పిత్రోః స్వసా శిష్యపత్నీ భృత్యపలీ చ మాతులీ । పితృపత్నీ భ్రాతృపత్నీ శ్వశ్రూశ్చ భగినీ సుతా
తండ్రి చెల్లెలు, శిష్యుని భార్య, పనివాడి భార్య, మామ, తండ్రి భార్య, అన్నయ్య భార్య, అత్త, చెల్లెలు, కుమార్తె—
గర్భధాత్రీష్టదేవీ చ పుంసః షోడశ మాతరః । త్వం నరో దేవభార్యాఽహం మాతా తే దేవసంమతా
గర్భం ధరించేవారు, ఇష్టదేవత—ఇలా మొత్తం పదహారు మంది మగవారికి తల్లులవుతారు. నువ్వు మనిషివి, నేను దేవుని భార్యను, దేవతలు అంగీకరించిన నీ తల్లిని.
గచ్ఛ వత్సాదితిం రన్తుం యది చేచ్ఛసి మాతరమ్ । సర్వేషాం నిష్కృతిశ్చాస్తిన వత్స మాతృగామినామ్
వెళ్ళు బిడ్డా, నీకు తల్లి దగ్గరకు వెళ్లాలని ఉంటే వెళ్ళు. కానీ బిడ్డా, తల్లి దగ్గరకు వెళ్లినవారికి ఎలాంటి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు.
కుమ్భీపాకే నే పచన్తి యావద్వై బ్రహ్మణో వయః । తతో భవన్తి కృమయః కల్పాః స్పత భవన్తి తే
కుంభీపాక నరకంలో బ్రహ్మా ఆయుష్షు పూర్తయ్యే వరకు వారిని ఉడికించరు. ఆ తరువాత ఎన్నో యుగాలు పురుగులుగా పుట్టి, అదే వారి ఫలితం అవుతుంది.
తతశ్చ కుష్ఠినో మ్లేచ్ఛా భవన్తి సప్తజన్మసు । నాస్తయేవ నిష్కృతిస్తేషామిత్యాహ కమలోద్భవః
ఆ తరువాత వారు ఏడు జన్మలు కుష్టురోగులు, మ్లేచ్ఛులుగా పుడతారు. వారికి నిజంగా ఎలాంటి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు అని కమలంలో పుట్టిన బ్రహ్మా చెప్పారు.
ఏవం విట్క్షత్త్రశూద్రాణాం బ్రహ్మణీగమనే నృప । వైదేషు నిష్కృతిర్నాస్తి చేత్యాఙ్గిరసభాషితమ్
అలాగే, బ్రాహ్మణ స్త్రీ దగ్గరకు వెళ్లిన శూద్రులు, చండాళులకు వేదాలలో ఎలాంటి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు అని అంగీరసుడు చెప్పారు.
స్వర్గసంపత్తిభోగశ్చ సుఖం సంసారిణాం ధ్రువమ్ । ముముక్షూణాం చ మోక్షణ్చ తపశ్చైవ తవస్వినామ్
ఇహలోక బంధనంలో ఉన్నవారికి స్వర్గసుఖాలు ఖచ్చితంగా లభిస్తాయి. మోక్షాన్ని కోరేవారికి విముక్తి, తపస్సు చేసేవారికి తపస్సే ఫలితం.
బ్రాహ్మణానాం చ బ్రహ్మణ్యం మునీనాం మౌనమేవ చ । వేదాభ్యాసో వైదికానాం కవీనాం కావ్యవర్ణనమ్
బ్రాహ్మణులకు బ్రహ్మనిష్ఠ, మునులకు మౌనం, వేదపండితులకు వేదాభ్యాసం, కవులకు కవిత్వ rachana.
విష్ణుదాస్యం వైష్ణవానాం విష్ణుభక్తిరసం పరమ్ । విష్ణుభక్తిం వినా నైవ ముక్తిం వాఞ్ఛన్తి వైష్ణవాః
వైష్ణవులకు విష్ణుదాస్యం, విష్ణుభక్తి పరమమైన ఆనందం. విష్ణుభక్తి లేకుండా వైష్ణవులు మోక్షాన్ని కూడా కోరరు.
మలాఢచేషు చ క్లేదేషు దుర్గన్ధినిలయేషు చ । సాధూనాం కిం సుకం సాధో స్త్రీణాం యోనిషు మాం వద
చెత్త, తడిగా, దుర్వాసనతో కూడిన చోట్ల సద్గుణులవారికి ఏమి సుఖం ఉంటుంది? ఓ సద్గుణుడా, స్త్రీలకు గర్భంలో ఏమి సుఖం ఉందో చెప్పు.
