रूपभेदेन सा देवी दुर्गा आद्याप्रकृतिः सर्वेश्वरी विराजते। सा परमा देवी प्राचीनकाले शङ्करेण प्रथमं पूजिता। ब्रह्मणा उपदिष्टा, तस्यैवाज्ञया, विष्णोः सहायतया च, दुर्गापर्वते दुःखसमये शङ्करः दुर्गां स्तुतवान्। तदा सा देवी शम्भोः पुरतः अवदत्— "भो प्रभो, त्वं निर्भयः; ममाज्ञया युद्धशक्तिरूपिणी भविष्यामि। त्वं सुरारातिं, येन देवा अपमर्दिताः, हनिष्यसि।" विष्णुदत्तेन आयुधेन उमापतिः तं दैत्यं निहत्य, देवाः शिरसावनताः शङ्करं भक्त्या स्तुतवन्तः। ब्रह्मा विष्णुश्च तुष्टाः, तस्मै शुभाशिषः दत्तवन्तः। तदा शङ्करः तां शक्तिं मङ्गलचण्डिकां सम्यक् पूजयामास। स पुष्पैः, चन्दनैः, नैवेद्यैः, विविधैः भक्तिपूर्वककर्मभिः, वस्त्रैः, भूषणैः, हारैः, पायसैः, मण्डकैश्च, गीतनृत्यवाद्यैः, उत्सवैः, कृष्णस्तुतिभिश्च पूजां अकरोत्। नारदः सम्पूर्णं नैवेद्यं मन्त्रेण सह अर्पयामास; मन्त्रः एकविंशत्यक्षरः— "ऐं क्रूं फट् स्वाहा" इति। सा देवी कामधेनुसमानाः, भक्तानां सर्वाभीष्टफलप्रदा पूज्या। यः कश्चिदस्मिन्मन्त्रे सिद्धिं लभते, स विष्णुतुल्यः सर्वकामफलप्रदाता भवति। देवी षोडशवयस्का, सुन्दरी, स्थिरयौवना च। या श्वेतचम्पकवर्णा, कोटिचन्द्रसमप्रभा, स्रस्तकेशपाशा, मल्लिकामालाविभूषिता, स्निग्धस्मितवदना, अनुकम्पार्द्रदृष्टिः, श्यामोत्पलसदृशनेत्रा च। सा पराशक्तिः संसारभयार्णवपारगमनोपायरूपिणी, मया पूज्यते। एवं देवीध्यानं कृतं; अधुना तस्याः स्तोत्रं शृणु। शङ्करः उवाच— "हे दुःखपञ्जरविनाशिनि, हर्षमङ्गलदायिनि, हर्षमङ्गलविशारदे, उग्ररूपे, हर्षमङ्गलस्वरूपिणि, मङ्गलानां मङ्गला, सर्वमङ्गलयोग्या, सर्वेषां मङ्गलानां परमा, मङ्गलदिने पूज्या, सर्वाभीष्टदायिनि देवि, मङ्गलाधिष्ठातृदेवि, मङ्गलानां मङ्गलस्वरूपिणि, मङ्गलस्य सारभूता, सर्वकर्मणां परायणम्।" एवं स्तोत्रेण शम्भुः तामुग्रशक्तिं मङ्गलस्वरूपिणीं स्तुतवान्। यः कश्चिदेतद् मङ्गलस्तोत्रं श्रद्धया शृणोति, स पुण्यं प्राप्नोति। आदौ सर्वमङ्गलादेवी शम्भुना पूजिता। तृतीयदिने भद्रा, पञ्चम्यां मङ्गलचण्डिका शुभकामैः पूजिता। सा सर्वत्र, सर्वलोकपालैः, देवैः, ऋषिभिः, पितृभिः, मनुष्यैः च पूज्यते। यन्मङ्गलं तस्यैव, अमङ्गलं तु न कदापि। एवं श्रीमद्ब्रह्मवैवर्तमहापुराणे प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादे मङ्गलाख्यायिका—स्तोत्रकथनं च—चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः। अनन्तरं नारायणः उवाच— "शृणु मनसाकन्यायाः कथां धर्ममुखात् श्रुताम्। सा देवी कन्या कश्यपस्य मानसपुत्री, या मनसा परं ब्रह्म, परमात्मानं ध्यानयति।