चन्द्रमासां भेदेषु, उत्सवानां भेदेषु, युगभेदेषु चान्येषु च भेदेषु, देवी विशेषेण महोत्सवेषु पार्वणीत्येव स्तूयते। सा पर्वते प्रादुर्भूता पर्वतानन्दिनी। सा सदा "सना" इति कथ्यते, विस्तारतः "तनी" इति च प्रसिद्धा। तस्याः षोडश नाम्नां अर्थः पुरा प्रोक्तः, महर्षे। श्रीकृष्णेन, परात्मना, सा प्रथमं पूजिता। ततः ब्रह्मणा, मधुकैटभभीतिना, सा पूजिता। चिरन्तनं काले, इन्द्रः दुर्वाससः शापेन तेजोहीनः सन्, तां पूजयामास। अनन्तरं, श्रेष्ठाः ऋषयः, सिद्धमुख्याः, देवाः, प्रमुखाः मुनयः च तां देवीमपूजयन्। ततः सा देवी सर्वदेवताज्योतिषः समुत्थिता। दुर्गाद्याः दानवाः तया दुर्गया निहताः। अन्यस्मिन् युगे, महात्मा सुरथः तां पूजयामास। सः वेदविहितैः षोडशोपचारैः, मेषमहिषकृष्णमृगमण्डकश्वापदादिभिः च बलिभिः विधिवत् पूजनं कृत्वा, यथेष्टवरं प्राप। राजा च वणिक् च अश्रुपूर्णलोचनौ, अञ्जलिपुटौ कृत्वा, तां स्तुत्वा। राजा जलेन प्रक्षालितां मृण्मयीं मूर्तिं दृष्ट्वा तां साक्षात् अपश्यत्। वणिक् तु देहमत्यज्य, पुष्करे घोरं तपः कृत्वा, दुर्गाया वरात् गोलोकं प्राप। राजा षष्टिसहस्रवर्षाणि सुखानि भुक्त्वा, सावर्णिः पुष्करे तपः कृत्वा मनुर्भूतः। एवं दुर्गायाः चरितं श्रुत्वा, नारदः पुनः पप्रच्छ—"कथं मेधाः पण्डितश्रेष्ठः ज्ञानं प्राप्तवान्? कस्य वंशे सः जातः? कुतः तस्य राजवणिजोः मैत्री जाताऽभूत्?" नारायणः उवाच—"सः राजसूययज्ञं सम्पन्न्य ब्राह्मणश्रेष्ठः अभवत्। तस्य गुरुपत्नी तारा नाम्नि, पुत्रः बुधः जातः।" नारदः पुनः पृष्टवान्—"भोः महर्षे, एषा दोषकथा च वेदस्य च वृत्तान्तं वद।" नारायणः उवाच—"तारा, देवानां गुरोः पत्नी, धर्मपत्न्याः, पतिसंनिष्ठा आसीत्। सा स्नातवती, सुशोभना, मनोज्ञा, स्तनभरान्विता। सुस्मिता, मृदुलाङ्गी, नवयौवना, शुक्लदन्ता। तस्याः अधस्तात् कस्तूरीतिलकं चन्दनचिह्नं च आसीत्। वातेन तस्याः अधोवस्त्रः अपगतः, सा कामार्ता रक्तलोचना। सस्मिता, नम्रमुखी, लज्जिता, चन्द्रवदना आसीत्। तां दृष्ट्वा, हे मुने, चन्द्रमाः कामवशेन लज्जां त्यक्त्वा, तामुवाच— 'हे सुभगे, त्वं सदा पण्डितानां मनांसि मोहयसि। सहस्रजन्मसु कामाम्भोधौ त्वदीयं सौन्दर्यं भुक्त्वाऽस्मि। हन्त! तपस्विना मूढेन सृष्टिकारिणा सह संगमोऽपि न सुखदः। येऽज्ञानिनः, तैः सह संगमे किम् आनन्दः?' इति।" एवं श्रीब्रह्मवैवर्तपुराणे द्वितीयखण्डे नारदनारायणसंवादे दुर्गाचरिते "दुर्गादिनामोत्पत्तिवर्णनं" नाम सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।