పూర్ణమబ్దం మహాయోగీ విరహాతురమానసః
పూర్తి సంవత్సరం పాటు, మహాయోగి వियोग బాధతో ఉన్నాడు.
బభూవ సిద్ధపీఠానాం సమూహో వాఞ్ఛితప్రదః
అక్కడ సిద్ధపీఠాల సమూహం ఏర్పడి, కోరినవన్నీ ప్రసాదించేవిగా మారింది.
అస్థిమాలాం వినిర్మాయ చకార కణ్ఠభూషణమ్
అస్తుల మాలను తయారు చేసి, దాన్ని తన మెడలో అలంకారంగా ధరించాడు.
సతి ప్రాణేశ్వరీత్యుక్త్వా పునర్మూర్చ్ఛామవాప సః
సతీ, ప్రాణాల అధిష్ఠాత్రి అని పలికి, మళ్లీ మూర్చచెందాడు.
స్వాత్మారామః పూర్ణకామో నిశ్చేష్టో విరహజ్వరాత్
తనలో తానే తృప్తిగా, కోరికలు నిండినవాడిగా, విరహ బాధతో కదలకుండా ఉండిపోయాడు.
దృష్ట్వా దేవాః సమాజగ్ముర్విస్మితాః శివసన్నిధిమ్ 4.43.
ఇదంతా చూసిన దేవతలు ఆశ్చర్యపడి, శివుని సమక్షానికి చేరారు.
రత్నయానేనాజగామ పద్మార్చితపదామ్బుజః
రత్నాల రథంలో, పద్మా పూజించిన పాదాలతో ఆయన వచ్చాడు.
ఈషద్ధాస్యప్రసన్నాస్యో వనమాలావిభూషితః
స్వల్పమైన చిరునవ్వుతో ముఖం ప్రకాశిస్తూ, అడవి పూల మాలతో అలంకరించబడ్డాడు.
సమూషురీశసదసి లక్ష్మీకాన్త ప్రణమ్య తే రుదన్తం బోధయామాస జ్ఞానీశో జ్ఞానినాం గురుమ్
ఈశ్వరుల సభలో లక్ష్మీ కాంతుడు నీకు నమస్కరించి, ఏడుస్తున్న జ్ఞానేశ్వరుని, జ్ఞానుల గురువుని ఓదార్చడం ప్రారంభించాడు.
శ్రీభగవానువాచ
శ్రీభగవంతుడు ఇలా పలికాడు:
హితమధ్యాత్మసారం చ దుఃఖశోకనికృన్తనమ్
నేను మిమ్మల్ని మేలైనది, ఆత్మసారాన్ని, దుఃఖాన్ని, శోకాన్ని తొలగించేదాన్ని చెప్పబోతున్నాను.
తథాపి బోధయామి త్వాం సర్వజ్ఞం వేధసో విధిమ్
అన్ని తెలిసినవాడవైనా, లోకాలను సృష్టించేవాడవైన నిన్ను నేనింకా బోధిస్తున్నాను.
వ్యవహారోఽస్తి లోకేషు సర్వః సర్వపరస్పరమ్ .
ప్రపంచాల్లో అన్నీ, అందరి మధ్య పరస్పర సంబంధాలు ఉంటాయి.
విష్ణుమాయా బలవతీ గుణయుక్తం ప్రబాధతే
విష్ణుమాయా బలంగా ఉంటుంది; గుణాలతో కూడి, అందరినీ ఆక్రమిస్తుంది.
తత్రాతీతే కుతస్తాని సుదినే చ సమాగతే
గతంలో ఉన్నవి ఎక్కడ? మంచి రోజు వచ్చినప్పుడు అవి ఎక్కడ ఉంటాయి?
సర్వాణ్యేతాని గణ్యన్తే స్వప్నానీవ విపశ్చితః 4.43.
వివేకులు ఇవన్నీ కలలాంటివేనని భావిస్తారు.
చేతనాం కురు భద్రం తే సతీం ప్రాప్స్యసి నిశ్చితమ్
నీ మనస్సును మేల్కొనిపరచు; నీవు తప్పక సతీని మళ్లీ పొందుతావు.
తేజః సూర్యం మహీం గన్ధో తథా త్వాం చ సతీ శివ
సూర్యుని తేజస్సు, భూమి, సువాసన, అలాగే నీవు, సతీ, శివా.
నేత్రాణ్యున్మీలనం కృత్వా త్రినేత్రః శ్రూయతామితి కస్త్వం తేజఃస్వరూపోఽసి క ఇమే తవ సన్నిధౌ
త్రీనేత్రుడు కళ్ళు తెరిచి, 'వినండి: నీవెవరు? నీవు తేజస్సు స్వరూపమా? నీతో ఉన్నవారు ఎవరు?' అని అడిగాడు.
కిన్నామ భవతశ్చైషాం కాని నామాని కా సతీ
వారికి పేర్లు ఏమిటి? నీ పేర్లు ఏమిటి? సతీ ఎవరు?
క్వ యాస్యసి క్వ యాస్యామి క్వ గచ్ఛన్త ఇమే వద
నీవెక్కడికి వెళ్ళిపోతావు? నేనెక్కడికి వెళ్ళాలి? వీరు ఎక్కడికి వెళ్ళుతున్నారు? చెప్పు.
నేత్రనీరైస్త్రినేత్రం తం రుదన్తం ప్రసిషేచ సః
తన మూడు కళ్ల నుండి వచ్చిన కన్నీళ్లతో, ఏడుస్తున్న వాడిని ఆయన తడిపాడు.
బభూవ సరసాం శ్రేష్ఠం తీర్థం భువనపావనమ్
అది సరస్సులలో శ్రేష్ఠమైనది, లోకాన్ని పవిత్రం చేసే తీర్థంగా మారింది.
స్థలం బభూవ తపసాం ముక్తిబీజం తపస్వినామ్
ఆ స్థలం తపస్సుతో మునులకు ముక్తికి విత్తనంగా మారింది.
శృణ్వతాం సర్వదేవానాం మునీనామూర్ధ్వరేతసామ్ శృణు శంకర వక్ష్యామి జ్ఞానానంద సనాతన
అన్ని దేవతలు, పవిత్ర వ్రతాలు ఉన్న మునులు వినుతూ ఉండగా, శంకరా! నేను జ్ఞానం, ఆనందం, శాశ్వతత్వం గురించి చెబుతాను, విను.
జ్ఞానం జ్ఞాననిధే శోకాద్విస్మృతోఽసి పరాత్పర 4.43.
జ్ఞానరాశీ! పరమాత్మా! నీవు దుఃఖంతో నీ జ్ఞానాన్ని మరచిపోయావు.
సర్వేషాం ప్రాకృతానాం చ తే బీజే సుఖదుఃఖయోః
అన్ని ప్రాణుల విత్తనంలో, సుఖదుఃఖాలు నీకు కలుగుతాయి.
రాగ ఐశ్వర్యకామశ్చ విద్వేషశ్చ నిరన్తరమ్
ఆసక్తి, ఐశ్వర్యం పట్ల కోరిక, ఎప్పటికీ ఉండే ద్వేషం—
హతాన్యేతాని సర్వాణి హతే బీజే మహేశ్వర
మహేశ్వరా! విత్తనం నశించినప్పుడు ఇవన్నీ నశించిపోతాయి.
తత్కర్మ తపసా సాధ్యం కర్మణా చ శుభాశుభమ్
ఆ కార్యం తపస్సుతో సాధ్యమవుతుంది; మంచి చెడు కార్యాలు కూడా కార్యంతోనే జరుగుతాయి.