కులప్రదీబ రాజేన్ద్ర రాజ్ఞం మణ్డలవర్తినామ్ । లబ్ధం చ భారతే జన్మ పుణ్యేన బహుజన్మనామ్
ఓ రాజేంద్రా, వంశదీపమా, రాజుల మధ్య, భారతదేశంలో జన్మ పొందడం అనేక జన్మల పుణ్యఫలం.
పద్మానాం చన్ద్రవంశ్యానాం నృపాణాం దీప్తిహేతవే । త్వమావిరాసీస్తేజస్వీ గ్రూష్మమధ్యాహ్నభాస్కరః
పద్మవంశ, చంద్రవంశ, రాజవంశాలలో నువ్వు మధ్యాహ్నపు ఎండలా ప్రకాశవంతుడిగా జన్మించావు.
సర్వేషామశ్రమాణాం చ స్వధర్మశ్చ యశః పరమ్ । స్వధర్మహీనా నరకే పతన్తి మూఢయేతసః
ప్రతి ఒక్క వర్ణాశ్రమానికి తమ తమ కర్తవ్యమే గొప్ప గౌరవం. తమ ధర్మాన్ని వదిలేసిన, మూర్ఖులైన వారు నరకంలో పడిపోతారు.
బ్రాహ్మణస్యా స్వధర్మశ్చ త్రిసంధ్యమర్చనం హరేః । తత్పాదోదకనైవేద్యభక్షణం చ సుధాధికమ్
బ్రాహ్మణుడికి తన ధర్మం అంటే, రోజులో మూడు సార్లు హరి పూజ చేయడం, ఆయన పాదజలాన్ని, నైవేద్యాన్ని తీసుకోవడం — ఇవి అమృతాన్ని మించినవి.
అన్నం విష్ఠా జలం మూత్రమనివేద్య హరేర్నృప । భవన్తి సూకరాఃసర్వే బ్రాహ్మణా యదిభుఞ్జతే
ఓ రాజా! హరికి అర్పించని అన్నం, మలము, నీరు, మూత్రం — ఇవన్నీ బ్రాహ్మణులు తింటే, వారు అంతా పందులవుతారు.
ఆజీవం భుఞ్జతే విప్రా ఏకాదశ్యాం న భుఞ్జతే । కృష్ణజన్మదినే చైవ శివరాత్రౌ సునిశ్చేతమ్
బ్రాహ్మణులు జీవితాంతం భోజనం చేస్తారు గానీ, ఏకాదశి రోజున, కృష్ణ జన్మదినాన, శివరాత్రి రోజున మాత్రం దృఢ సంకల్పంతో తినరు.
తథా రామనవభ్యాం చ యత్నతః పుణ్యవాసరే । బ్రాహ్మణానాం స్వధర్మశ్చ కథితో బ్రహ్మణా నృప
అలాగే, రామ నవమి రోజున, శుభదినాల్లో కూడా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. బ్రాహ్మణులకు ఇలాంటి ధర్మాన్ని బ్రహ్మ దేవుడు చెప్పాడు, ఓ రాజా!
వ్రతం పతివ్రతానాం చ పతిసేవా పరం తపః । యథా పుత్రః పరపతిరేష ధర్మశ్చ యోషితామ్
పతివ్రతలకు వ్రతం అంటే భర్త సేవ చేయడమే గొప్ప తపస్సు. స్త్రీలకు భర్త కుమారుడిలా, పరపతి భర్తను దూరంగా చూడడం — ఇదే వారి ధర్మం.
పాలయన్తి యథా భూపాః ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ । ప్రజాస్త్రియం చ పశ్యన్తి రాజానో మాతరం యథా
రాజులు ప్రజలను తమ సొంత పిల్లల్లా కాపాడాలి. ప్రజలను, స్త్రీలను తల్లి లాగా చూడాలి.
యజ్ఞం కుర్వన్తి విష్ణోశ్చ సేవనం దేవవిప్రయోః । నివారణం చ దుష్టానాం శిష్టానాం ప్రతిపాలనమ్
వారు విష్ణువుకు యజ్ఞాలు చేస్తారు, దేవతలు, బ్రాహ్మణులకు సేవ చేస్తారు, దుష్టులను ఆపుతారు, మంచి వారిని కాపాడతారు.
