महाज्ञानेन, धर्मज्ञेषु च श्रेष्ठेन, विवेकसम्पन्नेन महात्मना, सा देवी मनसा चिन्तिता। तस्याः ध्यानं कृत्वा, मूलमन्त्रेणैव तां सम्पूजयेत्। स मूलमन्त्रः, वेदवचनेन उक्तः, भक्तानां कामान् ददाति। स एव मन्त्रः—"ॐ ह्रीं श्रीं क्रीं ऐं मनसायै स्वाहा"—इति प्रसिद्धः। यस्य मन्त्रसिद्धिः सम्पद्यते, स लोके सिद्धिम् आप्नोति। हे ब्रह्मन्, उत्तरायणे, गुडदण्डैः यत्नेन, मानसाख्ये पञ्चमे दिने, या देवी यज्ञेन पूज्यते, तस्य पूजनविधिं शृणु। प्राचीनकाले, पृथिव्यां जनाः सर्पभयेन पीडिताः आसन्। तदा सः मनसः अधिष्ठात्रीं मन्त्रदेवीं स्वमनोभवां सृष्टवान्। सा कन्या जाता, परम्परया शङ्करस्य धाम गतवती। तत्र, सा ऋषिकन्या दिव्यसहस्रवर्षाणि तं सेवितवती। शङ्करः तस्यै परं ज्ञानं दत्त्वा, सामवेदं च उपादिशत्। लक्ष्म्याः, मायायाः, कामस्य बीजमन्त्रांश्च, कृष्णपादयोः, "त्रैलोक्यशुभा" नाम कवचं, पूजनविधिं च तस्यै उपदिशत्। स्तवनं पुण्यतमं, विश्वशुद्धिकरं ध्यानं च तस्यै उपदिशत्। मृत्युञ्जयात् परं ज्ञानं प्राप्य, सा मृत्युम् अतिक्रम्य विजयी जाता। सा कन्या, कृष्णं परमात्मानं प्रति, त्रयः युगान् तपः अकरोत्। तस्याः कृशां युवतीं दृष्ट्वा, करुणासिन्धुः कृष्णः दयया स्पृष्टः। पूजिता सन्, तस्यै वरं दत्तवान्—"सर्वदा पूजिता भव" इति। प्रथमं कृष्णेन परमात्मना सा पूजिता। मनुना, मुनिना, च नागेन, नृपश्रेष्ठेन अपि सा पूजिता। प्राचीनकाले, कश्यपः तां जरत्कारवे महर्षये दत्तवान्। विवाहं कृत्वा, दीर्घतपसा क्लान्तः महायोगी विश्राममविन्दत्। स ऋषिः निद्रां प्रविष्टः, स्वप्नपतिं चिन्तयन्। तत्र, पतिव्रता भार्या मनसा चिन्तयामास। सा सन्ध्याकार्यं, यत् द्विजातीनां नित्यं, न अकरोत्। पूर्वं न पूजयन्, परं न सम्पूजयन्। "एतद्वैदिकं विधिं" इति चिन्तयन्, स ऋषिः तां शिक्षयामास। जरत्कारुः उवाच—"या स्त्री पतिसंविधानात् व्रतानि आचरति, तस्याः सर्वं निष्फलम्। या तपः, उपवासः, व्रतम्, दानम्, अन्यानि च कर्माणि करोति— या पतिं पूजयति, तया श्रीकृष्णः अपि पूजितः। सर्वदानानि, सर्वयज्ञाः, सर्वतीर्थयात्राः, सर्वधर्माः, सत्यं, सर्वदेवतापूजनम्—एतानि अपि या पतिसेविनी भारते पुण्ये भूमौ करोति, सा धन्या। या पतिसंविधानात् अप्रियं करोति, परेषां प्रियं वदति, तस्याः चिरकालं कुम्भीपाकनरके वासः भविष्यति, यावत् चन्द्रसूर्यौ स्थितौ।" एवं उक्त्वा, स मुनिश्रेष्ठः कम्पिताधरः तस्थौ। तदा मनसा देवी उवाच—"भगवन्, मम दुष्कृतस्य शमं कुरु, व्रतनिष्ठ!" अपि च, "यो रतिभोजननिद्रायाः विघ्नं करोति," इति मनसा उक्त्वा, सा देवी पतिस्य पद्मपादयोः प्रणम्य स्थितवती।