పరిహాసేన కోపేన భ్రమేణావజ్ఞయా మునే
ఓ మునీశ్వరా, సరదాగా అయినా, కోపంతో అయినా, అయోమయంగా అయినా, లేదా తక్కువగా చూసినట్లయినా —
స్త్రియా వాగ్యోనిదుష్టాయాః కామతో భారతే భువి 4.24.
భారతభూమిలో, మాటలు లేదా స్వభావం కలుషితమైన ఒక స్త్రీ, కోరికతో మాట్లాడితే —
సర్వధర్మపరీతా యా కటూక్తిం కురుతే పతిమ్
ఏ ధర్మమూ లేని స్త్రీ, తన భర్తకు కఠినమైన మాటలు మాట్లాడితే —
దత్త్వా కన్యాం బోధయిత్వా జగామ మునిపుంగవః
అతడు ఆ కన్యను ఇచ్చి, బోధించి, ఆ మహాముని అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయాడు.
సమ్భోగేచ్ఛావృతే చిత్తే కామీ సంప్రాప కామినీమ్
సంయోగానికి ఆకాంక్షతో ఉన్న అతడు, కోరికతో ఉన్న స్త్రీని పొందాడు.
శయ్యాం రతికరీం కృత్వా మునిశ్రేష్ఠో మహామునే
ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు, ఆనందానికి తగిన మంచాన్ని సిద్ధం చేశాడు, ఓ మహామునీ!
నారీరసానభిజ్ఞః స్యాదాజన్మ మునిపుంగవః
ఆ మహాముని, పుట్టినప్పటి నుండి స్త్రీల ఆనందాన్ని ఎప్పుడూ అనుభవించలేదు.
నానాప్రకారం శృఙ్గారం చకార విధిపూర్వకమ్
విధిప్రకారం, అనేక రకాల ప్రేమక్రీడలు చేశాడు.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప మునిశ్రేష్ఠో బుబుధే న దివానిశమ్
ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు మూర్ఛపోయాడు, పగలు రాత్రి ఏదీ తెలుసుకోలేకపోయాడు.
విదగ్ధాయా విదగ్ధేన బభూవ సంగమః సమః
చతురమైన ఆడవారు, చతురమైన మగవారు ఇద్దరూ సమానంగా కలిశారు.
కరోతి కలహే నిత్యం కన్దలీ స్వామినా సహ సా తన్న బుబుధే కించిత్కరోతి కలహే స్పృహామ్
కందళీ తన భర్తతో ఎప్పుడూ గొడవపడేది; ఆమెకి ఏమీ తెలియకపోయినా, గొడవపడాలనే కోరిక ఉండేది.
తాతప్రదత్తజ్ఞానేన సా న శాన్తా బభూవ హ 4.24.
తండ్రి ఇచ్చిన జ్ఞానంతో కూడా, ఆమెకు మనస్సులో శాంతి రాలేదు.
నిత్యం కటూక్తిం కాన్తం సా కరోతి హేతునా వినా
ఆమె ఎప్పుడూ కారణం లేకుండానే తన ప్రియుడికి కఠినమైన మాటలు మాట్లాడేది.
తయా కృతాం కటూక్తిం చ క్షమాసంస్థాం చకార హ
ఆమె చెప్పిన కఠినమైన మాటలకు అతడు సహనంతో ఉండిపోయాడు.
కటూక్తిశతకం పూర్ణం తత్కాలేన బభూవ హ
కాలక్రమంలో, వంద కఠినమైన మాటలు పూర్తయ్యాయి.
పత్నీకటూక్త్యా నియతం ప్రదగ్ధం మానసం మునేః
భార్య చెప్పిన కఠినమైన మాటల వల్ల మునికి మనస్సు పూర్తిగా దగ్ధమయ్యింది.
స్వాత్మారామో దయాలుశ్చ కోపం త్యక్తుం న స క్షమః
తనలో తాను తృప్తిగా, దయతో ఉన్నా, అతడు కోపాన్ని వదిలేయలేకపోయాడు.
మునేరిఙ్గితమాత్రేణ భస్మసాత్సా బభూవ హ
ముని కేవలం సంకేతంతోనే ఆమె బూడిద అయిపోయింది.
శరీరే భస్మసాద్భూతే ప్రతిబింబః స చాత్మనః
శరీరం బూడిదైపోయిన తర్వాత కూడా, ఆత్మ ప్రతిబింబం మిగిలిపోతుంది.
జీవ ఉవాచ సర్వం జానాసి సర్వజ్ఞః కిమహం బోధయామి తే
జీవుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు అన్నీ తెలిసినవాడివి, సర్వజ్ఞుడివి. నేను నీకు ఏమి చెప్పగలను?
సదుక్తిర్వా కటూక్తిర్వా కోపః సంతాప ఏవ చ
మంచి మాటలు అయినా, చేదు మాటలు అయినా, కోపం వచ్చినా, బాధ వచ్చినా—
స్థౌల్యం కార్శ్యం చ నాశశ్చ దృశ్యాదృశ్యం సముద్భవమ్ 4.24.
బరువు, సన్నగా ఉండటం, నాశనం, కనబడే అస్తిత్వం, కనబడని మూలాలు—
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి శరీరం త్రిగుణాత్మకమ్
శరీరం సత్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే మూడు గుణాలతో కూడి ఉంటుంది.
కిఞ్చిత్సత్త్వాతిరిక్తం చ కిఞ్చిదేవ రజోధికమ్
కొంతమందిలో సత్వగుణం ఎక్కువగా ఉంటుంది; మరికొంతమందిలో రజోగుణమే ప్రబలంగా ఉంటుంది.
సత్త్వోదయాచ్చ ముక్తీచ్ఛా కర్మేచ్ఛా చ రజోగుణాత్
సత్వగుణం పెరిగితే ముక్తి కోరిక కలుగుతుంది; రజోగుణం పెరిగితే క్రియల పట్ల ఆసక్తి వస్తుంది.
కోపాత్కటూక్తిర్నియతం కటూక్త్యా శత్రుతా భవేత్
కోపం వల్ల తప్పకుండా చేదు మాటలు వస్తాయి; ఆ చేదు మాటల వల్ల శత్రుత్వం ఏర్పడుతుంది.
కో వా ప్రియోఽప్రియః కః కిం కిం మిత్రం కో రిపుర్భవేత్
ఎవరు ప్రియమైనవారు? ఎవరు కాదో? ఎవరు ఏమవుతారు? ఎవరు స్నేహితులు, ఎవరు శత్రువులు అవుతారు?
ప్రాణాధికః ప్రియః స్త్రీణాం భర్తుః ప్రాణాధికా ప్రియా
స్త్రీలకు భర్త ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడు; భర్తకు భార్య ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనది.
యద్గతం తద్గతం సర్వం కామదోషేణ వై ప్రభో
ప్రభూ! ఏది ఏదితో అనుసంధానం అయిందో, అది అంతా కామదోషం వల్లే జరుగుతుంది.
కిం కరోమి క్వ యామీతి భవితా కుత్ర జన్మ మే
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా తదుపరి జన్మ ఎక్కడ జరుగుతుంది?