేశ్వరుడు నీకు గురువు, మునుపు మాకూ ఆయనే పురాతన గురువు.
తత ఏవ భవాన్మన్త్రం జ్ఞానం లబ్ధ్వా పురాతనాత్
అందువల్ల నువ్వు కూడా ఆ పురాతనుని నుండి మంత్రం, జ్ఞానం పొందావు.
ఇత్యుక్త్వా జగతాం ధాతా విరరామ చ శౌనక
ఇలా చెప్పి లోకాలకు కర్త అయినవాడు మౌనంగా నిలిచాడు, శౌనకా.
సౌతిరువాచ ఊర్ధ్వం ధ్రువాద్యోజనలక్షమీప్సితం మహార్హరత్నౌఘవినిర్మితం మహత్
సౌతీ ఇలా అన్నాడు: ధ్రువుని పైన, లక్ష యోజనాల వెడల్పుతో, అమూల్య రత్నాలతో నిర్మించబడిన గొప్ప లోకం ఉంది.
నిరాశ్రయే యోగబలేన శమ్భునా ధృతం విచిత్రం వివిధాలయాన్వితమ్
అది ఎటువంటి ఆధారమూ లేకుండా, శంభువు యోగబలంతో నిలబెట్టాడు; అది విచిత్రంగా, ఎన్నో వాసస్థలాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
మయూఖశూన్యం రవిచన్ద్రయోర్మునే హుతాశనైర్వేష్టితమేవ కేవలమ్
ఆ లోకానికి సూర్య చంద్రుల కిరణాలు లేవు, మునీశ్వరా! అది కేవలం అగ్నితో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
పురం వరం యోజనలక్షవిస్తృతం త్రికోటిరత్నేన్ద్రగృహాన్వితం సదా
అది లక్ష యోజనాల పొడవున్న గొప్ప నగరం. అక్కడ మూడు కోట్ల మణిమయమైన ఇంద్రుని భవనాలు ఎప్పుడూ ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాయి.
మాణిక్యముక్తామణిదర్పణైర్యుతం నస్వప్నదృష్టం ద్విజ విశ్వకర్మణః
ఆ నగరమంతా మాణిక్యాలు, ముత్యాలు, రత్నాలు, అద్దాలతో నిండిపోయి ఉంది. ద్విజుడా! మనకంటే కలలో కూడా చూడని ఆ నగరాన్ని విశ్వకర్మ నిర్మించాడు.
సిద్ధైర్నియుక్తం శతకోటిలక్షైకైస్త్రికోటిలక్షైశ్చ యుతం స్వపార్షదైః
అందులో వందల కోట్ల, లక్షల సిద్ధులు, మూడు కోట్ల లక్షల శివుని అనుచరులు ఎప్పుడూ సేవలో ఉండేవారు.
సురద్రుమైర్వేష్టితమేవ సన్తతం మన్దారవృక్షప్రవరైః సుపుష్పితైః
ఆ నగరాన్ని దైవిక వృక్షాలు, ముఖ్యంగా మల్లెపూలతో అలంకరించబడిన మందారవృక్షాలు ఎప్పుడూ చుట్టుముట్టి ఉండేవి.
దృష్ట్వా మునిర్విస్మయమాప మానసే కిం నాత్ర చిత్రం సురయోగినాం గురౌ
అది చూసిన ముని మనసులో ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు. దేవయోగుల గురువైన వాడి దగ్గర ఏమి వింతలు లేవు చెప్పు!
దూరే సభామణ్డలమధ్యగం శివం దదర్శ శాన్తం శివదం మనోహరమ్
దూరంగా సభ మధ్యలో శాంతముగా, మంగళాన్ని ప్రసాదించే, అందమైన శివుడిని ఆయన చూశాడు.
ప్రతప్తహేమాభజటాధరం విభుం దిగమ్బరం శుభ్రమనన్తమక్షరమ్ 1.25.
ఆయన తాపిన బంగారం వలె మెరిసే జటలు, దిక్కులను వస్త్రముగా ధరించి, శుద్ధుడై, అనంతుడై, నశించని వాడై కనిపించాడు.
సునీలకణ్ఠం భుజగేన్ద్రమణ్డితం యోగీన్ద్రసిద్ధేన్ద్ర మునీన్ద్రవన్దితమ్
ఆయన గొంతు నీలంగా మెరిసింది. పెద్ద పాము అలంకారంగా ఉంది. యోగేశ్వరులు, సిద్ధులు, మునులు ఆయనకు నమస్కరించారు.
ప్రసన్నహాస్యాస్యమనోహరం వరం విశ్వాశ్రయాణాం శివదం వరప్రదమ్
ఆయన ముఖం చిరునవ్వుతో ప్రకాశిస్తూ, అందంగా, లోకానికి ఆశ్రయంగా, మంగళాన్ని, వరాలను ప్రసాదించే వాడిగా కనిపించాడు.
గత్వా సమీపం మునిరేష శూలినం ననామ మూర్ధ్నా పులకాఙ్కవిగ్రహః
ముని శూలాన్ని ధరించిన శివుని దగ్గరకు చేరి, ఆనందంతో ఒంట్లో రోమాంచాలుతో తల వంచి నమస్కరించాడు.
దృష్ట్వా మునీన్ద్రప్రవరం చ సస్మితం విధేః సుతం వేదవిదాం వరిష్ఠమ్
వేదాలు తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రహ్మ కుమారుడు, మునులలో ముఖ్యుడు, నవ్వుతూ ఉన్నాడని శివుడు చూశాడు.
దదౌ చ తస్మై మునయే స సంభ్రమాదాలిఙ్గనం చాశిషమాసనాదికమ్
ఆ మునికి శివుడు గౌరవంతో ఆలింగనం, ఆశీర్వాదం, ఆసనం వంటి మర్యాదలు ఇచ్చాడు.