धर्मनिष्ठानां स्त्रीणां पतिः शतपुत्रसमो भवति, हे देवाधिदेव। पत्युः एव कुलं पुत्रश्च जायते, अन्यत्र न संभवति। श्रीविष्णुर्भाषते—यदि धर्मोऽपि धर्मिष्ठेषु नश्यति, तर्हि पुत्रस्य वा पतेः वा किमुपयोगः? ब्रह्मा वदति—यद् दृतमिच्छितं कर्म, तत् कर्तव्यमेव; यः प्रतिज्ञां न लंघयति, स न परित्याज्यः। पार्वती वदति—तस्मात् या यस्य, स एव तस्य स्वामी; वेदवित्, मम वाक्यानि शृणु। यो ददाति सदा स्वामी; स्वयमेव स्वत्वं न लभ्यते। धर्मः वदति—पतिपत्नी एकदेह एव; तयोः दाने उभयोरपि समता। पार्वती पुनरुवाच—यदश्रुतं, अथवा विपरीतं, तद् शास्त्रनिष्ठैः न श्रूयते। देवाः वदन्ति—हे वेदविद्, वेदविवादे के देवाः त्वां जेतुं शक्नुयुः? पुण्यव्रते पतिः एव दक्षिणारूपेण प्रतिष्ठितः। पार्वती पुनरुवाच—बलवान् कः वेदं वा लोकाचारं वा परित्यजेत्? वेदे आदौ पुरुषस्त्रीणोर् मध्ये, पुरुषः एव श्रेष्ठः। बृहस्पतिः वदति—श्रीकृष्णः एव उभयोः कर्ता; प्रकृतिपुरुषौ उभौ साकं स्थितौ। पार्वती वदति—पुरुषः प्रकृतेः श्रेष्ठः, सा तस्मात् नाधिकाऽस्ति। एवं देवर्षयः सभायां तत्र उपस्थिताः। ते परिचारकैः परिवृताः, कृष्णचतुर्भुजैः सहिताः, हृष्टाः स्ववाहनात् अवतीर्य सभां प्रविशन्ति। ते देवाधिपतिं वैकुण्ठनिवासिनं स्तुवन्ति। स लक्ष्मीसरस्वत्योः प्रियतमः, शान्तः, परममनोज्ञः। तस्य रूपं कोटिकन्दर्पलावण्ययुक्तं, कोटिचन्द्रप्रभासमानम्। ब्रह्मादिभिः देवैः सेव्यमानः, सदा स्वपरिचारकैः स्तूयमानः। तं रत्नसिंहासने समुपवेश्य। सर्वे अञ्जलिपुटैः प्रणम्य, पुलकिताङ्गाः, अश्रुपूर्णलोचनाः। स सुमधुरया वाचा स्मितपूर्वकं सर्वान् पप्रच्छ। श्रीनारायणः उवाच—सर्वे प्राणिनः शक्त्या समन्विताः। ब्रह्माद्यन्तं तृणपर्यन्तं जगत् सर्वं प्रकृतेः एव। सा च देवी मम इच्छया सृष्ट्यर्थं प्रकटिता। प्रकृतिः एव जगतः सृष्टिकर्त्री, सर्वेषां परा जननी। चिरकालं शम्भुः तपः कृत्वा, मामेव ध्यायन् स्थितः। एषा प्रतिज्ञा लोकशिक्षार्थं कृताऽभवत्, न तु स्वार्थाय। सर्वे मायया मोहिताः; सत्यम् व्रतम् किम् अस्याः? देवेशाः, मदमंशाः, ब्रह्मशक्तयः, महेश्वराश्च—यथा कुम्भकारः काचिद् विना घटं निर्मातुं न शक्नोति, तथा शक्तिं विना अहम् अपि स्वसृष्टिं कर्तुं न समर्थः। अहम् आत्मा अस्मि, अकल्पितः, अदृश्यः, देहिनां साक्षी। अहम् नित्यः, साक्षात् सूर्यरूपः। अहम् आत्मा, मनः, ब्रह्म, विज्ञानस्वरूपः, महेश्वरः। बुद्धिः, निद्रा, सर्वं च एतत्—सर्वं प्रकृतेः शक्तयः। अहम् गोलोकनाथः, नित्यवैकुण्ठनाथः, अत्र चतुर्भुजो देवेशः, लक्ष्मीनाथः, परिचारकैः परिवृतः। वैकुण्ठात् ऊर्ध्वं पञ्चाशत्कोटियोजनदूरे, स द्विभुजो व्रतैः पूज्यते, स च तेषां फलं ददाति। एवं श्रीवैकुण्ठनाथस्य माहात्म्यं, प्रकृतेः च महत्त्वं, सभायाम् उपवर्णितम्।