యుక్తం నవభిరారోహైరిన్ద్రనీలవినిర్మితైః అత్యుచ్ఛ్రితం మనోరమ్యం సర్వతోఽపి విలక్షణమ్
నవ అంతస్తులతో, ఇంద్రనీల రత్నాలతో నిర్మించబడిన ఆ భవనం, ఎంతో ఎత్తుగా, అందంగా, అన్ని విధాలా ప్రత్యేకంగా మెరిసింది.
నారద ఉవాచ యత్నతో యద్గృహం రమ్యం నిర్మమే సురకారుణా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: పరమ శ్రద్ధతో, దేవతల వాస్తుకారుడు ఆ అందమైన గృహాన్ని నిర్మించాడు.
శ్రీకృష్ణార్ద్ధాంశసంభూతా తేన తుల్యా చ తేజసా యస్యాం చ సుదృఢాం భక్తిం సన్తో వాఞ్ఛంతి సన్తతమ్ ।। 4.17.
శ్రీకృష్ణుని భాగంగా జన్మించిన, ఆయనతో సమానమైన తేజస్సు కలిగిన ఆమెలో, స్థిరమైన భక్తిని సద్గుణులు ఎప్పుడూ కోరుతారు.
నారద ఉవాచ మానవః కేన పుణ్యేన కథమాప సుదుర్లభామ్
నారదుడు ఇలా అడిగాడు: ఒక మానవుడు ఏ పుణ్యంతో ఆ అత్యంత దుర్లభమైన వరాన్ని పొందాడు?
వృషభానుర్వ్రజపతిః పురాఽఽసీత్కో మహానహో
వృషభాను వ్రజపతి, ఒకప్పుడు మహాత్ముడిగా ఉండేవాడు.
సూత ఉవాచ ప్రహస్యోవాచ ప్రీత్యా తమితిహాసం పురాతనమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: చిరునవ్వుతో, ప్రేమతో ఆ పురాతన కథను వివరించాడు.
నారాయణ ఉవాచ
నారాయణుడు ఇలా అన్నాడు:
కలావతీ రత్నమాలా మేనకాశ్చాతిదుర్లభాః
కలావతి, రత్నమాల, మేనకా — వీరు అత్యంత దుర్లభులు.
శైలాధిపం హరేరంశం మేనకా సా హిమాలయమ్
శైలాధిపతిగా హరిలో భాగమైన హిమాలయుడు, మేనకా తండ్రి.
శ్రీరామపత్నీ శ్రీః సాక్షాత్సీతా సత్యపరాయణా
రాముని భార్య అయిన శ్రీదేవి, నిజంగా సీత, సత్యానికి పరాయణురాలు.
కలావతీ సుచన్ద్రం చ మనువంశసముద్భవమ్
కలావతి, మను వంశంలో జన్మించిన సుచంద్రుని కనింది.
మన్యే గుణవతాం శ్రేష్ఠమాత్మానమతిసున్దరమ్ 4.17.
అతడిని నేను గుణవంతులలో శ్రేష్ఠుడిగా, అత్యంత అందమైనవాడిగా భావిస్తున్నాను.
సుకోమలాఙ్గం లలితం శరచ్చన్ద్రాధికాననమ్
అతని అవయవాలు మృదువుగా, సొగసుగా ఉంటాయి; అతని ముఖం శరదృతువు చంద్రునికంటే మెరుగ్గా మెరిసిపోతుంది.
కటాక్షైర్మోహితుం శక్తా మునీన్ద్రాణాం చ మానసమ్
ఆమె చూపులతో, మునులంతా కూడా మోహించిపోవచ్చు.
స్తనద్వయం సుకఠినమతిపీనోన్నతం మునే
మునీశ్వరా! ఆమెకు రెండు వక్షోజాలు గట్టి, బాగా పొడవుగా, ఉబ్బుగా ఉంటాయి.
హస్తౌ పాదౌ చ రక్తౌ చ పక్వబిమ్బఫలాధరమ్
ఆమె చేతులు, కాళ్లు ఎర్రగా ఉంటాయి; పెదాలు పండిన బింబపండును పోలి ఉంటాయి.
శరన్మధ్యాహ్నపద్మానాం ప్రభామోచనలోచనమ్
ఆమె కన్నులు శరదృతువు మధ్యాహ్నపు కమలాల ప్రకాశాన్ని వెదజల్లుతాయి.
ఇతీవ మత్వా దృష్ట్వా చ కామబాణప్రపీడితః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, చూస్తూ, అతడు కామబాణాల బాధతో తడబడిపోయాడు.
క్రీడాం చకార రహసి స్థానేస్థానే మనోహరే
ఆ మనోహరమైన ఒంటరి ప్రదేశాలలో ఆయన ఆనందంగా ఆటలు ఆడుతూ కాలం గడిపాడు.
చారుచమ్పకపుష్పాణాం తల్పే రతిసుఖావహే
అందమైన చంపక పువ్వులతో చేసిన మంచంపై ప్రేమ ఆనందాన్ని అనుభవించాడు.
పుష్పభద్రానదీతీరే నిర్జనే కేతకీవనే
పుష్పభద్రా నది ఒడ్డున, ఏకాంతంగా ఉన్న కేతకీ వనంలో ఆయన ఉన్నాడు.
నన్దనే మన్దరద్రోణ్యాం కావేరీతీరజే వనే 4.17.
నందనంలో, మందర పర్వతపు లోయలో, కావేరి నది తీరంలోని అరణ్యంలో ఆయన విహరించాడు.
ద్వీపేద్వీపే తు రహసి స రేమే వామయా సహ
ప్రతి ద్వీపంలోనూ, రహస్యంగా తన ప్రియమైనవారితో కలిసి ఆయన ఆనందంగా విహరించాడు.
ఏవం వర్షసహస్రం తద్గతమేవ ముహూర్తవత్
ఈ విధంగా, వారికి వెయ్యేండ్లు ఒక్క క్షణంలా గడిచిపోయాయి.
జగామ తపసే విన్ధ్యశైలం తీర్థం తయా సహ
ఆమెతో కలిసి ఆయన వింధ్య పర్వతానికి, పవిత్ర స్థలానికి తపస్సు చేయడానికి వెళ్లాడు.
తపస్తేపే నృపస్తత్ర దివ్యవర్షసహస్రకమ్
అక్కడ రాజు వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.
మూర్ఛామాప మునిశ్రేష్ఠ ధ్యాత్వా కృష్ణపదామ్బుజమ్
కృష్ణుని పదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అతడు మూర్చపోయాడు.
నిశ్చేష్టితం పతిం దృష్ట్వా త్యక్తం ప్రాణైశ్చ పఞ్చభిః
తన భర్తను కదలకుండా, ఐదు ప్రాణాలు విడిచినవాడిగా చూసి,
ఉచ్చై రురోద శోకార్తా నిర్జనే తు కలావతీ
కలావతి, ఆ ఏకాంత ప్రదేశంలో, దుఃఖంతో గొప్పగా అరవసాగింది.
విలలాప మహాదీనా పతివ్రతపరాయణా
పతివ్రతగా, ఎంతో దుఃఖంతో, ఆమె విలపించింది.