ధ్యాయతశ్చరణాంభోజం కృష్ణస్య పరమాత్మనః కామాత్మనోర్న హి జ్ఞానం కామేన హతచేతసోః
కృష్ణ పరమాత్ముని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ ఉండగా, కామబంధంలో ఉన్నవారికి జ్ఞానం ఉండదు.
సహసా చేతనాం ప్రాప్య ప్రజ్వలన్బ్రహ్మతేజసా
ఆయన అకస్మాత్తుగా జ్ఞానం పొందాడు, బ్రహ్మతేజంతో ప్రకాశించాడు.
దివానిశం న జానన్తౌ సంయుక్తౌ కామమోహితౌ 4.23.
కామమోహంలో మునిగిపోయి, ఇద్దరూ కలసి, పగలు రాత్రి ఏదో తెలియకుండా ఉన్నారు.
ఉవాచ తౌ విహారాన్తే రక్తపఙ్కజలోచనః
విహారం అయిపోయిన తర్వాత, కమలపు పువ్వుల్లాంటి ఎర్ర కళ్లవాడు వారితో మాట్లాడాడు.
దుర్వాసా ఉవాచ భక్తప్రధానస్య బలేః పుత్రః పశుసమప్రభః
దుర్వాసుడు ఇలా అన్నాడు: భక్తులకు మేధావి అయిన బలి కుమారుడు, జంతువులా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
దేవో వా మానవో వాఽపి దైత్యగన్ధర్వరాక్షసాః
దేవుడు అయినా, మనిషి అయినా, దైత్యుడు, గంధర్వుడు, రాక్షసుడు అయినా...
జ్ఞానలజ్జావిహీనా చ ఖరజాతిర్విశేషతః
జ్ఞానం, లజ్జా లేని వారు, ముఖ్యంగా గాడిదల వంశానికి చెందినవారు.
తిలోత్తమే త్వముత్తిష్ఠ లజ్జాహీనా చ పుంశ్చలీ
తిలోత్తమా! నీవు లేచి నిలబడు. నీవు లజ్జా లేని, నీతి తప్పిన స్త్రీవు.
ఇత్యేవముక్త్వా స మునిస్తస్థౌ తత్ర రుషా జ్వలన్
ఇలా చెప్పి ఆ ముని కోపంతో అక్కడే నిలబడ్డాడు.
సాహసిక ఉవాచ హుతాశనస్త్వం సూర్యశ్చ సృష్టిస్థిత్యన్తకారకః
సాహసికుడు ఇలా అన్నాడు: నీవు అగ్ని, నీవే సూర్యుడు, సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైనవాడు.
క్షమాపరాధం భగవన్కృపాం కురు కృపానిధే
ప్రభూ! నా తప్పును క్షమించు. దయామయుడవు కాబట్టి నాకు కరుణ చూపు.
ఇత్యేవముక్త్వా దైత్యేన్ద్రో రురోదోచ్చైః పురో మునేః
ఇలా చెప్పి దైత్యాధిపతి ఆ ముని ఎదుట గొప్పగా ఏడ్చాడు.
తిలోత్తమోవాచ విధిసృష్టౌ చ సర్వేషాం మూఢా స్త్రీజాతిరేవ చ ।। 4.23.
తిలోత్తమా ఇలా అన్నది: విధి సృష్టిలో అందరిలోను మూర్ఖత్వం స్త్రీ జన్మకే ఎక్కువగా ఉంటుంది.
తతోఽతిమత్తా కులటా సదా కామాతురా పరా
అందువల్ల, నీతి తప్పిన స్త్రీ ఎప్పుడూ కామంతో మునిగిపోయి ఉంటుంది.
ఇత్యుక్త్వా రోదనం కృత్వా జగామ శరణం మునేః తయోర్దృష్ట్వా చ వైకల్యం బభూవ కరుణా మునేః
ఇలా చెప్పి ఏడ్చి ఆ మునిని ఆశ్రయించింది. వారి బాధను చూసి ఆ మునికి కరుణ కలిగింది.
దుర్వాసా ఉవాచ సత్కీర్తిరపకీర్తిర్వా ప్రాక్తనప్రభవా ధ్రువమ్
దుర్వాసుడు ఇలా అన్నాడు: మంచి పేరు లేదా చెడు పేరు పూర్వజన్మలో చేసిన పనుల వల్లనే కలుగుతుంది.
విష్ణుభక్తబలేః పుత్రః సద్వంశప్రభవో జనః
విష్ణుభక్తుడైన బలిచక్రవర్తి కుమారుడు, మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు—
జనకస్య స్వభావో హి జన్యే తిష్ఠతి నిశ్చితమ్
తండ్రి స్వభావం తప్పకుండా పిల్లల్లో ఉంటుందనేది నిశ్చయం.
సంప్రాప్య గార్దభీం యోనిం వత్స నిర్వాణతాం వ్రజ
బిడ్డా! నీవు గాడిద స్త్రీ గర్భాన్ని పొందిన తరువాత మోక్షాన్ని పొందుతావు.
వృన్దారణ్యం తాలవనం వ్రజ శీఘ్రం వ్రజాన్తికమ్
వృందావనానికి, తాళ్ల తోటకు, వ్రజ ప్రాంతానికి త్వరగా వెళ్ళు.
తిలోత్తమే భారతే త్వం బాణపుత్రీ భవిష్యసి
తిలోత్తమా! భారతదేశంలో నీవు బాణుని కుమార్తెగా జన్మిస్తావు.
ఇత్యేవముక్త్వా స మునిర్విరరామ మహామునే
ఇలా చెప్పి ఆ ముని మౌనంగా నిలిచిపోయాడు, మహామునీ!
ఇత్యుక్తం సర్వవృత్తాన్తం దైత్యస్య ఖరజన్మనః 4.23.
ఇలా దైత్యుడు గాడిదగా జన్మించిన కథ అంతా చెప్పబడింది.
నారాయణ ఉవాచ అహోఽస్య దారసంయోగః కథం తదూర్ధ్వరేతసః
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు: బ్రహ్మచర్య వ్రతం పాటించిన వాడికి భార్య ఎలా కలిగింది?
దృష్ట్వా తయోశ్చ శృఙ్గారం మునిః కామీ బభూవ హ
వారి ప్రేమలో లీనమైన దృశ్యాన్ని చూసి ఆ ముని మనసులో కోరిక కలిగింది.
సహసా తస్య హృదయే బభూవ సురతే స్పృహా
ఆ మునికి హఠాత్తుగా హృదయంలో కలయికపై తపన పుట్టింది.
ఏతస్మిన్నన్తరే తేన పథా యాతి మునీశ్వరః
అదే సమయంలో ఆ మహర్షి ఆ మార్గంలో ప్రయాణిస్తున్నాడు.
ఊరూద్భవో బ్రహ్మణశ్చ పురా కల్పే తపస్యతః
మునుపటి యుగంలో బ్రహ్మదేవుడు తపస్సు చేస్తుండగా ఆయన తొడ నుంచి ఒకవాడు పుట్టాడు.
తస్య జానూద్భవా కన్యా కన్దలీ నామ విశ్రుతా
ఆయన మోకాళి నుంచి కందళీ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన కుమార్తె జన్మించింది.
ససుతో హి మునిశ్రేష్ఠో మునేర్దుర్వాససః పురః
ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు తన కుమారుడితో కలిసి దుర్వాసముని ఎదుట నిలబడ్డాడు.