श्रीपार्वत्युवाच । एवमुक्ते, भगवन्, धर्मविषयं त्वया विस्तारतः श्रावयितुमर्हसि ॥ श्रीमहादेव उवाच । ततो मुनिसभायाम् ऋषयः क्रमशः वक्तुम् आरब्धवन्तः । पूर्वं हि, पार्वति, सुइज्यः ब्राह्मणान् सुसिद्धमांसैः सम्यग्भोज्यैः सन्तोषयामास । ते प्रतिदिनं भाज्यम्, चोष्यम्, लेह्यम्, पेयञ्च विविधमन्नं प्राप्य तृप्तिम् अजनयन् । तदनन्तरं स मांसवर्जितं सूपयुक्तं घृतसंपृक्तं पूर्णभोजनं ब्राह्मणेभ्यः दत्तवान् । तथापि, ते ब्राह्मणाः सुइज्यं न स्तुतवन्तः, किन्तु स्वपितॄन् एव स्तुतवन्तः । ब्राह्मणाः उत्तमं भोजनं स्वयम् रचयित्वा, हे सुन्दरी, परमसन्तुष्टाः अभवन् । ते किंचित् भोजनं चाण्डालादिभ्यः दत्त्वा, किञ्चित् मार्गे अपि निक्षिप्य, परम् अपि सहस्रशः अन्नराशीन् अवशेषितवन्तः । तत्र रत्नसारच्छत्रैः छायितं, अनेकेषु छत्रेषु भूषितं, चन्दनाद्यगन्धद्रव्यैः सुरम्ये स्थले, चन्दनपत्रैः अलङ्कृतं, चन्दनागुरुकस्तूरीरक्तैः वनैः सुसज्जितं, तत्र मुनिनारदमनुभूतैः मनुना च सह, ब्रह्मविष्णुशिवैः सह, मुनिसंघः समागतः । तत्र कश्चन अतिव्यग्रः, मलिनवस्त्रधारी, शुष्ककण्ठोष्ठतालुयुतः, राजानं प्रहसन्नञ्जलिना आशीर्वादम् अर्पयामास । सभासदः नोत्थाय, स्वल्पं हसन्तः स्थितवन्तः । स तत्र स्थितः, निगृहीतः, रोषात् राजानं शशाप— "त्वं शीघ्रं कुष्ठरोगपीडितः, बुद्धिहीनः, क्लेशितश्च भव" इति । तदा सर्वे ये तत्र हास्यपूर्वकं स्थितवन्तः सभासदः, एकत्रोत्थाय तस्थुः । राजा सन्निकृष्ट्य, प्रणम्य, भीतमानसः रुदन् स्थितः । स ब्राह्मणः, रूपमावृत्य, ब्रह्मतेजसा दीप्तिमान् अभवत् । राजा पुनः पुनः "ब्राह्मण, तिष्ठ तिष्ठ" इति आह्वयामास । तदा तत्र मरिचिः, कश्यपः, वसिष्ठः, क्रतुः, गौतमः, कणदः, कण्वः, कात्यायनः, कथः, तैत्तिरिः, आपिशलिः, तपस्वी मार्कण्डेयः, venerable सनत्कुमारः, नरनारायणौ, भरद्वाजः, वाल्मीकि, और्वः, च्यवनः, शिलालिः, लाङ्गलिः, शाकल्यः, शाकटायनः, जैगीषव्यः, वामदेवः, वालखिल्याः, विश्वामित्रः, कौत्सः, ऋचीकः, अघमर्षणः च समागतवन्तः । दिशां पालकाश्च तं मुनिं उपसस्रुः । ते धर्मनिपुणाः ऋषयः तं क्रमशः सम्बोधयामासुः । एवं पञ्चाशत्तमोऽध्यायः— 'सुइज्योपाख्यानं'— राधानिवृत्तान्ते, हरगौर्याः संवादे, नारदनारायणसंवादे, प्रकृतिखण्डे, महाब्रह्मवैवर्ते समाप्तः । श्रीपार्वत्युवाच— धर्मज्ञ, त्वया मम धर्मोपदेशः विस्तरेण कथनीयः । श्रीमहादेव उवाच— सुमुखि, तदा ऋषिसभा अनुक्रमेण वक्तुम् आरब्धवती । तत्र सनत्कुमारः उवाच— "शिष्टाचारः, महद् ऐश्वर्यं, पितरः, अग्निः, देवाश्च, एते राजगृहात् आगत्य, राज्ञः तेजो ह्रासयन्ति" इति । "ब्राह्मणानां हृदयानि नवघृतवत् कोमलानि भवन्ति । क्षमस्व, आगच्छ, ब्राह्मणश्रेष्ठ, राजगृहं शुद्धय" इति । ततो भृगुरुवाच— "पितरः, देवाः, अग्निश्च, अतिथिः अप्रतीतः, अपूजितश्च, तत्र निराशाः गच्छन्ति" इति । "ये स्त्रियं हन्ति, गावः हन्ति, अकृतज्ञाः, ब्राह्मणहन्तारः, गुरुपत्न्यभिगामिनश्च, तैः ..." इति च ॥ एवं श्रीब्रह्मवैवर्तपुराणे प्रकृतिखण्डे सुइज्योपाख्यानं धर्मोपदेशपूर्वकं विस्तरात् संप्रवृत्तम्।