ఇతి ధర్మః క్షత్రియాణాం కథితో బ్రహ్మణా పురా । వాణిజ్యం చైవ వైశ్యానాం స్వధర్మో ధర్మసంచయః
ఇలా క్షత్రియుల ధర్మాన్ని బ్రహ్మ దేవుడు పురాతన కాలంలో చెప్పాడు. వైశ్యులకు వ్యాపారమే వారి ధర్మం, అది పుణ్యాన్ని కూడగట్టే మార్గం.
శూద్రాణాం విప్రసేవా చ పరో ధర్మేం విధీయతే । సర్వన్యాసో హరౌ భూవ ధర్మః సంన్యాసినాం ధ్రువమ్
శూద్రులకు బ్రాహ్మణులకు సేవ చేయడమే గొప్ప ధర్మంగా నిర్ణయించబడింది. సన్న్యాసులకు అన్ని విషయాలను హరిలో వదిలేయడమే నిజమైన ధర్మం.
రక్తైకవాసా దణ్డీ చ బిభర్తి మృత్కమణ్డలుమ్ । సర్వత్ర సమదర్శో చ స్మరేన్నానాయణం సదా
ఒక్క ఎర్ర వస్త్రం ధరించి, దండం పట్టుకుని, మట్టి కుండ తీసుకుని, అందరినీ సమంగా చూసేవాడు ఎప్పుడూ పరమాత్మ స్వరూపాలను ధ్యానిస్తాడు.
కరోతి భ్రమణం నిత్యం గేహే గేహే న తిష్ఠతి । విద్యామన్త్రం చ కస్మైచిన్న దదాతి చ లోభతః
అతడు ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటాడు, ఏ ఇంట్లోనూ ఉండడు. లోభంతో ఎవరికీ విద్య, మంత్రం ఇవ్వడు.
కరోతి నాఽఽశ్రమం భిక్షుః కరోతి నాన్యవాసనామ్ । కరోతి నాన్యసఙ్గం చ నిర్మోహ సఙ్గవర్జితః
భిక్షువు ఆశ్రమాన్ని స్థాపించడు, ఇతర వస్త్రాలు ధరించడు, ఇతరులతో అనురాగం పెంచుకోడు. అతడు మోహం, ఆసక్తి లేని వాడు.
న స్వాదుభుఙ్క్తే లోభాచ్చా స్త్రీముఖం న హి పశ్యతి । న వాఞ్ఛితం భక్ష్యవస్తు యాచతే గుహిణాం వ్రతీ
అతడు లోభంతో తీపి పదార్థాలు తినడు, స్త్రీ ముఖాన్ని చూడడు, ఇష్టమైన భోజనం కోసం గృహస్థులను అడగడు. వ్రతంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
ఇతి సంన్యాసినాం ధర్మ ఇత్యాహ కమలోద్భవః । ఇతి తే కథితం పుత్ర గచ్ఛ వత్స యథాసుఖమ్
ఇలా సన్న్యాసుల ధర్మాన్ని కమలజుడు వివరించాడు. నీవు అడిగినదంతా చెప్పాను కుమారా, ఇప్పుడు నీవు సుఖంగా పోవచ్చు.
ఇత్యుక్త్వా చ మహేన్ద్రాణీ విరరామ చ వర్త్మని । ఉవాచ నహుషో రాజా శచీం వక్రప్రకంధరః
ఇలా చెప్పి మహేంద్రుడి భార్య తన మాట ఆపింది. తరువాత వంకర మెడతో నహుషుడు శచీదేవిని ఇలా అడిగాడు.
నహుష ఉవాచ త్వయా యత్కథితం దేవీ సర్వ తతు విపర్యయమ్ । యథార్థధర్మం వేదోక్తం నిబోధ కథాయామి తే
నహుషుడు ఇలా అన్నాడు: దేవీ! నువ్వు చెప్పింది అన్నీ విరుద్ధంగా ఉంది. ఇప్పుడు వేదాల్లో చెప్పిన యథార్థ ధర్మాన్ని నేను చెబుతాను, విను.
కర్మణాం ఫలభోగశ్చ సర్వేషాం సురసున్దరి । నైవ స్వర్గే న పాతాలే నాన్యద్వీపే శ్రుతౌ శ్రుతమ్
దేవతలలో అందమైనవాడివి! అన్ని ప్రాణులకు కర్మఫల అనుభవం స్వర్గంలోనూ, పాతాళంలోనూ, మరే ద్వీపంలోనూ ఉండదని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.