स राजा परमं ब्रह्म वेदानां सारं, सर्वोत्कृष्टं उच्चैः उच्चारयामास। तदा स पूर्वदिशं शिरः स्थापयित्वा, पश्चिमदिशं पादौ निवेश्य, शयाने स्थितः। तत्क्षणे गन्धर्वराजः तं स्वपत्नीं सह दृष्ट्वा, तस्य समीपं आगतः। तत्र सर्वाः पत्न्यः बन्धवः च विषण्णाः, दुःखेन महान् विलपन्तः अश्रूणि मुमुचुः। पञ्चाशत्सु स्त्रीषु, या मुख्यपत्नी आसीत्, सा तं प्रियं हृदयेन आलिङ्ग्य, तीव्रशोकात् उच्चैः विलपन्ती अभवत्। मालावती नाम सा, दुःखसागरस्य निमग्ना, "सखे, दर्शनं देहि," इति आर्तस्वरे प्रार्थयामास। सा स्मरत्—सन्दलवनस्य रम्ये स्थले, शोभितवस्त्रैः विभूषिते, सन्दलपर्वतस्य समीपे, तत्र रम्ये गन्धमादनपर्वते, तटिन्याः कूलदेशे, दिव्यवनस्य मध्ये, श्रीनिवासेन सेविते, वसन्तकाले, यानि गूढक्रीडाः त्वया सह कृताः, तानि सर्वाणि स्मृतवती। एकदा त्वं मधुरया वाणीया माम् अमृतसमानया सिक्तवान्। सत्सङ्गः वैकुण्ठात् अपि दुर्लभः; तस्मात् तेषां वियोगः साधूनां महद् दुःखं जनयति। पुत्रस्य हानि: मृत्युतः अपि अधिकं दुःखदं। शयाने, खादने, स्नाने, स्वप्ने, जागरणे वा, स्त्री पतिसंयोगेन सर्वं दुःखं विस्मरति। पतिहीनायाः मम, कोऽपि बन्धु: प्रियः न दृश्यते। सा मालावती, दिशपालान्, धर्मं, प्रजापतिं च सम्बोध्य, वियोगदुःखात् तत्र एव प्रियं हृदयेन आलिङ्ग्य, मूर्च्छिता स्थितवती। प्रभाते चेतनां पुनः प्राप्य, पुनः पुनः दुःखेन रुदती अभवत्। "त्वमेव सर्वलोकानां रक्षकः; कथं मां न रक्षसि?" इति भगवानं प्रति विलपितवती। "तव मायया अयं पति: अहं पत्नी, एष मम" इति भ्राम्यते। कर्मणा स गन्धर्वः मम प्रियः, कर्मणा अहं तस्य प्रिया। भगवन्, कस्य कः पति:, कस्य कः पुत्र:, कस्य कः प्रियः? सृजिता: प्रजाः सृष्टिकर्ता कर्मानुसारं संयोजयति च वियोजयति च। संयोगे परमं सुखं, वियोगे जीवितदुःखम्। भोग्यवस्तूनि, बन्धवः अपि, पृथिव्यां नश्वराः। तस्मात्, बुद्धिमन्तः स्वयमेव उत्तमं ऐश्वर्यं परित्यजन्ति। सर्वत्र बुद्धिमन्तः दुर्लभाः; पृथिव्यां का स्त्री वा यथार्थबुद्ध्या युक्ता अस्ति? मम न अमृतत्वे, न इन्द्रपदे, न मोक्षमार्गे, इच्छा अस्ति। हे लोकनाथ, यावन्त्यः स्त्रियः पृथिव्यां तावत् सर्वगुणाः, नानारूपाणि च तासु दत्तानि। रूपे, गुणे, तेजसि, वीर्ये च, हरिभक्तः हरिसमः, समुद्रसमानः गम्भीरः। चन्द्रसमानः प्रभायुक्तः, दृष्ट्या रम्यः, कामसमः सुन्दरः। वाणी, सर्वशास्त्रज्ञानं, बुद्ध्या भृगुसमः। धर्मे धर्मसमः, सत्ये सत्यानां अपि अतिक्रान्तः। ऐश्वर्ये इन्द्रसमः, क्षमायाः पृथिवीसमानः।