यथा भगवान् अनादिनिधनः स्यान्नित्यः, तथा देवी अपि अनाद्यन्ता नित्यैवास्ति। ब्रह्मादिभ्यः तृणपर्यन्तं सर्वं मिथ्या कृत्रिमं च, केवलं तस्याः स्वरूपे सत्यता विद्यते। सर्वासु सिद्धिषु सर्वासु च शक्तिषु सा सर्वदा, सर्वयुगेषु, नित्यं संस्थिता अस्ति। सा एव सर्वान् जन्ममरणजरादिदुःखात् मोक्षमार्गे नयति। मङ्गलं च मोक्षवचनं च, ‘आ’ इत्येतद्वर्णः दात्रीति सूचयति। यत्र हर्षः, यत्र समृद्धिः, यत्र मङ्गलं तत्रैव सा मङ्गलाख्या भवति। ‘अम्बा’ इति शब्दः, या जननी, सदा वन्दनपूजायां प्रयुज्यते। सा विष्णुभक्ता, विष्णुरूपिणी, विष्णुशक्तिस्वरूपा च। या गौरवर्णा, पीताम्बरा, अमलस्पर्शा, परा, शुद्धा, परब्रह्मस्वरूपिणी च। सा सर्वेषां गुरूणां च शम्भोः च शक्तिः, या सतीति प्रसिद्धा। तिथ्यन्तरे, उत्सवान्तरे, युगान्तरभेदे, अन्येषु च भेदेषु सा विशेषेण पर्वणि महोत्सवेषु स्तूयते। सा गिरिकन्या, पर्वते एव प्रादुर्भूता। सा सर्वदा ‘सना’ इति कथ्यते, विस्तारतो ‘तनी’ इति अपि प्रकीर्तिता। हे महर्षे, अस्याः षोडशनाम्नां अर्थः प्रतिपादितः। श्रीकृष्णः परमात्मा प्रथमतः तां पूजयामास। अनन्तरं ब्रह्मा, मदुकैटभयोः भीतः, तां पूजयामास। प्राचीनकाले इन्द्रः, दुर्वाससः शापेन तेजोहीनः, तां पूजयामास। ततः प्रमुखाः ऋषयः, सिद्धश्रेष्ठाः, देवाः, महर्षयः च तां पूजयामासुः। ततः सा सर्वदेवताज्योतिःसमुद्भूता प्रादुर्भूता। दुर्गाद्याः दानवाः, तया दुर्गया, निहताः। अन्यस्मिन्युगे महात्मना सुरथेन सा पूजिता। मेषमहिषकृष्णमृगमण्डकादिभिः, वेदविहितैः षोडशोपचारैः च, स राजा विधिवत् पूजां कृत्वा यथेष्टं वरं प्राप। राजा च वणिक् च, अश्रुपूर्णलोचनौ, अञ्जलिं बद्ध्वा, तां स्तुत्वा। कर्दममयां मूर्तिं, जलैः प्रक्षालितां दृष्ट्वा, राजा तां साक्षात् अपश्यत्। वणिक् च, शरीरं त्यक्त्वा, पुष्करे घोरं तपः कृतवान्। दुर्गया वरदानात् स गोलोकं गतः। राजा षष्टिसहस्रवर्षाणि सुखानि उपभुक्तवान्। सावर्र्णिः अपि पुष्करे तपः कृत्वा मनुः अभवत्। एवं, हे महर्षे, यदि त्वं दुर्गायाः चरितं श्रोतुमिच्छसि, तर्हि शृणु। इत्येतत् सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः, ‘दुर्गानाम्नामुत्पत्तिवर्णनं’ नाम, दुर्गाचरिते, नारदनारायणसंवादे, द्वितीयं ब्रह्मवैवर्तमहापुराणे समाप्तः। ततः नारदः उवाच— हे भगवन्, मेधाः कः, कुतः स ज्ञानं प्राप्तवान्? कस्मात् वंशात् स उत्पन्नः? राजवणिजोः मित्रं कुतः जातम्? इति पृष्ट्वा। श्रीनारायणः प्रत्युवाच— स राजा राजसूयमकं कृत्वा श्रेष्ठो ब्राह्मणः अभवत्। तस्य आचार्यपत्न्यां तारायां बुधः नाम पुत्रः उत्पन्नः। नारदः पप्रच्छ— हे महर्षे, एषा पतितिः कथं जाताऽथ वेदस्य अपि कथां वद। नारायणः उवाच— ताराऽपि, देवानां गुरोः पत्नी, धर्मिष्ठा पतिव्रता चासीत्।