शुभे दिवसे बालस्य उपनयनं कृतम्। सः वृद्धान् अतिक्रान्तः, उपबर्हण इति नाम प्राप्तवान्। ततः सौति उवाच—गन्धर्वराजः हर्षेण ब्राह्मणेभ्यः दानानि अदत्त। कालान्तरे उपबर्हणः हरिमन्त्रं दुर्लभं प्राप्तवान्। एकदा गण्डकीतीरे सः यौवनसंपूर्णः अभवत्। तत्र ते उग्रं तपः कृतवन्तः, योगेन च प्राणान् त्यक्तवन्तः। ताः महिलाः उपबर्हणं गन्धर्वं पतिं वृतवन्त्यः। सः गन्धर्वः यौवनस्थः, नित्यं यौवने स्थितः, ताः पत्नीरूपेण स्वीकृतवान्। तदनन्तरं सः ताभिः सह दीर्घकालं दिवा रात्रिं राज्यं अकारयत्। एकदा रम्भायाः दृढस्तनं नृत्ये कम्पमानं दृष्ट्वा, सः त्वरितं गीतं त्यक्त्वा सभायाः भूमौ मूर्च्छितः पतितः। ततः—“त्वं शूद्रेषु जन्म लभस्व, गन्धर्वी रूपं त्यज,” इति उक्तम्। “कष्टं विना, पुत्र, मानवेषु महत्त्वं नास्ति,” इति च। एवं उक्त्वा स्रष्टा पुष्करात् स्वं स्थानं गतः। ततः मूलाधारः, स्वाधिष्ठानः, मणिपूरः, अनाहतः; इडा, सुषुम्ना, मेधा, पिङ्गला प्राणवाहिनी; विशुद्धा, निरुद्धा, तथा वातवाहिनी; बुद्धिवाहिनी च ज्ञानवृद्धिकारिणी—एतानि षोडश नाड्यः हंसं च भेदयित्वा, सः क्षणं आत्मानं आत्मनि संयोगितवान्। त्रिसूत्रयुक्तां दुर्लभां वीणां वामस्कन्धे स्थापयित्वा, वेदसारं परमं ब्रह्म उच्चारयामास। शिरः पूर्वदिशि, पादौ पश्चिमदिशि स्थापयित्वा, गन्धर्वराजः तं तस्मिन्नेव क्षणे पत्न्या सह दृष्टवान्। सर्वाः पत्न्यः बान्धवाश्च तीव्रं विलपन्तः रुदन्ति स्म। पञ्चाशत्सु स्त्रीषु या मुख्यपत्नी, सा प्रियं गाढं आलिङ्ग्य दुःखेन उच्चैः रुरुदे। मालावती उवाच—“सखे, दुःखसागरमग्नायाः मम दर्शनं देहि।” चन्दनवनस्य रम्ये स्थले, शोभनवस्त्रैः भूषिते, स्नेहस्थले; चन्दनगिरिसमीपे, रम्ये चन्दनवने; गन्धमादनगिरौ रम्ये स्थले, नदीतीरे; पुण्यगिरौ, दिव्यवने, श्रीनिवासेन सेविते—यद् यद् त्वं मया सह गुप्तं वसन्ते क्रीडितवान्, तानि सर्वाणि स्मरामि। एकदा त्वं मम मधुरं वचनं अमृतमिव सिञ्चितवान्। साधुसंगः वैकुण्ठात् अपि दुर्लभः। तस्मात् तेषां वियोगः साधूनां परमं दुःखं जनयति। पुत्रहानिः मृत्युमपि अधिकं दुःखं ददाति। शयनं, भोजनं, स्नानं, स्वप्नं, जागरणं वा—स्त्री पतिसंयोगेन सर्वं दुःखं विस्मरति। पतिं विना मम कोऽपि बान्धवः प्रियः नास्ति।