ॐ। मनसां वैष्णवीं नागभगिनीं, शैवीं च नागेश्वरीं, अहं नमामि। सा जरत्कारोः प्रिया, आस्तिकस्य माता, विषहरण्या इति प्रसिद्धा। यस्यां द्वादश नामानि पूजनकाले पठ्यन्ते, सर्पभीते, शय्यायां, सर्पपीडिते, देवालये वा, यः स्तोत्रमेतत् पठति, स निःशंकं विमुक्तो भवति। शतसहस्रं जपित्वा, स्तोत्रसिद्धिः प्राप्यते जनैः। बहून् सर्पान् भूषणत्वेन कृत्वा, सर्पवाहनः स भवति। एवं श्रीमन्मनसास्तोत्रखण्डो नाम पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः नारदनारायणसंवादे प्रकृतिखण्डे श्रीब्रह्मवैवर्तमहापुराणे समाप्तः। ततः श्रीनारायणः उवाच— सामवेदे यथोक्तं ध्यानं च, देव्या पूजनविधिं च प्रवक्ष्यामि। सा देवी श्वेतचम्पकसदृशवर्णा, मणिरत्नाभरणभूषिता, महाज्ञाना, पण्डितश्रेष्ठा, धर्मिणां श्रेष्ठा च। एवं ध्यात्वा तां देवीं मूलमन्त्रेणैव पूजयेत्। मूलमन्त्रः वेदविहितः भक्तानां कामदः स्मृतः— "ॐ ह्रीं श्रीं क्रीं ऐं मनसायै स्वाहा" इति। यः मन्त्रसिद्धिं प्राप्नोति, स लोके सिद्धो भवति। हे ब्रह्मन्, उत्तरायणसमये, गुडद्रव्यैः शाखाभिः च, यत्नेन, मानसा नाम पञ्चम्यां, यः देवीमुपहृत्य यजेत्, तस्य पूजनविधिः उक्तः, तं शृणु। पूर्वं पृथिव्यां जनाः सर्पभीताः आसन्। तदा स मनसा नाम मन्त्राधिष्ठात्रीं देवीं स्वमानसात् ससृजे। सा कन्या जात्वा शङ्करालयं यथाविधि जगाम। तत्र साऽप्सरः सहस्रवर्षाणि दिव्यानि तं सेव्यती स्थितवती। तस्याः स भगवान् मृत्युञ्जयः परां विद्यां ददौ, सामवेदं च शास्ति स्म। लक्ष्म्याः, मायायाः, कामस्य बीजमन्त्रांश्च, कृष्णपादौ, "त्रैलोक्यशुभदा" नाम कवचं, पूजनविधिं च उपदिदेश। स्मरणीयं स्तोत्रं, लोकपावनं ध्यानं च तस्यै उपदिदेश। मृत्युञ्जयात् परां विद्यां लब्ध्वा, सा देव्या मृत्युं जयति स्म। सा त्रिषु युगेषु श्रीकृष्णं परमात्मानं तपः कृतवती। कृशां तां कन्यां दृष्ट्वा, करुणासिन्धुः कृपया तुष्टः। पूजिता स तस्यै वरं दत्तवान्—"सदा पूजिता भव" इति। सा आदौ श्रीकृष्णेन परमात्मना पूजिता। मनुना, मुनिना, नागेन, नरश्रेष्ठेन च सा पूजिता। प्राचीनकाले कश्यपः तां महर्षये जरत्कारवे दत्तवान्। विवाहं कृत्वा, महायोगी दीर्घतपसा श्रान्तः विश्रामं प्राप्तवान्। स मुनिः निद्रायाम् अविशत्, स्वप्ननाथं स्मरन्। तत्र पतिव्रता भार्या चित्ते चिन्तयामास। द्विजातीनां नित्यं सायं संध्यां अकरोत् न सः। पूर्वं न पूजयति, नोत्तरं पूजयति। "एष वेदविहितः" इति मनसा तम् ऋषिं उपदिदेश। जरत्कारुरुवाच—"या पत्नी पतिविरुद्धं व्रतानि आचरति, तस्याः सर्वं निष्फलं स्यात्।