యథా గోపాశ్చ గోప్యశ్చ గావో వృన్దావనే వనే । వనే వనే కా వన్యాస్తే వన్యా జానన్తి కించన
వృందావనంలో గోపులు, గోపికలు, ఆవులు ఎలా వనంలో నివసిస్తారో, అలాగే ప్రతి అడవిలో ఉన్న అడవి జంతువులు ఏం తెలుసుకుంటాయో చెప్పడం కష్టం.
వనం రమ్యం వన్యపదమపి త్యక్తవా వనే వనే । శ్మశానే వాఽశ్మశానే వా బభ్రామ భామినీ మునే
ఆమె అందమైన అడవిని, అడవి ప్రదేశాలను కూడా వదిలేసి, అడవి నుంచి అడవికి, లేక శ్మశానంలోనైనా తిరిగింది, ఓ మునివరా!
గ్రమం త్యక్త్వా చ బభ్రమ చేతనాఽచేతనా క్షణమ్ । క్షణేన వర్జితా సా చ ప్రార్థయాన్తీ ప్రతిక్షణమ్
ఆమె గ్రామాన్ని వదిలి, కొంతసేపు జ్ఞానంతో, కొంతసేపు అజ్ఞానంతో తిరిగింది. ఒక్క క్షణంలోనే ఒంటరిగా మిగిలిపోయి, ప్రతి క్షణం ఎవరినో వెతుకుతూ ఉండేది.
క్షణం క్షణం సా శ్వసితి చిన్తనం కుర్వతీ క్షణమ్ । క్షణం విశన్తీ తల్పే చ క్షణమ్త్థాయ తిష్ఠతి
ప్రతి క్షణం ఆమె ఊపిరి పీల్చుతూ, ఆలోచనల్లో మునిగిపోయేది. కొంతసేపు మంచంపై పడుకుని, మరికొంతసేపు లేచి నిలబడేది.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మo మహాo శ్రీకృష్ణజన్మఖo ఉత్తo నారదనాo అష్టప़ఞ్చాశత్తమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణంలో శ్రీకృష్ణ జన్మఖండంలో నారదుడు చెప్పిన యాభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
అథైకోనషష్టితమోఽధ్యాయః నారాయణ ఉవాచ ఇత్యేవం కథితం సర్వ సర్వేషాం దర్పభఞ్జనమ్ । ఇన్ద్రస్య దర్పభఙ్గం చ విస్తరేణ నిశామజ
ఇప్పుడు యాభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతోంది. నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా అందరి అహంకారాన్ని, ముఖ్యంగా ఇంద్రుని అహంకారాన్ని పూర్తిగా విచ్ఛిన్నం చేసిన సంగతి చెప్పబడింది, ఓ నిశాజ కుమారా!
ఇన్దో దర్పాత్సభాయాం చ రత్నసింహాసనాద్వరాత్ । నోత్తస్యౌ స్వగురుం దృష్ట్వా బ్రహ్మిష్ఠం చ బృహస్పతిమ్
అహంకారంతో ఇంద్రుడు తన గురువు అయిన బృహస్పతిని చూసినా, రత్నాల సింహాసనంపై నుండి లేవలేదు.
గురుర్జగామాతిరుష్టః స్వాపమానే సమత్మరః । తథాపి కృపయా ధర్మే స్నేహాచ్చ న శశాప తమ్
ఆ అవమానానికి గురువు చాలా కోపంతో అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు. అయినా, దయతో, ధర్మంతో, ప్రేమతో అతనిని శపించలేదు.
వినా శపేన తద్దర్వశ్చూర్ణీభూతో బభూవ హ । అన్యశ్చేన్న శపేద్ధర్మాత్ప్రేమ్ణా వా చాతికిల్విషమ్
శాపం లేకుండానే ఆ అహంకారం పూర్తిగా నశించిపోయింది. కానీ మరొకరు ధర్మం కోసం లేదా ప్రేమతో శపించినా, పాపం కలుగుతుంది.
త్థాఽపి తం చ ఫలతి ధర్మస్తం హన్తి నారద । యో యం హింస్రం సాపరాధం శపేత్కోపేనే ధార్మికః
అయినా, ఓ నారదా, ధర్మఫలం తప్పకుండా కలుగుతుంది. ధార్మికుడు కోపంతో దోషిని శపిస్తే, ఆ దోషి నాశనం అవుతాడు.
