पुरातनेषु कालेषु, श्रीकृष्णेन ब्रह्मणे यद् दत्तं तद् ब्रह्मणा भृगवे समर्पितम्। ततः कामधेनूनां सभा नमस्कृत्य सा निर्गता। राजा तं हत्वा स्वबलं प्रोत्साहितवान्। प्रियस्य निधनं श्रुत्वा पतिव्रता रेणुका तत्र आगता। चेतनां पुनः प्राप्त्वा सा धर्मपत्नी न रोदितवती। ततः भृगुः पुष्करात् क्षणेन तत्र आगम्य अद्भुतं दर्शयति। पितरं मृतं मातरं दुःखितां दृष्ट्वा धर्मात्मा रामः शोकग्रस्तः अभवत्। तत्र रामः महाशोकं कृत्वा 'हे पितः! हे मातः!' इति विलपितवान्। रेणुका रामं गृहीत्वा शीघ्रं हृदि आरोपयति। 'राम राम, महाबाहो, त्वां विहाय अहं क्व गच्छेयम्?' इति रेणुका विलप्य रामं आलिंगितवती। 'बालक, प्राणात् प्रियतम, मम वचनानि शृणु। गृह एव सुखेन स्थातव्यं, तपश्च शाश्वतं कर्तव्यम्।' इति सा उक्तवती। रामः मातुः वचनं न श्रुत्वा प्रतिज्ञां कृतवान्—'कृतवीर्यं, क्षत्रियाधमं, सहजं हनिष्यामि।' इत्युक्त्वा पुनः पुनः मातरं पुरः विलपितवान्। 'यो महाबुद्धिहीनः, न हन्ति, स रौरवाय गच्छति।' इति रामः उक्तवान्। 'यो नित्यं आलस्ययुक्तः, निन्दकः, कटुवाचः—' 'यो ब्राह्मणात् धनं गृह्णाति, स्थानात् निष्कासयति—' इत्यादि रामः प्रतिज्ञां कृतवान्। तस्यैव काले भृगुः स्वयम् तत्र आगतः। रेणुकां रामं च दृष्ट्वा, उभौ विनयेन नमितौ। भृगुः उवाच—'यद् चलं स्थिरं च जगति, सर्वं जलबिन्दुवत् दृश्यते। हे बालक, कृष्णं चिन्तय, सत्यस्य सारं, सत्यबीजं। यत् भविष्यति, तद् निश्चितं भवति; यत् भविष्यति, तद् निश्चितं भविष्यति। भूतं, वर्तमानं, भविष्यत्—सर्वं कृष्णेन निश्चितम्। मायाबीजं मायिनां शरीराणि पञ्चभूतमयम्। क्षुधा, निद्रा, दया, शान्तिः, धैर्यं, सौन्दर्यं, इत्यादि—बुद्धिः सर्वशक्तयः राज्ञः सेवकवत्। केषां पिता, केषां पुत्रः, हे पुत्र? विद्वांसः न रोदन्ति; त्वं अपि मा रोदीः। सम्बन्धिनां नामश्रवणे वा संकेतश्रवणे वा रोदनं कुर्वन्ति, पृथिवी हड्डि-मांसादिकं पृथिव्यां पुनः गृह्णाति। जलांशः जले, शून्यांशः आकाशे लीयते। सर्वं सर्वत्र लीयते; रोदनात् कः लाभः? यद् वेदेषु विधानं, तत् परलोकाय कुरु।' भृगोर् वचनं श्रुत्वा रामः तत्रैव शोकं त्यक्तवान्। तदनन्तरं रेणुका उवाच—'हे ब्राह्मण, अधुनाहं प्रियं पतिं अनुगच्छामि; चतुर्थः दिवसः मृत्योर् अतीतः, हे मानदायक। अत्र कः नियमः, कः विधानम्? ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, कथय।' भृगुः उवाच—'चतुर्थे दिवसे पत्नी सर्वेषु पतिसम्बन्धेषु शुद्धा। चतुर्थे दिवसे पत्नी पतिसम्बन्धे शुद्धा, देवपितृकार्येषु न शुद्धा। यथा सर्पग्रहः सर्पं बिलात् बलात् निष्कर्षति, तथा पत्नी पतिना सह तत्र चतुर्दशेन्द्रपर्यन्तं मुदं अनुभवति।