देवी देवानां सेनायाः मध्ये मातृणां मध्ये प्रसिद्धा, देव्याख्या देवसेना इति च विख्याता। सा बालानां दीर्घायुष्यम् ददाति, रक्षायाः पात्रं च भवति। हे ब्रह्मन्, तस्याः पूजनस्य ऐतिहासिकं विधानं शृणु। स्वायम्भुवमनोरात्मजः प्रियव्रतो नाम राजा आसीत्। स ब्रह्मणः आज्ञया, महता प्रयत्नेन भार्यां समुपयेमे। तस्य पुत्रार्थं कश्यपः पुत्रेष्टिं यजनम् अकरोत्। तस्याः भार्यायाः हविः भुक्त्वा सा तत्क्षणमेव गर्भं धारयामास। ततः सा सुवर्णसदृशतेजसं पुत्रं प्रसूतवती। तं दृष्ट्वा सर्वाः स्त्रियः बन्धुवर्ग्याश्च अश्रूण्यवर्तयन्। राजा तं बालकं गृहीत्वा श्मशानं ययौ, हे मुने। स राजा तं बालकं न परित्यज्य स्वं प्राणान् त्यक्तुम् उद्यतः। तस्मिन्नन्तरे, तत्रैव तेन दिव्यं विमानं दृष्टम्। तद्विमानं तेजसा दीप्तं, नित्यं शोभमानं, सुक्षौमवस्त्रपरिधानं च आसीत्। तत्र सः देवीम् अपश्यत्, या रम्या शोभनाङ्गी चासीत्। तस्याः मुखं शान्तस्मितं, सौम्यं रत्नाभरणैः शोभितं च। तां पुरतः स्थितां दृष्ट्वा राजा भक्त्या स्तुतिमकरोत्। सा देवी, ग्रीष्मसूर्यसमप्रभा, तया दृष्टा, राजा तां पप्रच्छ। प्रियव्रतः उवाच—"कस्य कन्याऽसि त्वं, वरानने, स्त्रीणां मध्ये पुण्यशीला, पूजिता च?" इति। राज्ञः वचः श्रुत्वा सा देवी, या जगतां शुभदात्री, प्रत्यवदत्—"पूर्वं सुरसेना अहं देवसेना अभवं, यदा सुराः दानवान् दृष्ट्वा भीताः आसन्।" देवसेना उवाच—"ब्राह्मणस्य मनसो जाता कन्या अहम्, ब्रह्मणः स्वयम्भुवः। मातृणाम् मध्ये प्रसिद्धा, स्कन्दसेना च व्रतानुष्ठिता। अहं अपुत्राणां पुत्रान् ददामि, प्रियेषु प्रियदायिनी च। सुखं दुःखं भयम् शोकं हर्षं सौभाग्यं च, कर्मणा एव सम्पद्यते। कर्मणा बहवः पुत्राः, कर्मणा कुलहीनता, कर्मणा पुत्रमरणम्, कर्मणा च दीर्घायुषः पुत्राः। तस्मात्, हे नृप, कर्मैव श्रेष्ठं, सर्वशास्त्रेषु श्रुतम्।" एवं उक्त्वा देवी तं बालकं बाहुभ्यां जग्राह। राजा तं सुवर्णप्रभं हसन्तं बालकं दृष्टवान्। देवी तं बालकं गृहीत्वा दिवं गन्तुम् उद्यता। स राजा स्तुत्या देवीं तुष्टां कृतवान्। देवसेना उवाच—"मम पूजनं सर्वत्र आयोजय, स्वयम् अपि पूजां कुरु। ततः तव वंशे कमलसदृशं सुन्दरं पुत्रं दास्यामि। सः पूर्वजन्मस्मरणवान्, योगविद्, नारायणपरायणः च भविष्यति। सः शतमत्सरगजसमसौभाग्यशक्तिमान् भविष्यति। स योगी, ज्ञानी, सिद्धरूपधारी, तपोनिष्ठश्च भविष्यति।" एवं उक्त्वा देवी तं बालकं राज्ञे प्रदाय, दिवं गता, तस्मै शुभं वरं दत्त्वा, पुनः आगत्य तस्य पुत्रस्य इतिहासं न्यवेदयत्। तदा नरनार्यश्च हृष्टाः तुष्टाश्च अभवन्, हे नारद; ते देवीं सम्पूज्य, विप्राणां धनानि ददुः। राजा अपि प्रतिपक्षे शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां दिवसे महोत्सवं अकार्षीत्।