भगवतः वचः श्रुत्वा, ब्रह्मा पितॄणां तृप्त्यर्थं स्वस्य मनसः परं गन्तुं ताम् आज्ञापयत्। सा शाश्वती, नित्यस्वरूपिणी, पुण्यरूपा, महाभागा चाभवत्। ओम्, आशीः, नमः, स्वाहा, स्वधा—एषा एव दक्षिणा अपि। प्राचीनकाले, सा स्वधा नाम्नी गोपी, गोलोके राधिकायाः सखी आसीत्। राधिकायाः शापेन सा गोलोकात् पतिता, लोके समुपागता। कृष्णस्य आलिङ्गनस्य पुण्येन सा ब्रह्मणः मानसकन्या अभवत्। सा स्वाहा अपि पूर्वं राधिकायाः सखी रूपेण रम्या गोपी आसीत्। दीर्घकालं वसन्तकाले कृष्णेन सह रासमण्डले वासं कृतवती। तस्याः शापेन सा विनष्टा, गोलोकात् लोके समुपागता। सा शुद्धरूपा, परमा, देवानां च मनुष्याणां च पूजिता अभवत्। सा गोपी, सुशीला नाम्ना, पूर्वं राधिकायाः सखी आसीत्। सा अपि तेनैव शापेन गोलोकात् लोके पतिता। सा प्रियङ्गी, कामकुशलाऽपि, सर्वकर्मसु प्रशंसिता। एवं तिस्रः गोप्यः स्वधा, स्वाहा, दक्षिणा इत्याख्याः अभवन्। एवं उक्त्वा ब्रह्मा ब्रह्मलोके सभायां तां कमलवदनां कन्यां पितृभ्यः दत्तवान्। यः कश्चित् श्रद्धया एषां स्वधास्तोत्रं शृणोति, सः पुण्यं लभते। अथ नारायणः उवाच—दक्षिणायाः कथां कथयामि, शृणुत। गोपी सुशीला, या पूर्वं हरेः प्रिया आसीत्, गोलोके अतीव सुन्दरी, मनोहराङ्गी, सौभाग्यवती, सुशोभनदन्ता, सद्गुणा च आसीत्। सा विदुषी, सदाचारिणी, पतिव्रता, रम्या च। तस्याः कट्यौ सुशोभने, उरसी रम्ये, वर्णः श्यामलः, आकृतिः न्यग्रोधसमा। तस्याः प्रभा श्वेतचम्पकसदृशी, ओष्ठौ बिम्बफलसदृशौ, नेत्रे मृगदृशे इव। सा भावे भक्तिः, भावनायां चतुरा, कृष्णस्य प्रिया। सा कदाचित् राधायाः दक्षिणे पार्श्वे, पुरतः स्थितवती। राधां पुरतः स्थितां दृष्ट्वा, या गोपीषु श्रेष्ठा, तस्याः अङ्गानि क्रोधात् कम्पमानानि, कोपमण्डितानि, कोपाकारेण च शोभमानानि। सा तां शीघ्रं समुपसर्पन्तीं दृष्ट्वा, तदनन्तरं, कृष्णं पलायमानं, प्रशान्तं, भूतानां आधारं, दीप्तस्वरूपं दृष्ट्वा। तत्र सम्प्राप्ते दुःखे, लक्षशः गोपीः पुनः पुनः आक्रन्दन्त्यः—“रक्ष, रक्ष, हे देवि!” इति आहुः। त्रिशतं सहस्रं गोपानां, सुदामादीनां सहितानां, तस्याः प्रियं पलायमानं ज्ञात्वा, सा परमा देवी। अथ तत्रैव देवतानां देवी कोपात् अवदत्—“अद्य प्रभृति, यदि का चन गोपी गोलोकं आगच्छति”—इत्युक्त्वा। कृष्णं पुरतः अदृष्ट्वा, राधा विरहवेदना अभवत्। सा आक्रन्दयन्ती—“हे कृष्ण, हे प्राणनाथ, आगच्छ, प्राणाधिकप्रिय!” इत्युक्तवती। स्त्रियाः मानः पतिसंपद्भ्यः प्रतिदिनं वर्धते। पतिः बन्धुः, परदेवताऽपि, कुलीनस्त्रीणां नित्यशरणं। स एव धर्मदाताऽपि, सुखदाताऽपि, स्नेहदाताऽपि, शान्तिदाताऽपि। स एव सर्वस्य सारः, श्रेष्ठः स्वामी, स्वजनहितवर्धकः बन्धुः। एवं तिस्रः गोप्यः—स्वधा, स्वाहा, दक्षिणा इति अभवन्, तेषां चरितं देवर्षिभिः पूज्यते।