వినాశః సాపరాధస్య ధర్మో నష్టశ్చ ధర్మిణః । తేనాధర్మేణ శక్రస్య బ్రహ్మహత్యా బభూవ హ
దోషి నాశనం అవుతాడు, ధార్మికునికి ధర్మం పోతుంది. అలా అధర్మంతో ఇంద్రునికి బ్రహ్మహత్యా పాపం కలిగింది.
భీతస్త్యక్త్వా స్వరాజ్యం చ ప్రయయౌ సరోవరమ్ । సరసః బద్మసూత్రే చ నివాసం చ చకార సః
భయంతో తన రాజ్యాన్ని వదిలి, ఇంద్రుడు ఒక సరస్సు వద్దకు వెళ్లాడు. ఆ సరస్సులోని కమలపు దండలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.
గన్తుం న శక్తా హన్యా చ పుణ్యం విష్ణుసరోవరమ్ । శ్రేష్ఠం భరతవర్షేచ తపఃస్థానం తపస్వినామ్
ఎక్కడికీ వెళ్లలేక, విష్ణువు పవిత్ర సరస్సులో దాగిపోయాడు. అది భారతదేశంలో ఉత్తమమైన తీర్థం, తపస్సు చేసే వారికి పవిత్ర స్థలం.
తదేవ పుష్కరం తీర్థం ప్రవదన్తి పురావిదః । రాజ్యభ్రష్టం హరీం దృష్ట్వా హరిభక్తో నరాధిపః
ఆzelfde పుష్కరం అని పురాణపండితులు తీర్థంగా చెబుతారు. దేవేంద్రుడు తన రాజ్యం కోల్పోయినదాన్ని చూసి, హరిభక్తుడు అయిన ఒక రాజు—
బలాజ్జహార తద్రాజ్యం నహుషో నామ ధార్మికః । దృష్ట్వా శచీం వరారోహా మనపత్యాం చ సున్దరీమ్
బలవంతంగా, నహుషుడు అనే ధార్మికుడు ఆ రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. భర్త లేని సమయంలో కూడా అందమైన శచీదేవిని చూసి—
స్వర్గగఙ్గం చ గచ్ఛన్తీం హృదయేన విదూయతా । నవయౌవనసంపన్నాం రత్నాలంకారభూషితామ్
ఆమె స్వర్గ గంగకు వెళ్తూ, హృదయం బాధతో నిండిపోయి, యువతతో మెరిసిపోతూ, రత్నాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉండగా—
సుకోమలం తాం సుదతీం వదన్తీం చ మహాసతీమ్ । మూర్చ్ఛాం సంప్రాప రాజాన్ద్రః కామేన యౌవనేన చ
అతి మృదువుగా, అందమైన పళ్లతో, మధురంగా మాట్లాడే, మహాసతీ అయిన ఆ శచీదేవిని చూసి, నహుషుడు కామంతో, యువతతో మైమరచి, స్పృహ కోల్పోయాడు.
నహుష ఉవాచ థాతుర్గతిర్విచిత్రాఽహోన బౌధ్యా చ సతామపి
నహుషుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ జ్ఞానవంతుడా! విధి మార్గం ఎంత విచిత్రంగా ఉంటుందో, అది సద్గుణులకైనా తప్పదు.
ఈదృశీ స్త్రీ భగాఙ్గస్య లుబ్ధస్య పరయోషితి । ఈదృశీ సున్దరీ యస్య పరభార్యాసు తన్మనః
ఇలాంటి స్త్రీ, పరాయ భార్యలపై మనసు పెట్టిన కాముకుడికి చెందుతుంది. అతని మనసు ఎప్పుడూ ఇతరుల భార్యల వైపే ఉంటుంది, అలాంటి అందమైన స్త్రీ అతనికి దక్కుతుంది.
అస్యా అగ్రే చ కా రమ్భా కోర్వశీ కా తిలోత్తమా। కా వా మేనా ఘృతాచీ వా రత్నమాలా కలావతీ
ఈమె ముందు, ఆ కా ఎవరు? రంభ ఎవరు? ఊర్వశి ఎవరు? తిలోత్తమ ఎవరు? మేనా లేదా ఘృతాచీ ఎవరు? రత్నమాల లేదా కలావతి ఎవరు?
