स्नातकः शौनकः महाभागं सूतिं प्रष्टवान्—“अश्विनोः नामानि किम्? ते कस्य वंशस्य इति?” तत्र सूतिः कथयति—हिमालये कश्चन महातपस्वी कर्ष्णाय लक्षशतं वर्षाणि तपः कृतवान्। स महातपस्वी ब्रह्मप्रभया दीप्तिमान् आसीत्। तेन तपसा सः स्वस्य प्रकृतिलक्षणात् अतीतं स्पर्शरहितत्वं वररूपेण अचिनोत्। ततः सः आकाशवाणीति प्रसिद्धः अभवत्; पत्न्याः ग्रहणं स्वीकारय। ब्रह्मा स्वयं तस्मै पितृणां मनःसुतां कन्यां दत्तवान्। तस्याः स्मरणमात्रेण वज्रादपि भयम् नास्ति। सः कल्याणमित्रां मातरं त्यक्त्वा, महर्षिः—यः भ्राता वा, न वा, सः पूजनीयः, देवश्रेष्ठ—इत्युक्त्वा, सुतपः पुत्रसहितः स्वगृहं प्रस्थितः। तत्र सूर्यः त्रिलोकनाथः, तयोः पुत्रयोः व्याधिना पीडितयोः, भारद्वाजं ऋषिसत्तमं सम्बोधितवान्—“मम पुत्रयोः अपराधे ब्रह्मा, विष्णुः, महेशः, सर्वे देवाः सदा ब्राह्मणं पूजयन्ति, सर्वलोकेषु पूज्यः। ब्राह्मणस्य तुष्टौ नारायणः स्वयं तुष्टः भवति। गङ्गायाः समं तीर्थं नास्ति, कृष्णात् श्रेष्ठो देवः नास्ति। सत्यम् परमं धर्मः, पार्वत्याः श्रेष्ठा धर्मपत्नी नास्ति। रोगः परमः शत्रुः, गुरोः पूज्यः अन्यः नास्ति। एकादशीव्रतं परमं तपः, तस्मात् श्रेष्ठं उपवासः नास्ति। सर्वाश्रमे ब्राह्मणः श्रेष्ठः, ब्राह्मणात् श्रेष्ठः गुरु नास्ति।” सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा भारद्वाजः तं प्रणम्य, तयोः पुत्रयोः यज्ञभागित्वं भविष्यति इति उक्तवान्। ततः सः गङ्गां गतः, चिन्तितः, हरिसेवायाम् एकचित्तः। द्वौ तौ पुत्रौ द्विजपादप्रसादेन पूज्यौ यज्ञभागिनौ अभवताम्; ब्राह्मणपादानुग्रहात् सर्वत्र विजयी भवति। यः प्रातः उत्ताय 'नमो ब्राह्मणेभ्यः' इति पठति, पृथिव्यां सर्वाणि तीर्थानि समुद्रे सन्ति। ब्राह्मणपादोदकं पिबन्, यावत् भूमिः तिष्ठति, तावत् पुण्यं लभते। श्रद्धया ब्राह्मणपादोदकं पिबति यः—व्याधिपीडितः अपि यदि तद् पिबति, द्विजश्रेष्ठ— एवं सम्बन्धाः विविधानि प्रतिपादितानि। पुत्रस्य श्वशुरः वा भ्राता वा सः सगौत्सवः। कन्यायाः गुरुश्च भ्राता च स्नेहबन्धुवः। यः सम्बन्धः अस्ति सः मित्रम् उच्यते। सम्बन्धी दैवयोगात् दुःखदः, सम्बन्धहीनः दुःखदः। मित्रता विद्यया, जन्मना, स्नेहेन जायते। मित्रस्य मातरं मित्रस्य पत्नीं मातरं इव मन्येत। चतुर्थः नामसम्बन्धः इति पद्मजः उक्तवान्। द्वितीयपत्नीषु मनःहरणी प्रिया नूतनसम्बन्धिनी अभिज्ञायते। सा सम्बन्धः सर्वत्र निन्द्यः। तथापि महात्मसु त्याज्यः कठिनः, प्रादेशिकः संस्थितः। शक्तिमन्तः सर्वयुगे दोषेऽपि दोषः नास्ति। एवं सूतः शौनकस्य प्रश्नं उत्तरं च, सम्बन्धस्य विविधप्रकारं, ब्राह्मणस्य महत्त्वं, गङ्गायाः पुण्यं, एकादशीव्रतस्य श्रेष्ठता, गुरोः पूज्यत्वं, धर्मपत्नीपार्वत्याः महत्त्वं, ब्राह्मणपादोदकस्य पुण्यं च, भगवत्कृपया कथयामास।