राज्ञः आज्ञया मन्त्रिणा मुनिगृहं सर्वतः निरीक्ष्य तत्र यथावत् सर्वं दृष्टम्। तदा स मन्त्रिणः उवाच—“अत्र वह्निकुण्डः, समिधः, कुशा, पुष्पाणि, फलानि च दृश्यन्ते। शिष्यसमाकीर्णं तदाश्रमं, कृष्णाजिनैः पात्रैः च समलङ्कृतम्। सर्वे तत्र वल्कलधारिणः, जटिलाः च सन्ति। तत्र रमणीया रूपवती स्त्री अपि आसीत्, या रुद्रवर्णा पद्माक्षी च, सर्वगुणसम्पन्ना, श्रीहरिप्रियेव लक्ष्मीः इव, तत्र स्थिताऽभूत्।” तदा कालपाशेन बध्धः स मन्त्रिणः मुनिं तां कामधेनुं याचितुम् उपचक्रमे। भाग्ययोगात् पुण्यशीलः स राजा द्विजातये मुनये तां धेनुं प्रार्थयामास। स मुनिः उवाच—“पापात् एव पापीयसी क्रिया जायते, या भीतिं जनयति। पापात् नरकानुभवात् पश्चात् दुःखदं जन्म प्राणी लभते। तस्मात् सत्पुरुषाः कर्मनिवृत्तये सदा यत्नं युञ्जते।” “सा माता, स पिता, पुत्रः तु तस्याः अन्तं करोति। भक्त्या युक्तः वैद्यः तं रोगं कृष्णभक्तिरसेन नाशयति। जगत्पोषकः भगवाञ् भक्तान् तुष्टः सन् ज्ञानं ददाति। सा कामधेनुः तं मोहं न प्रेषयति, न विवेकं हरति कदापि।” ततः राजा स मुनिं प्रार्थयामास—“भक्तवत्सल, भक्तानुग्राहक, अहं तव भक्तः, मयि कृपां कुरु। भारतवर्षे दातॄणां तव सदृशस्य किमपि दुर्लभं नास्ति। केवलं भ्रूकुटिविक्षेपेण, तपोनिधे, तपसा समृद्धः त्वं सर्वं कर्तुं क्षमः।” मुनिरुवाच—“कथं ब्राह्मणः क्षत्रियाय दानं दद्यात्, हे राजन्? या गोः श्रीकृष्णेन गोलोके ब्रह्मणे दत्ता, सैव ब्रह्मणा प्रियपुत्राय भृगवे दत्ता। सा कामधेनुः, गोलोकजाता, त्रिषु लोकेषु दुर्लभा।” “अहं न मूर्खः, हे मूर्खहलिन, स्तुत्या न प्रेरितः। गच्छ गृहम्, गच्छ गृहम्, मां रुष्टं मा कुरु।” एवं मुनिवचनं श्रुत्वा राजा कोपेन त्वरितं सैन्यं प्रति जगाम, कोपात् कम्पिताधरः। सः कपिलस्य महर्षेः समीपं गत्वा रुरोद। ब्राह्मणं रुदन्तं दृष्ट्वा सुरभिः तं सम्बोधयामास। सा सुरभिः उवाच—“स्वधनेश्वरः रक्षकः दाता च स्वस्य एव वस्तूनां सदा भवति। यदि त्वं, तपस्विन्, स्वेच्छया मां राज्ञे दास्यसि, तर्हि अहं तव गृहात् गमिष्यामि। अन्यथा, न गमिष्यामि। किं त्वं, सर्वज्ञ, मोहितचित्तः, रुदसि? कोऽहम् तव, वा त्वं मम? कः तत्र सम्बन्धः, यो कालकृतः? मन एव स्वं परं च निश्चितुम् अर्हति।” एवं उक्त्वा सा कामधेनुः नानाप्रकाराणि वस्तूनि सृष्टवती। कपिलस्य मुखात् त्रिंशत् लक्षं खड्गधारिणः निर्गताः। तस्याः नेत्राभ्यां शतकोट्यः धनुर्धराः उत्पन्नाः। उरसोः त्रिंशत् लक्षं शूलधारिणः समुत्पन्नाः। पादतलात् सहस्राणि वाद्ययन्त्राणां प्रादुरभवन्। गुह्यदेशात् त्रिंशत् लक्षं म्लेच्छजातयः निर्गताः। एतैः सैन्यैः कपिलः मुनये अभयं दत्तवान्—“युद्धं सन्तु सेनाः, त्वं तु मा गाः” इति।