स्नेहान्वितां स्त्रीं प्राप्य तस्य मनः परमसन्तोषेन पूरितम्। स च तेजस्वी धर्मात्मा ब्रह्मा सोमपुत्रो महान् स्थितः। घृताचीगर्भे कुवेरस्य बीजेन जातः स उत्तमः। सा च षोडशवयस्का कन्या, यौवनसंपन्ना बभूव। ततो रहसि स धर्मात्मा तस्यां बीजं न्यवपत्। स धर्मवान् बलवान् च पृथिवीं सप्तद्वीपीं शासति स्म। स प्रतिदिनं लक्षशः मधुराणां भोज्यानां शुभानां च दानं ददौ। विप्राश्च तेषां नद्यां पुण्यानां फलं भुञ्जते स्म। स राजा लक्षशः सुवर्णानि उत्तमानि च वस्त्राणि ददौ। द्विजातिभ्यः प्रतिदिनं यावत्कालं जीवितं स दत्तवान्। तस्य पुत्रः सुरथो नाम, विश्वपतिः महायशाः अभवत्। पुराकाले भारतभूमौ विष्णोः मायाम् आश्रित्य, स एकदा महान् वैश्येन सह, येन ज्ञानसम्पन्नः सः, तत्र स्थितः। तस्य पुत्रः द्रुमिः नाम, महान्योगी, प्राज्ञेषु श्रेष्ठः। स समाधिं प्रविश्य, वैष्णवानां मध्ये श्रेष्ठस्थानम् अवाप्तवान्। स च राजा कोटिसंख्यया सुवर्णं दत्तवान्, प्रतिदिनं जलपानं कृतवान्। स राजा मनुत्वं प्राप्य, विघ्नरहितं राज्यं प्राप्तवान्। ततः नारदः उवाच— हे भगवन्, वैश्यस्य च मेधसः च मोक्षं मे व्याख्यातुम् अर्हसि। श्रीनारायणः प्राह— सः स्वायम्भुवमनुवंशजः, सत्यवाक् जितेन्द्रियः आसीत्। स शतदलं सैन्यं सञ्चित्य, वर्षपर्यन्तं युद्धं निरन्तरं कृतवान्। अन्ते सुरथः एकाकी भीतः नन्दिना निर्गतश्च। स तत्र पुष्पभद्रातटे वैश्यं ददर्श। वैश्येन सह राजा मेधसः आश्रमं गतवान्। तत्र स राजा तेजसा दीप्तं मुनिं ददर्श। राजा च वैश्यश्च तं मुनिवरं प्रणम्य, शुभप्रश्नान् पृच्छन्तौ, स्वस्वजातिं नाम च पृथक् न्यवेदयेत्। सुरथः उवाच— नन्दिना बलिना स्वराज्यात् निष्कासितः अस्मि। किं साधनं मया कार्यं? कथं मे राज्यं पुनः लभ्येत? अयं च वैश्यः, समाधिः नाम, स्वगृहात् निष्कासितः। स प्रतिदिनं कोटिसंख्यया रत्नानि विप्राय दत्तवान्। क्रोधात् तैः परित्यक्तः, पश्चात् दुःखेन पुनः अन्वेषितः। तस्य पुत्राः पितृशोकात् दुःखिताः, गृहं त्यक्त्वा वनं गताः। हरिसेवा दुर्लभा, सा च वैश्येन अभिलषिता। श्रीमेधाः उवाच— गुणातीतस्य कृष्णस्य आज्ञया त्रैगुण्यं जगत् अस्ति। स धर्मिष्ठेभ्यः दया ददाति, सा च दयायुक्ता तथैव। हे राजन्, ये मोहिता मायेति, तेषु दया न दृश्यते। अस्मिन् क्षणभंगे लोके ते सदा भ्रमन्ति। ते अन्यदेवान् पूजयन्ति, तेषां मन्त्रान् अपि जपन्ति। सप्तजन्मानि ते हरेः अंशभूतान् देवान् सेवन्ते।