शृणु, हे सौम्य शौनक, जातिविशेषाणां पृथिव्यां यथाक्रमं सम्पत्तिं कथयामि। तिवरस्य बीजेन तैलिकायां पत्नीं समाश्रित्य, लेटः तिवरस्य कन्यायाम् षड् पुत्रान् उत्पादितवान्। ब्राह्मणीं पतित्व्यभिचारदोषात् शूद्रबीजेन एकः पतितः जातः। तिवरः चाण्डालीं समाश्रित्य चर्मकारं जनयामास। तिवरः एव मांसच्छेदिन्यां कोञ्चनामानं पुत्रं उत्पादितवान्। तत्क्षणात् लेटस्य बीजेन चाण्डालकन्यायाम् अपि पुत्रः जातः, हे शौनक। अनुक्रमेण, अस्थिकर्मण्याः कन्यायां चाण्डालस्य बीजेन अपि पुत्रः जातः। लेटः तिवरकन्यायां गङ्गातटे पुत्रं जनयामास, हे शौनक। गङ्गापुत्र्याः कन्यायां वेषधारिणः बीजेन अपि पुत्रः उत्पादितः। वैश्यात् तिवरकन्यायाम् शुण्डिकः सञ्जातः। क्षत्रियात् करणकन्यायाम् अपि राजपुत्रः जातः। क्षत्रियबीजेन वैश्यायां कैवर्तः इति प्रसिद्धः। तिवर्यां धीवरात् पुत्रः उत्पादितः, यः रजकः इति कथ्यते। नापितात् गोपायां स्त्रियाम् सर्वस्वी नाम पुत्रः जातः। तिवरः शुण्डिकायाः कन्यायां सप्त पुत्रान् उत्पादितवान्। ब्राह्मण्यां ऋषेः बीजेन ऋतुप्रथमरात्रौ पुत्रः जातः। तत्र ब्राह्मणसदृशं मलिनत्वं, चतुर्थदोषात् पतनं च अभवत्। क्षत्रियबीजेन वैश्यायां ऋतुप्रथमरात्रौ अपि पुत्रः जातः, सः वाचोऽपि अतिक्रान्तं कृतवान्, यत् क्षत्रियेण अपि निषिद्धम्। क्षत्रियबीजेन शूद्रायां ऋतुदोषात् पापेन पुत्रः जातः—सः अनाकर्णः, क्रूरः, निर्भयः, युद्धे चाजेयः। म्लेच्छात् कुबिन्दकन्यायां जोलजातिः समुत्पन्ना; जोलात् कुबिन्दकन्यायाम् शराङ्कः प्रसिद्धः। वर्णसंकरदोषात् अनागतपूर्वा जातयो बहवः अभवन्। अश्विनीकुमारात् ब्राह्मण्यां वैद्यः जातः। ते ग्रामधर्मज्ञाः, मन्त्रौषधिपरायणाश्च सन्ति। शौनकः उवाच—"हन्त, केन अविवेकदोषेण बीजनिक्षेपः कृतः?" सुतिः प्रत्युवाच—"रागी देवः तां शान्तां एकान्तपुष्पोद्यानमध्ये अपश्यत्। सा सर्वशक्त्या प्रतिषेधयन्ती अपि, बलवान् देवः तां विजित्य बीजं न्यक्षिपत्। सा शीघ्रं तं शिशुं तस्मिन् रम्ये पुष्पोद्यानमध्ये परित्यज्य, लज्जिताभूत्वा सदा स्वामिगृहं पुत्रेण सह प्रतिनिवर्तते। क्रोधात् ब्राह्मणः पुत्रं प्रियतमा च त्यक्तवान्। तेन पुत्राय औषधविद्यां सम्यक् उपदिष्टम्। स ब्राह्मणः सदा दक्षिणागणनायां ज्योतिषे च प्रवृत्तः। लोभात् सः शूद्रसन्निधौ दानानि अप्यग्रहीत्।" एकः पुरुषः ब्रह्मयज्ञकाले वह्निकुण्डात् उत्पन्नः। सः करुणानिधिः स्वयम् ब्रह्मा तस्मै पुराणं उपदिदेश। सुततेजसा एकः पुरुषः वैश्यायां जातः। एवमिदं जन्मनिर्णयस्य किञ्चिद् आख्यातम्। यः यः केन केन जातः, सर्वेषां वर्णानां सर्वत्र च—जनकः 'तात' इति अपि कथ्यते, स एव जन्मदाता इति प्रसिद्धम्।