కాలికా సున్దరీ భద్రావతీ చమ్పావతీ తథా । ఏదాశ్చాప్సరసశ్చాన్యాః కలాం నార్హన్తి షోడశీమ్
కాలికా, సుందరి, భద్రావతి, చంపావతి ఎవరు? వీరితో పాటు ఉన్న అన్ని అప్సరసలు కూడా ఈమె అందానికి పదహారు వంతు కూడా సరిపోవు.
ఇమాం విహాయ మూఢోఽన్యాం కథం గచ్ఛతి మన్దధీః । అస్మాకం యోబితోఽస్యాశ్చ చేటితుల్యాశ్చ నిశ్చితమ్
ఈమెను వదిలిపెట్టి, మూర్ఖుడు ఎలా ఇంకొకరిని వెతుకుతాడు? మనవాళ్లు, ఈమెవాళ్లు కూడా, పనివాళ్లకంటే ఎక్కువ కాదని నిశ్చయం.
మాం భజస్వ వరారోహే సుప్రీత భవ కింకరమ్ । యథా రాధా చ గోలోకే కృష్ణవక్షసి రాజతే
ఓ సుందరి! నన్ను ఆరాధించు, సంతోషంగా ఉండి నన్ను నీ సేవకుడిగా చేసుకో. గోలోకంలో రాధా, కృష్ణుడి వక్షస్సుపై ఎలా ప్రకాశిస్తుందో అలా.
వైకుణ్ఠోరసి వైకుణ్ఠే యథా లక్ష్మీః సరస్వతీ । బ్రహ్మలోకే చ బ్రహ్మాణీ యథైవ బ్రహ్మవక్షసి
వైకుంఠంలో విష్ణువు వక్షస్సుపై లక్ష్మీ, సరస్వతులు ఎలా ఉంటారో, బ్రహ్మలోకంలో బ్రహ్మ వక్షస్సుపై బ్రహ్మాణి ఎలా ఉంటుందో అలా.
యథా మూర్తిర్మహాసాధ్వీ ధర్మవక్షఃస్థలస్థితా । పాతాలతలలక్ష్మీర్వా యథైవాఽనన్తవక్షసి
ధర్ముని వక్షస్సుపై మహా సతీ రూపం ఎలా ఉంటుందో, పాతాళంలో లక్ష్మీలు అనంతుని వక్షస్సుపై ఎలా ఉంటారో అలా.
యథా పుష్టిర్గణేణే చ దేవసేనా చ కార్తికే
పుష్టి గణేశునితో, దేవసేన కార్తికేయునితో ఎలా ఉంటారో అలా.
యథారతిఃకామదేవే యథా సంజ్ఞా దినేశ్క్రే । వాయోఃపత్నీ యథా వాయౌ యథా చన్ద్రే చ రోహిణీ
రతి కామునితో, సంజ్ఞా సూర్యునితో, వాయువు భార్య వాయువుతో, రోహిణి చంద్రునితో ఎలా ఉంటారో అలా.
యథాఽదితిర్దేవమాతా తవ శ్వశ్రూశ్చ కశ్యపే । యథా హిమాలయే మేనా పితృకన్యా చ మానసీ
అదితి దేవతామాత కశ్యపునితో, నీవు చెప్పిన అత్తగారు; మేనా హిమాలయునితో, మానసీ ఆయన కుమార్తెతో ఎలా ఉంటారో అలా.
లోపాముద్రా యథాఽగస్త్యే యథా తారా బృహస్పతౌ । కర్దమే దేవహూతిశ్చ వసిష్ఠేఽరున్ధతీ యథా
లోపాముద్రా అగస్త్యునితో, తార బృహస్పతితో, దేవహూతి కర్దమునితో, అరుంధతి వశిష్ఠునితో ఎలా ఉంటారో అలా.
మనౌ చ శతరుపేవ దమయన్తీ నలే యథా । తథా భవ త్వం సౌభాగ్యా మమ వక్షసి సున్దరి
మనువు శతరూపతో, నలుడు దమయంతితో ఎలా ఉంటారో, అలా నీవు నా వక్షస్సుపై సౌభాగ్యవంతురాలిగా ఉండు, ఓ సుందరి!