స్వయం తపః సమాప్నోతి వాహయేత్ప్రాపయేత్పరాన్
తానే తపస్సు సాధిస్తాడు, ఇతరులను కూడా ఆ తపస్సు సాధించేందుకు ప్రేరేపిస్తాడు.
తపసస్తేజసా బాలో దీప్తిమాన్సతతం మునే
ఆ తపస్సు వలన ఆ బాలుడు ఎప్పుడూ ప్రకాశవంతంగా ఉంటాడు, మునీంద్రా!
కోపకాలే బభూవుర్యే స్రష్టురేకాదశ స్మృతాః 1.22.
కోప సమయంలో ఉద్భవించిన వారు సృష్టికర్త యొక్క పదకొండు రూపాలుగా గుర్తించబడ్డారు.
శౌనక ఉవాచ భవాన్పురాణతత్త్వజ్ఞః సన్దేహం ఛేత్తుమర్హతి
శౌనకుడు ఇలా అన్నాడు: భగవంతుడు పురాణ తత్వాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయాలి.
సౌతిరువాచ తమోగుణాస్తే రుద్రాశ్చ దుర్నివారా భయంకరాః
సౌతి ఇలా అన్నాడు: ఆ రుద్రులు తమోగుణంతో కూడినవారు, వారిని అదుపు చేయడం చాలా కష్టం, వారు భయంకరులు.
కాలాగ్నిరుద్రః సంహర్త్తా తేష్వేకః శంకరాంశకః
వారిలో కాలాగ్నిరుద్రుడు సంహారకుడు, అతడిలో శంకరుని భాగం ఉంది.
అన్యే కృష్ణస్య చ కలాస్తావంశౌ విష్ణుశంకరౌ
మిగతావారు శ్రీకృష్ణుని భాగాలు; విష్ణువు, శంకరుడు ఆయన ముఖ్యమైన రెండు భాగాలు.
ఉక్తం రుద్రోద్భవే కాలే కథం విస్మరతి ద్విజ
రుద్రుడు కాలంలో జన్మించాడని చెప్పబడింది; అయితే, ద్విజుడా, అతడు ఎలా మరచిపోతాడు?
సనకశ్చ సనందశ్చ తృతీయశ్చ సనాతనః
సనకుడు, సనందుడు, మూడవవాడు సనాతనుడు—
సనకశ్చ సనన్దశ్చ తౌ ద్వావానన్దవాచకౌ
సనకుడు, సనందుడు—ఈ ఇద్దరూ ఆనందాన్ని సూచించే పేర్లు.
సనాతనశ్చ శ్రీకృష్ణో నిత్యః పూర్ణతమః స్వయమ్
సనాతనుడు, శ్రీకృష్ణుడు ఇద్దరూ నిత్యులు; శ్రీకృష్ణుడు తనలోనే సంపూర్ణుడు.
సనత్తు నిత్యవచనః కుమారః శిశువాచకః 1.22.
సనత్ అనే పేరు నిత్యతను సూచిస్తుంది, కుమారుడు అనే పేరు బాల్యాన్ని సూచిస్తుంది.
బ్రహ్మణో బాలకానాం చ వ్యుత్పత్తిః కథితా మునే
బ్రహ్మదేవుని కుమారుల ఉద్భవం వివరించబడింది, మునీంద్రా!
సౌతిరువాచ నారదం ప్రేరయామాస సృష్టిం కర్త్తుం చ శౌనక
సౌతి ఇలా అన్నాడు: శ్రీనారదుని సృష్టి చేయమని పంపించాడు, శౌనకా!
హితం సత్యం వేదసారం పరిణామసుఖావహమ్
అది హితమైనది, సత్యమైనది, వేదసారం, చివరికి సుఖాన్ని కలిగించేది.
బ్రహ్మోవాచ జ్ఞానదీపశిఖాజ్ఞానతిమిరక్షయకారక
బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానదీపపు జ్వాల, అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది.
పూర్వేషామపి వన్ద్యానాం జనకః పరమో గురుః
అతడు పురాతనులకూ పూజ్యులైనవారికి జనకుడు, పరమగురు.
తవాహం జనకః పుత్ర విద్యాదాతా చ పాలకః
నీవు నా కుమారుడివి; నేనే నీ తండ్రిని, జ్ఞానాన్ని ఇచ్చేవాడిని, కాపాడేవాడిని.
స చ శిష్యః సోఽపి పుత్రో యశ్చాజ్ఞాం పాలయేద్గురోః
గురువు చెప్పిన మాటను వినిపించి, ఆజ్ఞలను పాటించేవాడే శిష్యుడు, అలాగే కుమారుడూ అవుతాడు.
స పణ్డితః స చ జ్ఞానీ స క్షేమీ స చ పుణ్యవాన్
అటువంటి వాడే పండితుడు, జ్ఞానవంతుడు, సురక్షితుడు, పుణ్యశీలి కూడా.
సర్వేషామాశ్రమాణాం చ ప్రధానః పుణ్యవాన్గృహీ
అన్ని ఆశ్రమాలలోను, పుణ్యమైన గృహస్థుడే ముఖ్యుడు.
పితరః పూర్వకాలే చ తిథికాలే చ దేవతాః
పూర్వకాలంలో పితృదేవతలు, పవిత్ర సమయాల్లో దేవతలు,
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యం కుర్వన్తి గృహిణః సదా 1.23.
గృహస్థులు ప్రతిరోజూ, సందర్భానుసారంగా, కోరిక మేరకు యజ్ఞాదికర్మలు ఎప్పుడూ చేస్తారు.
జీవన్ముక్తో గృహస్థశ్చ స్వధర్మపరిపాలకః
బతికుండగానే ముక్తి పొందిన గృహస్థుడు తన ధర్మాన్ని కాపాడేవాడు.
యశస్వీ కీర్తిమాన్యో హి మృతో జీవతి సన్తతమ్
అటువంటి వాడే యశస్సుతో, కీర్తితో ఉంటాడు; మరణించిన తరువాత కూడా ఎప్పటికీ జీవించేవాడే.
బ్రహ్మణో వచనం శ్రుత్వా నారదో మునిసత్తమః
బ్రహ్మ చెప్పిన మాటలు విని, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు
నారద ఉవాచ హానిర్బభూవ దైవేన మహతీ వాఽయశస్కరీ
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: దురదృష్టవశాత్తు గొప్ప నష్టం కలిగింది, అది ఎంతో అవమానాన్ని తెచ్చింది.
మయా ప్రాప్తం చ త్వచ్ఛాపాద్గాన్ధర్వం శౌద్రమేవ చ
మీ శాపం వల్ల నేను గంధర్వుడిగా, శూద్రుడిగా కూడా జన్మించాను.
బభూవ శాపో ముక్తో మే కాలే తే భవితా విధే
నా మీద ఉన్న శాపం పోయింది; నీ కాలంలో అది నెరవేరుతుంది, సృష్టికర్తా.
స పితా స గురుర్బన్ధుః స పుత్రః సమధీశ్వరః
అతనే తండ్రి, అతనే గురువు, అతనే బంధువు, అతనే కుమారుడు, అతనే ధ్యానంలో అధిపతి.